Stosunki pomiędzy USA i Kazachstanem

0
Autor zdjęcia: Ken and Nyetta - Central Downtown Astana, Kazakhstan, CC BY 2.0

Kazachstan proklamował swoją niepodległość 16 grudnia 1991 r., a już 25 grudnia Stany Zjednoczone oficjalnie uznały ten fakt jako pierwsze państwo na świecie. W styczniu 1992 r. otworzyły swoją ambasadę w Ałmacie, a w 2006 r. przeniosły ją do nowej stolicy Astany. Od tego czasu stosunki amerykańsko-kazachskie rozwinęły się w wielu dziedzinach: politycznej, militarnej, gospodarczej i naukowo-kulturalnej.

Waszyngton uważa, że Kazachstan z racji swojego położenia i potencjału będzie odgrywał ważną rolę nie tylko w regionie, ale także w świecie. Dlatego z punktu widzenia geopolitycznych interesów amerykańskich Kazachstan jest ważnym partnerem dla Stanów Zjednoczonych i najważniejszym spośród państw Azji Środkowej. Znaczenie Kazachstanu w polityce amerykańskiej wzrosło, kiedy Barack Obama zwiększył zainteresowanie Azją w polityce zagranicznej USA.

Kazachstan nie jest jedynym partnerem Stanów Zjednoczonych w Azji Środkowej, choć na pewno najważniejszym. Waszyngton zabiega również o dobre stosunki z innymi państwami regionu m.in z Uzbekistanem, Kirgistanem, Tadżykistanem i Turkmenistanem. Z punktu widzenia interesów Kazachstanu Stany Zjednoczone są ważnym partnerem z racji swoich wpływów globalnych, nowoczesnej gospodarki, potencjału militarnego i doświadczeń ustrojowych. Współpraca z USA jest dla Kazachstanu czynnikiem sprzyjającym rozwojowi gospodarczemu i stabilności wewnętrznej.

Współpraca polityczna i wojskowa

Prezydent Kazachstanu Nursultan Nazarbajew powiedział, że geograficzne położenie jego kraju i zróżnicowana struktura etniczna mieszkańców kraju wymagają wielowektorowej orientacji polityki Kazachstanu zarówno na Wschód, jak i na Zachód. Dlatego Kazachstan utrzymuje dobre stosunki zarówno z Rosją, Chinami, z Turcją, jak i ze Stanami Zjednoczonymi.

Stosunkowo szybko Stany Zjednoczone i Kazachstan zaczęły budować partnerskie stosunki. Uzgodniono wspólne cele w dziedzinie globalnego bezpieczeństwa, nierozprzestrzeniania broni jądrowej i udziału Kazachstanu w wielostronnych organizacjach międzynarodowych. Współpraca między obu krajami objęła także handel, energię oraz czynniki stabilizujące i modernizujące Kazachstan. Priorytety te znalazły swoje odzwierciedlenie w działalności wspólnej komisji pod nazwą Strategic Partnership Dialogue Commission.

W opinii wielu Amerykanów liczący 18 mln mieszkańców Kazachstan, który przyciągnął wielu zagranicznych inwestorów, bogaty w źródła energii, jest w gruncie rzeczy jedynym stabilnym i prosperującym krajem spośród pozostałych postradzieckich republik i w związku z tym uważany jest za ważnego gospodarczego i strategicznego partnera Stanów Zjednoczonych.

Z punktu widzenia Stanów Zjednoczonych lokalizacja Kazachstanu sprzyja groźbie umiędzynarodowienia wielu zagrożeń, takich jak m.in.: handel narkotykami, bronią, ludźmi, zorganizowana przestępczość. Dlatego Stany Zjednoczone są zainteresowane współpracą z Kazachstanem w celu wspólnej walki z tymi problemami. Olga Oliker z Rand Corporation zauważa jednak, dwa czynniki ograniczające wpływy amerykańskie w Kazachstanie. Po pierwsze, bliska współpraca Kazachstanu z Rosją i do pewnego stopnia z Chinami. Po drugie, próby ze strony USA promowania demokracji i liberalizacji systemu politycznego w tym kraju.[1]

Współpraca amerykańsko-kazachska rozwinęła się w wielu dziedzinach po ataku terrorystycznym na Stany Zjednoczone 11 września 2001 r. Po tym ataku prezydent Nazarbajew przesłał do prezydenta George’a W. Busha depeszę z wyrazami potępienia tego ataku i postulatem podjęcia „skutecznych działań w walce z międzynarodowym terroryzmem… Wszyscy mieszkańcy Kazachstanu łączą się z narodem amerykańskim w jego bólu i żałobie”. W przemówieniu 19 grudnia 2001 r. podczas posiedzenia Rady Partnerstwa Euro-Atlantyckiego minister obrony Kazachstanu generał Mukhtar Altynbajew powiedział, że atak 11 września 2001 r. „wykazał, że międzynarodowy terroryzm nie ma granic i stanowi zagrożenie dla światowej społeczności”. W piątą rocznicę ataku 11 września 2006 r. Kongres w Astanie przyjął Deklarację, w której potępił terroryzm.

Kiedy Stany Zjednoczone rozpoczęły działania wojenne w Afganistanie w październiku 2001 r. rząd Kazachstanu natychmiast ogłosił solidarność z Waszyngtonem w walce z międzynarodowym terroryzmem. Przez Kazachstan przechodziły dostawy dla ISAF, międzynarodowych sił w Afganistanie Northern Distribution Network (NDN). Równocześnie w Kazachstanie pojawiły się krytyczne uwagi, że Stany Zjednoczone w niedostatecznym stopniu rekompensują ten kraj za usługi świadczone na rzecz Ameryki i za poparcie politycznej, militarnej i gospodarczej obecności USA w Azji Środkowej.

Kazachstan wyraził zgodę na przeloty samolotów amerykańskich nad swoim terytorium, a także udostępnił Amerykanom swoje bazy. Stany Zjednoczone z zadowoleniem powitały zaangażowanie Kazachstanu w Afganistanie, w pomoc dla afgańskich sił zbrojnych. Astana zaoferowała 50 mln dolarów w formie stypendiów dla studentów podejmujących studia na uczelniach kazachskich. Rząd Kazachstanu zaoferował również inwestycje na terenie Afganistanu. W wywiadzie dla kazachskiej telewizji w Ałmacie zastępca sekretarza stanu d.s. azjatyckich Fatema Z. Sumar w czerwcu 2014 r. pochwaliła Kazachstan za ważny i konstruktywny wkład Kazachstanu w stabilizację i prosperity w Afganistanie i w regionie.

W czerwcu 2002 r. przebywał w Kazachstanie sekretarz stanu Colin Powell. Po spotkaniu z prezydentem Nazarbajewem na konferencji prasowej Powell powiedział, że prowadził rozmowy „o wszystkich kwestiach, które określają strukturę naszego strategicznego partnerstwa i stosunków. Skupiliśmy się na kampanii przeciwko terroryzmowi, szczególnie na kampanii w Afganistanie”. Nazarbajew natomiast zadeklarował, że Kazachstan „będzie członkiem koalicji zwalczającej terroryzm i dopomoże jej wszelkimi siłami jakie ma do dyspozycji”. Powellowi nie udało się jednak uzgodnić którymi rurociągami kazachska ropa powinna być eksportowana na Zachód.

12-13 października 2005 r. w Kazachstanie przebywała amerykańska Sekretarz stanu Condoleezza Rice. Spotkała się w Astanie nie tylko z prezydentem Nazarbajewem ale także z przedstawicielami opozycji Zharmakhanem Tujakbajem i Alikhanem Baimenowem. Rice pochwaliła politykę zagraniczną Nazarbajewa i nazwała Kazachstan „wyspą stabilności” w Azji Środkowej oraz „kluczowym partnerem Stanów Zjednoczonych w umocnieniu bezpieczeństwa i stabilności”. Podziękowała także prezydentowi za udział Kazachstanu w inwazji na Irak. Tuż po wizycie Rice do Astany przybył 15 października Henry Kissinger, co interpretowano jako wyraz szczególnego zainteresowania Waszyngtonu rozwojem współpracy z tym krajem.

W 2005 r. pomoc amerykańska dla Afganistanu wynosiła 85,31 mln dolarów, z czego m.in. 55,69 mln przeznaczone było na cele wojskowe i bezpieczeństwo, a 11,51 mln na demokratyzację kraju.

Mimo że w marcu 2006 r. Departament Stanu w swoim raporcie krytycznie ocenił stan praw człowieka w Kazachstanie to dwa miesiące później, w maju, wiceprezydent USA Richard Cheney w czasie swojej wizyty chwalił Kazachstan jako „dobrego przyjaciela i strategicznego partnera” i wyraził swój „podziw” dla jego osiągnięć politycznych i gospodarczych.

Począwszy od 2013 r. odbywają się coroczne Konwencje Kazachstan – Stany Zjednoczone. Pierwsza odbyła się w Waszyngtonie 11 grudnia 2013 r. i poświęcona była strategicznemu partnerstwu obu krajów z licznym udziałem członków Kongresu. Omawiano długofalowe plany wspólnych inicjatyw.

Między Stanami Zjednoczonymi a Kazachstanem począwszy od 2012 r. odbył się doroczny Strategiczny Dialog Partnerski (Strategic Partnership Dialogue, SPD). Miał on miejsce w stolicach obu krajów pod przewodnictwem ministrów spraw zagranicznych. Pierwsze z tych spotkań odbyło się w Waszyngtonie 9-10 kwietnia 2012 r. Następnemu spotkaniu również w stolicy USA 9 lipca 2013 r. przewodniczyli szefowie dyplomacji obu krajów Stanów Zjednoczonych John Kerry i Kazachstanu Erlan Idrissow. Trzeci dialog strategiczny odbył się pod tym samym przewodnictwem w stolicy USA 10 grudnia 2014 r. Natomiast 2 listopada 2015 r. John Kerry przybył do Astany na czwartą sesję Strategicznego Dialogu Partnerskiego. Omawiano m.in. sytuację na Ukrainie, poparcie dla tzw. Mińskiego procesu oraz zagrożenie ze strony Państwa Islamskiego i terroryzmu międzynarodowego. Amerykański sekretarz stanu w imieniu prezydenta Obamy dziękował prezydentowi Nazarbajewowi za jego wkład w nierozprzestrzenianie broni jądrowej, zwalczanie ekstremizmu islamskiego. Równocześnie w prywatnej rozmowie z prezydentem Nazarbajewem Kerry krytycznie ocenił stan reform politycznych w Kazachstanie oraz stosunek rządu do opozycji. Czwarta sesja SPD odbyła się w Waszyngtonie 9 marca 2016 r. Przedmiotem wymiany poglądów była bilateralna współpraca gospodarcza, w dziedzinie bezpieczeństwa, oraz kwestie praworządności i praw człowieka w Kazachstanie.

Prezydent Nursultan Nazarbajew wielokrotnie spotykał się z politykami amerykańskimi. M.in. 5 września 2014 r. odbył rozmowę z delegacją Kongresu USA. Amerykanie przyrzekli poparcie Kazachstanu o członkostwo w WTO. 21 stycznia 2015 r. odbył rozmowę telefoniczną z prezydentem Obamą, który pochwalił Kazachstan za wkład w bezpieczeństwo międzynarodowe i wyraził nadzieję, że prezydent Nazarbajew będzie nadal działał na rzecz pokojowego rozstrzygnięcia konfliktu na Ukrainie. W czasie sesji Zgromadzenia Generalnego ONZ w 2015 r. Nazarbajew był jednym z czterech prezydentów, który miał bilateralne spotkanie z Obamą.

Rząd amerykański krytycznie ocenia stan demokracji i praw człowieka w Kazachstanie. Zwraca uwagę, że prezydent kontroluje legislaturę, parlament, jak również organy władzy lokalnej. Natomiast podkreśla skuteczną cywilną kontrolę nad wojskiem. Obywatele mają niewielki wpływ na wynik wyborów, władza sądownicza nie jest niezależna, korupcja jest powszechna, występują przykłady dyskryminacji kobiet, są przypadki tortur, nieuzasadnionych aresztów i naruszenia prywatności[2]. Amerykańskie Stowarzyszenie Prawnicze zainicjowało program szkolenia w sektorze sprawiedliwości Kazachstanu w zakresie państwa prawa. FBI oraz Prokurator Generalny Kazachstanu współpracują w wyjaśnianiu kontrowersyjnych przypadków śmierci różnych osób. Dnia 20 lutego 2015 r. Kazachstan i Stany Zjednoczone podpisały w Waszyngtonie Traktat o Wzajemnej Pomocy Prawnej w Sprawach Kryminalnych. W lipcu 2015 r. Kazachstan ratyfikował układ.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego Kazachstan nieoczekiwanie stał się czwartym największym posiadaczem arsenału nuklearnego[3]. Do 1995 r. Rosja usunęła broń atomową z Kazachstanu.

Stany Zjednoczone odegrały ważną rolę udzielając Kazachstanowi pomocy w usunięciu z jego terytorium broni atomowej. Odbywało się to w ramach programu pod nazwą U.S. Comprehensive Threat Reduction (CTR). W latach 1992-2008 rząd amerykański przeznaczył na ten cel 341 mln. dolarów. W marcu 2012 r. prezydenci Obama i Nazarbajew potwierdzili znaczenie dwustronnej współpracy w dziedzinie nierozprzestrzeniania broni jądrowej. „Bliskie stosunki między naszymi krajami wykraczają poza sprawę bezpieczeństwa nuklearnego” i dodał, że obejmują m.in. współpracę w Afganistanie – powiedział Obama.

Stany Zjednoczone i Kazachstan współpracują na polu nierozprzestrzeniania broni jądrowej. Nursultan Nazarbajew 29 sierpnia 1991 r. zamknął bazę w Semipalatyńsku, gdzie przeprowadzano próby jądrowe i rozpoczął współpracę ze Stanami Zjednoczonymi na rzecz nieproliferacji broni atomowej. W 2006 r. wraz z czterema państwami Azji Środkowej Kazachstan proklamował strefę wolną od broni jądrowej. Początkowo rząd amerykański wyrażał obawy, że utworzenie strefy bezatomowej 5 państw może w przyszłości utrudnić Stanom Zjednoczonym transport materiałów nuklearnych przez ten region, ale ostatecznie Waszyngton poparł ten projekt. W czasie wizyty w Astanie w 2015 r. sekretarz stanu John Kerry oświadczył, że prezydent Barack Obama docenia konstruktywną rolę jaką odgrywa prezydent Nazarbajew na rzecz nierozprzestrzeniania broni jądrowej i w walce z ekstremizmem na świecie.

Prezydent Obama kilkukrotnie podkreślał znaczenie współpracy amerykańsko-kazachskiej na rzecz regionalnego i globalnego rozbrojenia nuklearnego. Stany Zjednoczone poparły propozycję Kazachstanu utworzenia w tym kraju regionalnego Nuclear Security Training Center oraz banku z niskowzbogaconym uranem.

W czasie tzw. Szczytu Bezpieczeństwa Nuklearnego w Hadze w 2014 r. prezydenci Obama i Nazarbajew wydali wspólne oświadczenie, w którym podkreślali swoje zobowiązanie do działania na rzecz nierozprzestrzeniania broni jądrowej i wzmocnienia bezpieczeństwa nuklearnego.

Czwarty szczyt bezpieczeństwa nuklearnego odbył się w Waszyngtonie 31 marca – 1 kwietnia 2016 r. Kazachstan i Stany Zjednoczone opublikowały wspólne oświadczenie o współpracy w dziedzinie nieproliferacji broni jądrowej i bezpieczeństwa nuklearnego. Prezydent Nazarbajew w swoim wystąpieniu na szczycie waszyngtońskim oświadczył, że Kazachstan należy do 20 krajów na świecie o największym stopniu bezpieczeństwa urządzeń i materiałów nuklearnych.

Stany Zjednoczone i Kazachstan stworzyły specjalny ośrodek pod nazwą Nuclear Security Training Center (NSTC) z zadaniem szkolenia personelu do obsługi nuklearnych urządzeń i zabezpieczenia materiałów rozszczepialnych. Z ramienia USA uczestniczą w tym przedsięwzięciu pracownicy desygnowani przez Departamenty Stanu, Energii i Obrony. Jednym z zadań tego ośrodka jest zapobieżenie nielegalnemu przemycaniu materiałów nuklearnych.

Obydwa kraje od 1994 r. współpracują w sprawie usunięcia z Kazachstanu wysoce wzbogaconego uranu (Highly Enriched Uranium, HEU). W ramach tego programu przekazano z Kazachstanu do Stanów Zjednoczonych ok. 600 kg HEU. Część wzbogaconego uranu wysłano do Rosji. W dniu 7 stycznia 2015 r. Departament Energii Stanów Zjednoczonych poinformował o usunięciu 36 kg wysoce wzbogaconego uranu z Instytutu Fizyki Nuklearnej w Ałmacie.

Stany Zjednoczone pomogły Kazachstanowi zaplombować w maju 2000 r. 181 tuneli do przeprowadzania prób jądrowych na terenie bazy w Semipalatyńsku. O rozmiarach współpracy wojskowej amerykańsko-kazachskiej świadczy fakt, że w jedynym roku 2005 U.S. Central Command był zaangażowany w 45 programów wojskowych w ramach współpracy z Ministerstwem Obrony Kazachstanu. Było to o 100% więcej programów w porównaniu z rokiem 2002.

W wyniku współpracy amerykańsko-kazachskiej przetransportowano do USA 10 ton wysoce wzbogaconego uranu i 3 tony plutonu z ośrodka w Aktau. Materiał ten wystarczał na zbudowanie 775 bomb atomowych.

To, co przytoczyłem wyżej, jest ważną częścią współpracy między Stanami Zjednoczonymi i Kazachstanem w dziedzinie bezpieczeństwa i stabilizacji w regionie oraz walki z terroryzmem międzynarodowym. Między obu krajami odbywają się regularne konsultacje dotyczące szeroko pojętego bezpieczeństwa, zorganizowanej przestępczości, terroryzmu oraz handlu narkotykami. W walce z tymi zagrożeniami partnerem Stanów Zjednoczonych po stronie kazachskiej jest urząd Prokuratora Generalnego.

W odpowiedzi na apel Waszyngtonu prezydent Kazachstanu w maju 2003 r. wyraził zgodę na wysłanie do Iraku grupy 27 inżynierów wojskowych. Szkolili oni Irakijczyków w rozminowywaniu terenów oraz oczyszczaniu wody. Operacja ta trwała do 2008 r. Począwszy od 2009 r. Kazachstan wyraził zgodę na powietrzny i lądowy tranzyt przez własny kraj żołnierzy amerykańskich i NATO-wskich oraz sprzętu wojskowego do i z Afganistanu.

Amerykańska Akademia Wojskowa w West Point szkoli kazachskich kadetów oraz utrzymuje współpracę z Kazachskim Instytutem Wojskowym Sił Lądowych. Władze Kazachstanu korzystały z doświadczeń amerykańskich jak przejść z obowiązkowej służby wojskowej do armii złożonej z ochotników, oraz jak przygotowywać i szkolić żołnierzy do udziału w operacjach pokojowych ONZ. W 1994 r. Kazachstan przystąpił do NATO-skiego programu Partnerstwo dla Pokoju i uczestniczył regularnie w ćwiczeniach wojskowych.

W 2002 r. Chińczycy, a następnie Rosjanie oskarżyli Stany Zjednoczone, że chcą zorganizować w Kazachstanie stałą bazę wojskową w miejscu dawnej bazy radzieckiej. Wysoki przedstawiciel Ministerstwa Obrony Kazachstanu potwierdził, że rząd USA jest zainteresowany wykorzystaniem bazy Taraz i Taldykorgan do operacji antyterrorystycznych. Prezydent George W. Bush nazwał wówczas Kazachstan „strategicznym partnerem Stanów Zjednoczonych w Azji Środkowej” i zapowiedział, że Waszyngton jest zainteresowany rozszerzeniem współpracy antyterrorystycznej z Kazachstanem. Rząd Kazachstanu zaoferował Amerykanom aby mogli wykorzystać niektóre lotniska do celów wojskowych, ale 3 maja 2005 r. generał John Abizaid szef U.S. Central Command oznajmił, że jego kraj „nie oczekuje otwarcia bazy wojskowej w Kazachstanie chyba, że pojawi się tak napięta sytuacja w regionie, że rząd kazachski zwróci się do sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych o taką bazę”.

W bazie amerykańskiej na Kubie Guantanamo Amerykanie przetrzymywali trzech obywateli Kazachstanu podejrzanych o terroryzm. Byli to: Yaqub Abahanow, Abdulrahim Kerimbakiew i Abdullah Tohtasinowicz Magrupow. Wszyscy byli podejrzani o związki z Talibanem. Sprawa ta nie miała wpływu na stosunki bilateralne amerykańsko-kazachskie.

3 lutego 2016 r. Ministerstwo Obrony Kazachstanu poinformowało o porozumieniu ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie dwustronnej współpracy militarnej na lata 2016-2017. Obejmuje ona m.in szkolenie, edukację wojskową, misje pokojowe. Amerykanie będą pomagać w podniesieniu poziomu kształcenia w kazachskich akademiach wojskowych.

Stosunki gospodarcze

Kazachstan jest ważnym partnerem Stanów Zjednoczonych z punktu widzenia ekonomicznego z uwagi na stabilność polityczną, bogate źródła energii oraz działalność w tym kraju amerykańskich koncernów energetycznych. Amerykański koncern naftowy Chevron był jednym z pierwszych koncernów, który w 1993 r. utworzył w Kazachstanie joint venture TengizChevroil.

Stosunkowo szybko stworzone zostały podstawy prawne w Kazachstanie dla amerykańskiej działalności inwestycyjnej. M.in. w 1992 r. obydwa kraje podpisały Investment Incentive Agreement, a w 1994 r. United States-Kazakhstan Bilateral Investment Treaty. W 1996 r. wszedł w życie układ o unikaniu podwójnego opodatkowania. W 2001 r. podpisane zostało porozumienie zatytułowane US-Kazakhstan Energy Partnership.

W American Chamber of Commerce w Kazachstanie jest ok. 200 członków reprezentujących 30 różnych sektorów gospodarczych. Prezydent Nursultan Nazarbajew w rozmowie z sekretarzem stanu Johnem Kerry w listopadzie 2015 r. powiedział, że Stany Zjednoczone są największym inwestorem zagranicznym w Kazachstanie, a w jego kraju działa ok. 500 przedsiębiorstw amerykańskich. Firmy amerykańskie w okresie 1993-2013 zainwestowały w Kazachstanie 42 mld dolarów, a obroty handlowe między obu krajami w 2014 r. wyniosły 2,4 mld dolarów. Amerykanie inwestowali w Kazachstanie głównie w ropę, gaz, telekomunikację, energię elektryczną i usługi biznesowe. W Kazachstanie obecnie są m.in takie różnorodne firmy amerykańskie jak: Chevron, Citibank, Microsoft, Coca-Cola, Nestle, General Electric, FedEx, General Motors. Reaktory amerykańskie zakupują uran za granicą. Z tego 23% uranu pochodzi z Kazachstanu, 20% z Australii, a 18% z Kanady.

7 kwietnia 2016 r. The Kazakhstan – United States Energy Partnership Commission na posiedzeniu, któremu przewodniczyli minister energii Kazachstanu K.A. Bosumbajew i amerykański sekretarz Departamentu Energetyki Ernest Moniz podpisano wspólne oświadczenie dotyczące bezpieczeństwa nuklearnego, energii atomowej, alternatywnych źródeł energii, energii elektrycznej, zwiększenia wydajności w produkcji energii oraz konserwacji energii. Jak więc z powyższego wynika, dwustronna współpraca amerykańsko-kazachska obejmuje szeroki zakres problemów związanych z energią. Obaj ministrowie omawiali również problem redukcji emisji substancji szkodliwych dla naturalnego środowiska człowieka.

Rząd amerykański oraz sektor prywatny USA udzielają różnego rodzaju pomocy Kazachstanowi. Według danych Departamentu Stanu w latach 1992-2005 Stany Zjednoczone przekazały Kazachstanowi 1,2 mld dolarów w ramach pomocy technicznej i wspierania inwestycji. Prywatne firmy amerykańskie zainwestowały w Kazachstanie w ciągu dwóch dekad 1993-2013 ponad 20 mld dolarów.

Ponadto Amerykanie udzielają Kazachstanowi pomocy m.in w walce z handlem narkotykami, handlem ludźmi, w walce z terroryzmem, w budowie społeczeństwa obywatelskiego, usług socjalnych, funkcjonowaniu systemu sądowniczego. Amerykanie pomagają również Kazachstanowi w sprostaniu wymogom w walce ze zmianami klimatu[4]. W 2002 r. Stany Zjednoczone uznały, że Kazachstan spełnia kryteria państwa w gospodarce wolnorynkowej.

Obroty handlowe amerykańsko-kazachskie są raczej umiarkowane. W 2014 r. ich wartość wyniosła 24 mld dolarów.

Kazachstan wśród największych importerów z Stanów Zjednoczonych zajmuje odległe 83-cie miejsce. Natomiast na liście największych eksporterów jest na 69 miejscu.

Znaczenie gospodarcze i handlowe Kazachstanu wynika również z jego położenia na tzw. Szlaku Jedwabnym, na linii handlowej z Chin do Europy. „Silniejsze stosunki USA-Kazachstan są kluczowe w torowaniu Nowego Szlaku Jedwabnego jako szerokiej alei nadziei dla ludzkości“ – pisze C.Naseer Ahmad[5].

W 2010 r. Kazachstan uskarżał się, że rząd amerykański dotąd nie unieważnił tzw. poprawki Jackson-Vanicka ograniczającej stosunki handlowe z państwami dawnego bloku radzieckiego. Zarzucał Stanom Zjednoczonym, że nie zwiększyły zakupu towarów kazachskich w zamian za udostępnienie Amerykanom tranzytu do Afganistanu, do czego rząd USA zobowiązał się.

Przedsiębiorcy amerykańscy uskarżają się na korupcję w Kazachstanie i brak przejrzystości w przepisach. Według Doing Business Indicators, Transparency International Kazachstan pod względem korupcji został sklasyfikowany na 126 miejscu wśród 177 państw.

Oprócz stosunków politycznych i gospodarczych należy wspomnieć o wymianie kulturalnej amerykańsko-kazachskiej, kontaktach sportowych oraz o współpracy między uczelniami obu krajów. W Stanach Zjednoczonych na 42 uczelniach studiuje ok. 800 studentów z Kazachstanu. W Kazachstanie natomiast przebywa 120 amerykańskich wolontariuszy w ramach Korpusu Pokoju uczących języka angielskiego, wiedzy o Stanach Zjednoczonych i promujących działalność pozarządowych organizacji ochrony środowiska.

Zakończenie

Jak wynika z przytoczonych w niniejszym opracowaniu informacji Stany Zjednoczone i Kazachstan mają wspólne interesy utrzymania i rozwoju wielopłaszczyznowej współpracy. Obejmuje ona różne dziedziny i różne szczeble władzy od najwyższej po lokalną. Kazachstan utrzymuje dobre stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i bliską współpracę z Rosją oraz Chinami. W opinii amerykańskiej obecne władze Kazachstanu przedkładają stabilizację wewnętrzną ponad przejrzystość demokracji wewnętrznej. Natomiast Kazachowie nie wyrażają szczególnego poparcia dla przywództwa Waszyngtonu na świecie. Według Global Leadership Report Gallups z 2012 r. tylko 28% ankietowanych mieszkańców Kazachstanu z aprobatą wyrażało się o przywództwie USA, 27% wyrażało dezaprobatę, a 45% nie miało zdania.

————

[1] Olga Oliker, Kazakhstan’s Security Interests and Their Implications for the U.S. – Kazakh Relationship, „China and Eurasia Forum Quarterly“, Vol. 5, No 1, 2007, p. 71.

[2] „Country Reports on Human Rights Practices for 2014: Kazakhstan“, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor, US Department of State. 2014.

[3] „KZNewsline“, 20.02.2013.

[4] U.S. Department of State, Bureau of South and Central Asian Affairs, U.S. Relations With Kazakhstan, FactSheet, February 8, 2016.

[5] C. Naseer Ahmad, Stronger US-Kazakhstan Relations: Paving the Way along the New Silk Road, „The Astana Times“, 27.07.2016.

Poprzedni artykułPizza na słodko: trzy pomysły
Następny artykułJak gospodarka hormonalna wpływa na wygląd naszego ciała – działanie konkretnych hormonów
Longin Pastusiak
Prof. dr hab. Longin Pastusiak - politolog, amerykanista. Ukończył studia na Wydziale Dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego oraz na Wydziale Spraw Międzynarodowych University of Virginia w Stanach Zjednoczonych. W latach 1963-1993 pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Od 1978 r. profesor nadzwyczajny, a od 1986 r. profesor zwyczajny. W latach 1994-2005 Profesor Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 1985 -1988 Prezes Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Poseł Ziemi Gdańskiej w Sejmie I, II, III kadencji (1991-2001). Wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu RP oraz przewodniczący stałych delegacji Sejmu i Senatu do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO oraz do Zgromadzenia Parlamentarnego Unii zachodnioeuropejskiej W latach 2002-2004 wiceprezydent Zgromadzenia Parlamentarnego NATO. W latach 2001-2005 marszałek Senatu V kadencji. Profesor w Akademii Finansów oraz w Wyższej Szkole Zarządzania i Prawa w Warszawie. Obecnie jest profesorem w Akademii Finansów i Biznesu Vistula, gdzie jest Dyrektorem Instytutu Spraw Społecznych i Stosunków Międzynarodowych. Prof. Longin Pastusiak wykładał na uczelniach polskich i zagranicznych. Doctor honoris causa uczelni polskich i zagranicznych. Prof. dr hab. Longin Pastusiak jest autorem ponad 700 publikacji naukowych w tym ponad 90 książek. W 2015 r ukazały się następujące książki prof. L. Pastusiaka: * Polacy w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydenci USA w anegdocie. Od Trumana do Obamy, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydent dobrych intencji. Polityka zagraniczna Baracka Obamy, Oficyna Wydawnicza “Adam”, Warszawa.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here