W moim niedawnym artykule „Siła nagłówków”[1] zaprezentowałem parę przykładów z mediów niemieckich, nagłówków, które nie tylko sygnalizują pewne treści, ale mają też wywołać u czytelnika/internauty/telewidza pewne (często negatywne) nastawienie wobec kogoś lub czegoś. W tamtych przykładach chodziło głównie o tematy związane z Polską. Żeby oddalić wrażenie, jakobym się uwziął na media niemieckie, zaprezentuję kilka przykładów manipulacji za pomocą nagłówków w mediach polskich. Tym razem zostawię na boku tematykę polsko-niemiecką, pominę więc krytyczne głosy dotyczące Niemiec.
Przykłady pochodzą głównie z portali internetowych i z programów publicznej telewizji TVP.
Po wystąpieniu telewizyjnym prezesa Narodowego Banku Polskiego Adama Glapińskiego w dniu 5.01.2022 na paskach informacyjnych dwóch konkurujących stacji telewizyjnych pojawiły się następujące komunikaty:
Inflacja w grudniu spadła do poziomu … TVP
Inflacja nadal wysoka TVN 24
Te dwa przykłady pokazują, jak za pomocą nagłówków można te same fakty przedstawić w różny sposób, tutaj zgodnie z zasadą: szklanka jest do połowy pełna – szklanka jest do połowy pusta …
W TVP Sport 15.2.2023 pojawił się nagłówek:Santos opuści Polskę. Powodem starcie kadrowiczówCzyżby nowy trener polskiej reprezentacji w piłce nożnej tak szybko się polską rzeczywistością rozczarował, że zrezygnował z pracy w Polsce i wrócił do Portugalii? I to tajemnicze „starcie kadrowiczów” … Okazuje się, że trener wyjedzie, żeby zobaczyć mecz w lidze zagranicznej z udziałem polskich zawodników – kadrowiczów …
Niemalże dramatycznie, alarmistycznie brzmi komunikat na pasku TVP Info z dnia 6.3.2023:
Opozycja chce zakazać Polakom jeść mięso i zaleca jedzenie robaków.
O co tutaj chodzi? Otóż grupa miast C40 Cities i związana z miliarderem George’m Sorosem fundacja Open Society uruchomiły pilotażowy program o nazwie European Global Green New Deal, czyli Europejski Globalny Zielony Ład. Celem przedsięwzięcia ma być przeanalizowanie „roli miast Europy w przeciwdziałaniu zmianom klimatu”. Mają zostać podjęte działania w celu zmniejszenia zależności od gazu na rzecz odnawialnych źródeł energii. Mowa jest też o zmianie nawyków żywieniowych, sugeruje się odejście od spożywania mięsa, zaleca się szukanie innych (czasem kontrowersyjnych) form żywienia, jak potraw z mielonych świerszczy. Do programu przystąpiła też Warszawa. A skoro prezydentem miasta Warszawa jest prominentny przedstawiciel opozycyjnej partii, więc już blisko do wniosku, że to opozycja chce zakazać Polakom jedzenia mięsa! Mało wyrafinowany, mocno nieudany zabieg propagandowy skierowany na skompromitowanie opozycji. Która przecież swoimi działaniami i tak sama udanie się kompromituje …
Zgadzam się z opinią, że telewizja publiczna (niektórzy mówią: prorządowa) w swoich programach informacyjnych często dopuszcza się manipulacji. Podobnie zresztą jak stacja TVN, która stosuje inne (mniej widoczne) metody manipulowania – ona jednak nie będzie dzisiaj głównym przedmiotem naszego zainteresowania. Najbardziej wiarygodne, najmniej tendencyjne wydają się być programy informacyjne trzeciej stacji telewizyjnej z głównego nurtu: Polsatu. Sięgnijmy do wiadomości lżejszego kalibru z portali internetowych (one nie są prorządowe, one zwykle mają właścicieli zagranicznych):
Czyżby Teresa Lipowska, przesympatyczna pani Barbara z lubianego serialu telewizyjnego „M jak miłość” z powodu swojego wieku miała już ograniczoną percepcję rzeczywistości?
Nie, ona stwierdziła, że nie rozpoznaje już młodych koleżanek po fachu, bo… jej zdaniem wszystkie są takie same. Teraz młode koleżanki aktorki mylę, bo nie wiem, która jest która, bo wszystkie są jednakowe. Powiedziała też, że aktorzy jej pokolenia mieli inne podejście do wykonywanego zawodu niż obecne młode aktorki.
Pozostając przy tematyce tegoż serialu:
„M jak miłość” znika z ekranu! Dlaczego nie będzie nowych odcinków? Interia 26.12.2022
Przerażeni taką wiadomością fani tego popularnego serialu TVP 2 dowiadują się z dalszego tekstu, że zmiany w ramówce powodują, iż nowy odcinek serialu zostanie wyemitowany nie w Wigilię, a dopiero 2 stycznia. A więc chodzi o wyemitowanie jednego odcinka w nieco późniejszym terminie!
Do kategorii plotkarskiej można zaliczyć taki oto nagłówek:
W rozwinięciu tematu dowiadujemy się, że skądże, para o żadnym rozwodzie nie myśli, gdyż niezmiennie kwitnie między nimi miłość!
Papież Franciszek ODCHODZI?! „Podpisałem już REZYGNACJĘ”
Planet.pl 18.12.2022
Dramatyczne pytanie zaopatrzone w znak zapytania i wykrzyknik plus dwa wyrazy napisane dużymi literami sugerują, że papież rezygnuje ze swojej funkcji. Przecież taki precedens już znamy, tak było w przypadku jego poprzednika.
Prawda jest natomiast inna. W wywiadzie dla hiszpańskiego dziennika „ABC” papież Franciszek wyjawił, że po swoim wyborze w 2013 roku podpisał od razu list o swojej rezygnacji, który można wykorzystać, gdy stan jego zdrowia uniemożliwi mu sprawowanie posługi papieskiej.
Powróćmy do tematyki sportowej:
Agnieszka Radwańska zagra w Wimbledonie? Polka rozbudziła nadzieje Tenis – Sport.pl 5.5.2022 Okazuje się, że nasza tenisistka, która parę lat wcześniej wycofała się z uprawiania zawodowego sportu, planuje wystąpienie na turnieju Wimbledonu, ale w kategorii seniorów. O prawdziwym comebacku nie ma mowy.
Iga Świątek zaskoczona propozycją małżeństwa. Magiczne zaręczyny w tenisowym raju Indian Wells. https://sportowy24.pl 9.3.2023
W trakcie turnieju tenisowego chłopak złożył publiczne oświadczyny swojej ukochanej, po czym nastąpiły „magiczne” zaręczyny. I o tym donosiły skwapliwie media na całym świecie. A więc to nie naszej wspaniałej gwieździe tenisowej złożono propozycję małżeństwa (takie pewnie ona też otrzymuje)!
Xavi prosto z mostu o Lewandowskim po kompromitacji Barcelony. Ma dość. Interia 6.4.2023
Tytuł sugeruje, że trener piłkarskiej potęgi FC Barcelony po spektakularnej klęsce 0:4 z Realem Madryt jest maksymalnie rozczarowany postawą Roberta Lewandowskiego. Nic podobnego: trener ma dość głosów krytyki i gromów ciskanych w kierunku Roberta Lewandowskiego po nieudanych meczach drużyny. Uważa, że polski napastnik jest niesłusznie atakowany.
Radio Zet Rozrywka 7.4.2023:
Smutna Wielkanoc Joanny Kurskiej. Jacek Kurski opuścił żonę i córkę.
Z rozwinięcia tematu wynika, że były prezes Telewizji Polskiej Jacek Kurski pracuje w Banku Światowym i z tego powodu ma mniej czasu dla rodziny. Właśnie w związku ze swoimi służbowymi obowiązkami poleciał w okresie Świąt Wielkanocnych do Waszyngtonu, co bardzo zasmuciło całą rodzinę. Nie opuścił więc rodziny na stałe, a rozłąka nie będzie trwała długo!
Jaki jest cel takich informacji i takiego tytułowania, kiedy treść nagłówka nie koresponduje z treścią następującego po nim tekstu? Wzbudzenie u internauty zaciekawienia, zainteresowania tematem. To nic, że nagłówek wprowadza w błąd, on ma wprowadzać w błąd, jego zadaniem jest nakłonić czytelnika do zapoznania się z tekstem, w którym to tekście po wielu wstępnych uwagach i wielu powtórzeniach znajdzie wreszcie sygnalizowaną w nagłówku treść, tyle że inną, o wiele bardziej banalną, mniej sensacyjną niż ta anonsowana w tytule felietonu. Wątpliwe – podporządkowane komercji – techniki rzemiosła dziennikarskiego.
Nie wierzmy nagłówkom!
[1] Siła nagłówków | Przegląd Dziennikarski (przegladdziennikarski.pl)
