Dr Stanisław Rogala – poeta, prozaik, redaktor, animator i dokumentalista kultury

0

12 października 2018 r. w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Witolda Gombrowicza w Kielcach w gronie licznie przybyłych czytelników i przyjaciół jubileusz siedemdziesięciolecia urodzin i pięćdziesięciolecia pracy twórczej obchodził dr Stanisław Rogala, poeta, prozaik, krytyk literacki, animator kultury, regionalista, krajoznawca, dziennikarz radiowy i prasowy, redaktor i wydawca – autor siedemdziesięciu publikacji zwartych, w tym siedemnastu tomów wierszy, dziewięciu powieści, siedmiu zbiorów opowiadań, dwóch zbiorów legend świętokrzyskich, pięciu przewodników turystycznych po Kielecczyźnie, piętnastu opracowań naukowych oraz ponad stu pięćdziesięciu opracowań (szkiców i esejów, nie licząc setek recenzji) o współczesnej literaturze polskiej.

Stanisław Rogala urodził się 9 października 1948 r. w Zreczu Chałupczańskim k. Chmielnika na Ziemi Świętokrzyskiej. Szkołę Podstawową nr 10 i V Liceum Ogólnokształcące im. P. Ściegiennego ukończył w Kielcach (1966), filologię polską na UMCS w Lublinie w 1971 r. W czasie studiów był członkiem-założycielem głośnej wówczas w Lublinie grupy poetyckiej „Samsara”; w radiu akademickim (jako kierownik redakcji literackiej) prowadził i realizował audycje poetyckie i słuchowiska radiowe. Był współorganizatorem i uczestnikiem studenckich wydarzeń marcowych w Lublinie w 1968 r. oraz członkiem nielegalnej struktury studenckiej tzw. trzeciego „gabinetu cieni”, mającego przygotować powstanie przeciwko władzy komunistycznej, za co był przesłuchiwany i inwigilowany przez milicję i groziło mu wydalenie ze studiów (z „wilczym biletem”) i z Polski. Dzięki poręczeniu i wstawiennictwu dr. dr. Zdzisława Jastrzębskiego i Krzysztofa Dmitruka z Katedry Literatury oraz spełnieniu warunku rektora UMCS prof. dr hab. Grzegorza Seidlera zaliczenia letniej sesji egzaminacyjnej na ocenę dobrą pozostał na uczelni. Wydarzenia marcowe 1968 r. oraz udział w nich – własny i kolegów ze studiów – pisarz opisał w 1997 r. , na 30-lecie swojej pracy twórczej, w zbiorze opowiadań pt. Marcowy śnieg (Kielce 1997).

W latach 1971-1975 S. Rogala pracował jako polonista i kierownik koordynator zajęć pozalekcyjnych w Technikum Mechaniczno-Energetycznym w Lublinie, gdzie m. in. kierował zespołem muzycznym i teatralnym.

W 1972 r. ożenił się z Wandą Teresą Kargulewicz z Ożarowa k. Opatowa. W 1975 r. państwo Rogalowie zamieszkali w Kielcach, gdzie S. Rogala rozpoczął pracę jako wicedyrektor Młodzieżowego Domu Kultury (1975-1980).

O powrocie do Kielc, w jednym z bardzo licznych wywiadów, w rozmowie pt. Trzeba cenić rodzinną ziemię, prowadzoną z D. Parol („Echo Dnia”, 1999, nr 175, s.12), S. Rogala powiedział:

Po kilku latach zdecydowałem się wrócić na Kielcczyznę. Tu mieszkała rodzina, było rodzeństwo. Tu też było rodzeństwo żony. Po prostu wróciliśmy do swoich. (…). Cały system wartości, sposób patrzenia na świat, także widzenie drugiego człowieka, wypływają jakby z soków świętokrzyskiej ziemi (…) Mój sposób myślenia związany jest z rodzinną ziemią (…). W poezji, prozie często odwołuję się do krainy dzieciństwa.

W Kielcach był współorganizatorem i dyrektorem Ośrodka Kultury Literackiej (1980-1989). sekretarzem Zarządu Kieleckiego Ośrodka Korespondencyjnego Klubu Młodych Pisarzy, prezesem Kieleckiego Oddziału Związku Literatów Polskich (1984-1988, z funkcji tej został odwołany za sprawą KW PZPR w Kielcach), współorganizatorem filii Wydawnictwa Łódzkiego w Kielcach.

W „Świętokrzyskim Kwartalniku Literackim” pełnił funkcję kierownika działu „Z tradycji literackiej” (1997-2006). W Młodzieżowym Domu Kultury wydawał z młodzieżą pismo międzyszkolne „Młodzi idą”. Współorganizował Kieleckie Spotkania Literackie połączone z konkursem” O Świętokrzyską Lirę Poezji”. Współpracował z miejscowymi publikatorami, w tym z rozgłośniami radiowymi (m. in w latach 1992-2002 z Polskim Radiem „Kielce”) oraz z lokalnymi czasopismami i gazetami (m.in. z miesięcznikiem „Ikar”).

W 1991 r. założył Agencję Wydawniczą GENS, drukującą głównie utwory pisarzy z Kielc i Kielecczyzny. W 2011 z jego inicjatywy, od 1912 r. pod jego naczelną redakcją, powstało pismo, dziś już o znaczeniu ogólnopolskim, ogromnie zasłużone dla rozwoju życia kulturalnego Kielecczyzny, pt. „Nad Kamienną. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny”, skupiające pisarzy, naukowców, działaczy regionalnych i animatorów kultury z regionu świętokrzyskiego i kraju.

W 1996. r. S. Rogala obronił z wyróżnieniem na Uniwersytecie Opolskim pod kierunkiem prof. dr. hab. Piotra Obrączki dysertację naukową z literatury współczesnej, otrzymując tytuł doktora nauk humanistycznych. W latach 1995-2015 pracował jako wykładowca literatury na polonistyce i pedagogice na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz w latach 1998-2005 w Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim. Pod jego kierunkiem na uniwersytetach w Kielcach, Białymstoku i Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim powstało 35 prac magisterskich oraz pod jego opieką merytoryczną 67 (sześćdziesiąt siedem) prac licencjackich.

Od 2004 r. zamieszkał w Piekoszowie k. Kielc, gdzie Państwo Rogalowie wybudowali własny, wymarzony przez nich dom, nazwany od imienia ukochanej żony pisarza „Wilią Wanda”.

Rogala debiutował 2 kwietnia 1967 r. wierszem pt. Krótki życiorys w lubelskim „Sztandarze Ludu” (w co tygodniowym dodatku pt.”Kultura”), jako 19-letni wówczas student filologii polskiej UMCS w Lublinie. Swój pierwszy artykuł naukowy opublikował w 1970 r. w „Językoznawcy. Studenckim Ogólnopolskim Piśmie Językoznaczym”, wydawanym w Katedrze Języka Polskiego UMCS w Lublinie.

W rozmowie pt. Rzeczywistości nie oszczędzam z A. Lech („Dedal”, 2005, nr 7, s.16) stwierdził:

Jak ważna jest dla nas (ludzi świata) dzisiaj tożsamość, a przecież ona składa się również z pamięci, pamięci o ojcach, dziadach, ziemi (…) wrażliwości na człowieka, jego przegrane, jego nędzę …nie biedę – nędzę – to chyba w to wyposażyła mnie matka, a pracowitością obdarzył ojciec. Moja Chmielnicka Ziemia, którą uprawiali moi rodzice i część rodzeństwa, ludzie ją zamieszkujący, przekazała mi podstawowe wartości moralne, o których sam staram się pamiętać”.

W 43 roku swojej twórczości, we Wstępie do dwunastego tomu poezji Pokłon Ziemi mojej (2010), wyznał:

„Kim jestem? Kim byłbym, gdyby nie ta Ziemia? Czy przemierzyłbym drogi Kielecczyzny, drogi Polski, drogi Europy, gdybym wielokrotnie nie przedreptał tej wąskiej dróżki między łąkami i polami na wysokości Zrecza Małego w wędrówce do kościoła? (…). Kim byłbym – gdybym tej Ziemi nie zachował pod powiekami, a wartości, które ona zrodziła, nie przechowywał w swojej duszy”

W tymże tomie, w wierszu pt. „ z wysokości Świętego Krzyża”, patrząc na ukochaną ziemię rodzinną – Ziemię Krzyża Świętego – Kielecczyznę, powiedział:

„Widzę i cieszę się,/ że jestem na niej,/podziwiam jej piękno,/ rozmawiam z mieszkańcami,/ żyję jej bohaterską przeszłością/ i obcuję z ukochanymi pisarzami: Sienkiewiczem, Żeromskim, Czernikiem;/ powoli dołączam do nich jako pisarz”.

Dołączanie S. Rogali do ukochanych pisarzy nie było takie powolne, jak je sam określił. Jego twórczość artystyczna już od jej początków była zauważana i komplementowana przez krytyków literackich oraz licznie czytana i szeroko znana czytelnikom i miłośnikom literatury polskiej.

Jednym z pierwszych krytyczno-literackich dokumentów o debiutanckiej prozie S. Rogali, wskazującym na źródła jego twórczości i jej usytuowanie w literaturze polskiej, jest książka Tadeusza Błażejewskiego z 1987 r. pt. Literatura jak literatura. Szkice i notatki (Łódź 1987), poświęcona – jak pisze autor – „młodej prozie” polskiej i „sytuacji literatury współczesnej”. Analiza przez T. Błażejewskiego pierwszych dwóch powieści S. Rogali (Modlitwa o grzech [1977] i Zreczaki [1979, II wyd.] – nagrodzonych w konkursach LSW), usytuowana w gronie kilkunastu czołowych pisarzy i ich dzieł (m.in. Jerzego Andrzejewskiego, Leopolda Buczkowskiego, Leona Gomulickiego, Jana Józefa Szczepańskiego, Bernarda Sztajnerta, Marka Sołtysika, Władysława Terleckiego, Marka Hłaski, Marka Nowakowskiego) jest udokumentowanym opracowaniem krytyczno-literackim wysoko oceniającym twórczość S. Rogali na początku jego charyzmatycznej drogi ku wyżynom polskiej literatury. W eseju pt. Odzyskiwanie wrażliwości, poświęconym Modlitwie o grzech i Zreczakom, T. Błażejewski stwierdził:

„W powieściach Stanisława Rogali Modlitwa o grzech oraz Zreczaki doszedł do głosu artystycznie przetworzony życiorys autora, wsparty swoistą umiejętnością obserwacji i zmysłową, sensualistyczną wyobraźnią (…). Proza ta ma charakter zdecydowanie impresyjny, jest zapisem młodzieńczej wrażliwości. (…). Oto hasło powrotu do natury, odpowiedź na inwazję cywilizacji; oto wezwanie do odzyskiwania pierwotnej niejako wrażliwości na otaczający świat”.

Nie były to słowa bez pokrycia. W ciągu pięćdziesięciu lat pracy twórczej S. Rogali o jego dorobku artystycznym i naukowym, nie licząc setek recenzji, esejów i artykułów prasowych, w latach 1998-2018 ukazało się dziesięć opracowań zwartych różnych autorów oraz dwadzieścia dwie prace magisterskie i licencjackie powstałe w różnych uniwersytetach i szkołach wyższych w Polsce (w Kielcach, Warszawie, Ostrowcu Świętokrzyskim).

W 2015 r., we Wstępie do wydanej z inicjatywy kieleckiego i łódzkiego ośrodków naukowych księgi jubileuszowej pt. Kolory duszy o życiu i twórczości Stanisława Rogali (Kielce 2015) Krzysztof A. Kuczyński, profesor dr hab. z Uniwersytetu Łódzkiego i Anna Wzorek, prof. dr hab. z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach stwierdzili:

W dziejach polskiej kultury możemy odnotować ciekawe, choć niezbyt częste, przypadki symbiozy talentu naukowego z artystycznym, aby wspomnieć z lat minionych choćby Józefa Szujskiego, a z lat ostatnich Kazimierza Wykę, Wacława Kubackiego, Stefana Chwina, Marka Krajewskiego czy Stanisława Leona Popka. (…). Podobnej dychotomii twórczej uległ i Stanisław Rogala (…) bez wątpienia jeden z najwybitniejszych przedstawicieli pióra ziemi świętokrzyskiej ostatniego półwiecza. Jednak w przypadku jego osoby mamy do czynienia z rzadką sytuacją równowagi zainteresowań i niezmiernie trudno byłoby stwierdzić, na którą stronę przeważa talent twórcy znad Kamiennej (…).

Olbrzymi dorobek zapewnia mu pozycję nie tylko najwybitniejszego, ale także wszechstronnego i niezwykle ciekawego formalnie pisarza. Jest on także jednym z czołowych uniwersyteckich polonistów świętokrzyskich. To człowiek, naszym zdaniem, spełniony zarówno na płaszczyźnie zawodowej, jak i osobistej. Jako pisarz, działacz społeczny, niestrudzony animator życia kulturalnego otrzymał wiele odznaczeń i wyróżnień, np. z rąk Jarosława Iwaszkiewicza odebrał nagrodę za debiutancką Modlitwę o grzech. Osobiście poznał także Wojciecha Żukrowskiego (przyjmując w 1998 roku z jego rąk pierwszą nagrodę za reportaż Spotkałem Sławę i puchar ambasadora Słowacji) czy Jana Józefa Szczepańskiego.

Marek Kątny, profesor dr hab. z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, szkic monograficzny pt. O pisarzu humaniście, otwierający tom Kolory duszy o życiu i twórczości Stanisława Rogali, rozpoczął znamienną refleksją o twórczości S. Rogali:

Świat, w który żyjemy, kształtuje nas, najczęściej wzbogaca poprzez poszerzone widzenie tego, co bliskie i dalekie. Stąd u wielu ludzi, a szczególnie twórców, to wszystko, co przeżyli, staje się ważne, a u pisarzy staje się, w różnych konfiguracjach, tworzywem dzieł. Tak jest również w przypadku znanego prozaika i poety – Stanisława Józefa Rogali”,

by zakończyć go benedyktyńskim wykazem w układzie chronologicznym 16 (szesnastu) nagród (w tym nagród ogólnopolskich i międzynarodowych), które pisarz otrzymał za dokonanie artystyczne; 15 (piętnastu) odznaczeń (w tym państwowych i ministerialnych) za osiągnięcia artystyczne i działalność organizatorską; 4 (czterech) stypendiów na rozwijanie twórczości literackiej; 2 (dwóch) sesji naukowych (w tym ogólnopolskiej) w związku z czterdziestoleciem pracy pisarskiej (2008) oraz 45-leciem pracy twórczej i 65-leciem życia pisarza (2013); wskazaniem liczącej 2000 (dwa tysiace) haseł bibliografii podmiotowo-przedmiotowej opracowanej w 2015 r. oraz wyliczeniem 10 (dziesięciu) opracowań zwartych z lat 1998 – 2015.

Stanisław Leon Popek, profesor dr hab. z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, wybitny znawca psychologii różnic indywidualnych, psychologii zdolności, twórczości i sztuki, w szkicu W poszukiwaniu źródeł twórczości literackiej, poświęconym Stanisławowi Rogali, zamieszczonym w cytowanej powyżej książce, stwierdził:

„Pisarstwo Stanisława Rogali charakteryzuje się poważnym i głębokim podejściem do życia, gdyż dominują tam wartości uniwersalne, humanistyczna empatia, głęboki patriotyzm w stosunku do dziejów własnego narodu i swojej Małej Ojczyzny, ciepłe umiłowanie nie tylko kultury, ale także tego wszystkiego, co się na ten wizualny świat składa: drzew, roślin, kwiatów, ptaków, gór, płynących strumyków i rzek. Mimo że każde pokolenie ma swoje poglądy, swoją ideologię, a pisarz był uczestnikiem i organizatorem „studenckiego marca 1968”, zdecydowanym przeciwnikiem komunistycznej władzy, co niewątpliwie wpłynęło i wpływa na jego polityczne i społeczne dążenia, to jednak jako pisarz buduje swoją biografię tak, jak wybitny pisarz, a nie tak jak wielu innych ludzi, którzy na swoim „kombatanctwie” jadą, jak na ofiarnym koziołku do końca życia”.

Merytoryczność ocen i głębia analityczna wypowiedzi o życiu, działalności i twórczości Stanisława Rogali, kondensacja poetyckich znaczeń poezji autora Łysicy, ukazywanie podstawowych historyczno- i krytycznoliterackich kontekstów oraz funkcji artystycznych, poznawczych i ideowych prozy twórcy Legend świętokrzyskich, obecność porównawcza i odwoływanie się w twórczości Rogali do dzieł Stanisława Grochowiaka, Czesława Miłosza, Stefana Żeromskiego, Juliana Kawalca, Marii Kownackiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Jerzego Harasymowicza, Juliana Ursyna Niemcewicza, Jana Stanisława Smolawskiego (i wielu innych) odczytywane w kontekście dziedzictwa kulturowego Ziemi Świętokrzyskiej – i szerzej – literatury polskiej stawiają Stanisława Rogalę, co potwierdzają dotychczasowe o nim opracowania, w rzędzie najwybitniejszych współczesnych twórców tej ziemi.

Skalę uznania, wyrażaną ocenami (określeniami) cytowanymi – przykładowo – przeze mnie w niniejszym artykule, co chciałbym jeszcze raz podkreślić, odnajdziemy w większości dotychczasowych opracowań krytyczno-literackich odnoszących się do całej twórczości S. Rogali.

Na przykład:

W posłowiu do ostatnio wydanego tomu poezji S. Rogali pt. Łysica (2017) Stanisław Grabowski przedstawił, co możemy odnieść do całej poezji S. Rogali, bardzo sugestywny portret artystyczny kieleckiego poety, podkreślił jego wierność określonym ideom i pejzażom, czyli wierność samemu sobie, przypisał mu to coś, co Miłosz nazywał daimonionem, zaliczył go do grona pisarzy, którzy „mają odwagę, ale także wyobraźnię i talent, by poetyckim słowem oddać to wszystko, co (…) jest bliskie i serdecznie znajome” , stwierdził, że Łysica to bardzo udana próba poetyckiej historiografii godna dołączenia do niemcewiczowskich Śpiewów historycznych. Czysta lirycznie, pełna światła, bez zbędnych słów. Gdybyż z niej korzystali uczniowie, jak ze ściągawki! Rogala przedstawia nam w tym poemacie świat jakby z pobocza historii, ale jakże ważny dla naszej narodowej świadomości”.

O wydanym w tymże roku (2017) zbiorze opowiadań pt. W cieniu pałacu Anna Wzorek (w: „Nad Kamienną” 2017, nr 1/2, s.30-31), w eseju Nowa proza Stanisława Rogali, konkludowała:

W omawianym tomie uzewnętrzniają się ważne i znane czytelnikom Stanisława Rogali jakości jego prozy. Są nimi: akcenty autobiograficzne, a co za tym idzie – promocja małej ojczyzny – regionu świętokrzyskiego, rozmiłowanie w historii (…), wreszcie obecność pointy, wzorem konstrukcji nowelistycznych przesuniętej ku końcowi tekstu. W nowym tomie – tak jak w całej prozie Rogali – nie mogło zabraknąć motywu ptaka (…) oraz swoistej paraleli: świat ludzi a świat zwierząt”.

O tomiku poetyckim Idę ku ciszy (2014) w recenzji pt. W obronie wartości – o nowym tomiku poetyckim Stanisława Rogali Idę ku ciszy (w: „Nad Kamienną” 2014, nr 1/2,s. 44) pisała:

Zbiór Idę ku ciszy jest głęboki, refleksyjny. To krzyk poety o ludzkie oblicze świata, wołanie o przywrócenie elementarnym wartościom należnego im miejsca. Najnowszy tom Rogali można nazwać apelem do ludzkich serc i sumień, wezwaniem do gruntownej odnowy świata, w którym odrodzą się więzi międzyludzkie, rodzinne, nie zabraknie szacunku do przyrody, miłości do człowieka i ojczyzny”.

W Posłowiu do w/w tomu (Idę ku ciszy) profesor dr hab. Jerzy Stefan Ossowski napisał:

Na historyczno-społecznym tle funkcjonowania pisarzy o ludowej genealogii (…) liczne wątki twórczości Stanisława Rogali włączają się w proces kultywowania historycznego dziedzictwa kultury narodowej. Proces wartości zbiorowych, obserwować możemy na podstawie poprzednio opublikowanych przez poetę tomów (…). Liczne jego powieści, tomy poezji, eseje, studia historyczno-literackie trafiają do rąk czytelników od bez mała półwiecza, budząc uznanie krytyków oraz profesorów polonistyki (Zbigniewa Chojnowskiego, Janusza Dyrki, Andrzeja Gronczewskiego, Marka Kątnego, Zbigniewa Trzaskowskiego, Andrzeja Zieniewicza, Stanisława Żaka)”.

Prof. dr hab. Anny Wileczek w artykule Poeta medialny (w Kolorach duszy o życiu i twórczości Stanisława Rogali) stwierdziła, że w twórczości S. Rogali, który z „medialności” prasy i (…) radia uczynił atut dla promocji piękna słów, ziemi, wspólnoty (…),.ludzie, miejsca, tradycje, legendy, obrazy ziemi świętokrzyskiej budują tożsamość kulturową opartą na świadomości, emocjach, wzruszeniach, podziwie. Stanisław Rogala ma tego głęboką świadomość zarówno jako twórca, jak i regionalista, społecznik i redaktor ”.

O jego medialnym „wcieleniu”(…) otwarciu na prasę i radio pisała: Poeta nigdy jednak nie porzuca intymności i ekskluzywności wiersza na rzecz rozmachu i mocy eteru czy szpalty, ale do wyobraźni zbiorowego odbiorcy dociera z przekazem literackim i artystycznym, wykorzystując możliwości mass mediów”.

Paulina Barańska, doktorantka II roku Pedagogiki Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, w artykule pt. Umiłowanie swojego regionu – Kielecczyzny (w: Kolorach duszy o życiu i twórczości Stanisława Rogali) pisała:

Twórczość Stanisława Rogali jest wskazówką do nauczania dzieci i młodzieży regionalizmu, wyzwalania u nich miłości do miejsca zamieszkania, a także do odkrywania tajemnic ziemi świętokrzyskiej. (…) Jako pracownik przedszkola, czytałam w trakcie trwania tygodnia dotyczącego regionu, dzieciom czteroletnim książkę W Krainie Świętego Jelenia i Legendy i opowieści świętokrzyskie. Staraliśmy się zrozumieć czytane teksty, przybliżyć je dzieciom, wymienialiśmy znane postaci, wydarzenia, ocenialiśmy postępowanie bohaterów. Myślę, że poczyniliśmy duży krok w rozwijaniu u małych dzieci poczucia miłości do regionu (…) Dzięki twórczości Stanisława Rogali nauczyciele w prosty, a przystępny sposób mogą przekazywać młodemu pokoleniu, które kiedyś będzie tworzyło dalszą historię ziemi świętokrzyskiej, jakże ważną wiedzę. Istotne jest to, aby była ona doświadczeniem wielu świętokrzyskich pokoleń (…). Stanisław Rogala – to przewodnik po ziemi świętokrzyskiej (wielokrotnie prowadził wycieczki po naszych górach), pisarz, a przede wszystkim dobry człowiek, który dzięki swojej pracy wpływa na postrzeganie świata oraz rozwija lokalny patriotyzm. Analiza jego dzieł oraz rozmowy pokazały mi, jak bardzo piękny jest nasz mały region i jak bogatą ma historię”.

W jakże prosty i przekonujący sposób Paulina Barańska ukazała ekspresję i komunikację twórczości Stanisława Rogali, jej bogatą i dokumentalną zawartość merytoryczną, artystyczną i poznawczą oraz przenikanie jej do świadomości kulturalnej i społecznej czytelników, szczególnie dzieci i młodzieży, co sytuuje tę twórczość w kręgu najważniejszych wartości polskiego dziedzictwa kulturowego.

Rogala – potwierdźmy to za Anną Wzorek – jest piewcą ziemi, na której się urodził, piewcą Ziemi Świętokrzyskiej. Wielokrotnie podkreślano i udowodniono to w cytowanych przeze mnie opracowaniach. Odwołajmy się do niektórych z nich.

Marek Kątny obdarzył S. Rogalę zaszczytnym mianem „Syna tej ziemi”; Anna Wileczek – „Dumą całej ziemi świętokrzyskiej”.

Krzysztof A. Kuczyński nazwał go „Mistrzem słowa” (…), najwybitniejszym znawcą literatury świętokrzyskiej, badaczem nie tylko dzieł regionu, ale i „tropiącym” wątki świętokrzyskie w piśmiennictwie ogólnopolskim (a są tam nazwiska świetne, z literackiego parnasu)”, upatrując „w twórczej sylwetce świętokrzyskiego humanisty postaci niecodziennej, zajmującej w kulturze współczesnej miejsce wyjątkowe”.

Prof. dr hab. Jerzy Stefan Ossowski z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, zaliczył go do „pisarza należącego do inteligencji humanistycznej o rodowodzie chłopskim. (…) dysponującego rozległym warsztatem artystyczno-literackim.

Dla Renaty Parandyk, kieleckiej dziennikarki i bibliotekarki, „S. Rogala to również piekoszowski społecznik”.

Anna Wyga w Pokłonie i podziękowaniu dla człowieka i ojczystej ziemi (w: Stanisław Rogala, Pokłon ziemi mojej. Chmielnik 2010) wskazała na jego „uwielbienie dla rodzinnej ziemi i dumę, że się stąd jest”.

Andrzej Zaniewski podkreślił stałą obecność „znanych horyzontów, często niespokojnych, groźnych i zamglonych, a mimo to swojskich, jedynych, niezastąpionej w panoramie ojczystej” jego poezji (A. Zaniewski, Burza przeszła… Rzeka płynie... („Nad Kamienną” 2011, nr 1, s.77).

Stanisław Leon Popek stwierdził, że S. Rogala „Nie hołduje (…) modernistycznemu stylowi ujmowania formy, pisze bez udziwnień, wulgaryzmów, wierny procesowi kontynuowania polskiej tradycji literackiej, ale równocześnie w sposób kreacyjny na zasadzie autentycznej projekcji osobowości”.

Rogala żyje bohaterską przeszłością i codzienną obecnością rodzinnej Ziemi Świętokrzyskiej, podążając z ukochanymi pisarzami: Sienkiewiczem, Żeromskim, Czernikiem ku jej przyszłości. Filozofię swego życia, zachwyt i miłość do ludzi, do swojej Małej Ojczyzny – Ziemi Krzyża Świętego – Kielecczyzny, do Polski, do żony, dzieci i wnuków, matki i ojca, składany im hołd i podziękowania za wspólny trud, za odzyskanie nieba, słońca i księżyca, za zamieszkanie w piekoszowskim domu pod cisami, za długie wędrówki i wspólne szukanie piękna i porządku świata, radość i ból oraz wszystko, czym żyje, wyraża swoją twórczością. Dialog Stanisława Rogali z Czytelnikiem jest bardzo szczery i głęboko zakorzeniony w kulturze polskiej, jest w nim wiele optymizmu, nawiązywania do pokoleniowego trwania, do codziennych związków człowieka z naturą, z polską historią. Autor Tylko miłości nie skazuje siebie na jakąkolwiek formę dyskomfortu czy dysharmonii (cierpienia – jakże częstego w naszej literaturze). Uważa, że największą wartością dla człowieka jest drugi człowiek i życie. To człowiek własną wolą i działaniem wartościuje siebie, drugiego człowieka i życie. S. Rogala wierzy, że z żoną przewodniczką (…) przez krainę naszych trosk i radości/ naszej codzienności/ pójdziemy śladem/ szczęśliwych ptaków/ drzew i słońca/ ku ludziom/ opowiedzieć im życie. W tej wędrówce śladem szczęśliwych ptaków drzew i słońca każdego człowieka traktuje bardzo osobiście, każde słowo wyposaża w prawdę, dobro i piękno. Droga kieleckiego pisarza ku ludziom, aby opowiedzieć im życie, głęboko zapada w świadomość Czytelnika, nadaje utworom autora Rodzinnej ballady szczególnego charakteru, narzuca Czytelnikowi dystans spojrzenia na własne życie z perspektywy pisarstwa S. Rogali oraz wymusza na Czytelniku dystans spojrzenia z perspektywy własnego życia – na życie i twórczość S. Rogali, na losy bohaterów oraz dzieje Ziemi Świętokrzyskiej i Polski obecne w jego poezji i prozie.

Spojrzenie to ułatwi na pewno Czytelnikowi interdyscyplinarna, paradokumentalna, krytyczno-literacka, wydana w 2018 r., licząca 445 stron, monografia – Księga Jubileuszowa pod znamiennym tytułem Całe życie cwał Stanisławowi Rogali w siedemdziesiątą rocznicę urodzin i pięćdziesięciolecie pracy twórczej Przyjaciele koledzy uczniowie, w której o jego twórczości artystycznej, publicystycznej, naukowej i kulturoznawczej pisze 25 autorów z kilku ośrodków uniwersyteckich w Polsce i z różnych dziedzin literaturoznawstwa, a literacki hołd składa mu 17 poetów z całej Polski. Książka ta jest, jak pisze prof. dr hab. Jerzy Stefan Ossowski, „namysłem nad sensem ziemskiej wędrówki od miejsc, skąd czerpiemy dobra kultury i tradycje ojczyste, które dają nam trwałe oparcie duchowe – do miejsc, gdzie można powracać ze świata zgiełku, szaleństwa i destrukcji – by kultywować dziedzictwo, które przodkowie nasi przez stulecia gromadzili na ziemi świętokrzyskiej. Również twórczość pisarska bohatera niniejszej Księgi Jubileuszowej i refleksje jej towarzyszące są znakiem tego powrotu i trwania”.

Poprzedni artykułSławomir Partyka: każdy trener dołożył coś od siebie…
Następny artykułZarabianie przez internet – od czego zacząć?
Zbigniew Okoń
Zbigniew Waldemar Okoń - pisarz, animator kultury, regionalista. Ukończył filologię polską na UMCS w Lublinie (1968) oraz 3-letnie studia podyplomowe na Uniwersytecie Warszawskim (1991). Dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej (1969-1974), wizytator Kuratorium Oświaty i Wychowania (1975), dyrektor Wojewódzkiego Domu Kultury w Chełmie (1975-1987), wicedyrektor d/s naukowych i konserwatorskich Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie (1987-1991), nauczyciel dyplomowany szkół chełmskich (1982-1989, 1991-2002). Od 2003 roku na emeryturze. Redaktor naczelny studenckiego, ogólnopolskiego, naukowego pisma „Językoznawca” (1965-1968), współzałożyciel i wiceprzewodniczący Studenckiej Grupy Literackiej „Kontrapunkty” w Lublinie (1965-1968). Współredaktor „Ziemi Chełmskiej” oraz wydawnictw poświęconych chełmskiemu szkolnictwu (1968-2005). Członek Grupy Literackiej „Pryzmaty” w Chełmie (1969-1990, przewodniczący 1983-1990), Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Chełmskiej (sekretarz Zarządu 1975-1987). Lubelskiego Oddziału Związku Literatów Polskich (1984-, wiceprezes Oddziału 2006-2010, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Oddziału 2010-,). Debiutował w „Ziemi Chełmskiej” (1962). Autor 7 tomów poetyckich, 1 powieści, 11 monografii twórców i regionalistów chełmskich.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here