Dziś o książkach dotyczących tylko jednego tematu (jako pokłosie XV Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Efektywności krajowych i międzynarodowych systemów ochrony praw człowieka”, która odbyła się w dniach 24-25 kwietnia 2023r.)
(Z okazji 70. rocznicy wejścia w życie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).
W tym roku odbyła się już XVI edycja tej Konferencji, ale na jej efekty książkowe będziemy musieli poczekać rok, tyle bowiem mniej więcej trzeba czasu, aby w nich zaprezentować tegoroczny dorobek Konferencji.
Redaktorami Naukowymi obecnych publikacji, czyli UBIEGŁOROCZNEJ KONFERENCJI są:
JERZY JASKIERNIA i KAMIL SPRYSZAK (profesorowie UJK – Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach). Oni też od lat są organizatorami każdej z dotychczas odbytych Konferencji, których inicjatywa powstania wiąże się z b. ministrem sprawiedliwości prof. zw. Jerzy Jaskiernią.
Obecnie wydane książki mają wspólny tytuł (który był tematem ubiegłorocznej konferencji) i opublikowane zostały w czterech częściach.
Cz. I ma podtytuł – „Zagadnienia węzłowe”, II – „Zagadnienia pierwszej generacji”, III – „Drugiej generacji”, a cz. IV – „Trzeciej generacji”.
Analizie poddane zostały (co dokumentują teksty) podstawowe uwarunkowania efektywności krajowych i międzynarodowych obecnych systemów ochrony praw człowieka
Ich wartością jest niewątpliwie (we wszystkich czterech częściach) wskazanie kryteriów oceny ich efektywności, zarówno w odniesieniu do tzw. prawa „miękkiego”, jak i układu regionalnego (Północ – Południe), a także w odniesieniu do „obszarów ochronnych” (np. mniejszości narodowych) oraz takich instytucji, jak Rada Europy i Unia Europejska!
Szczególną uwagę poszczególni autorzy poświęcili zagadnieniu efektywności sytemu kontrolnego Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Istotne miejsce (we wszystkich 4 częściach!) zajmują też rozważania dotyczące spójności aksjologicznej systemów ochrony praw człowieka, a także… wpływu społeczeństwa obywatelskiego na ich funkcjonowanie!
Wydawnictwu „Adam Marszałek”, redaktorom naukowym, jak i WSZYSTKIM autorom należą się szczere gratulacje za bardzo ciekawe treści zawarte w każdym z prezentowanych artykułów! Bardzo w każdym razie zachęcam do przejrzenia całości wydania! (Przy okazji informuję, że Wydawnictwo prowadzi ich sprzedaż wysyłkową, więc w razie czego – można je nabyć. A teraz po kilkanaście zdań o każdej części.
Ad.1
W części 1. znajdują się bardzo ciekawe wystąpienia POWITALNE, które na ubiegłorocznej Konferencji wygłosili:
zastępca rzecznika Praw Obywatelskich, rektor Uniwersytetu Kochanowskiego w Kielcach, przewodniczący Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii i prezes Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego.
Ale przede wszystkim pragnę zwrócić uwagę na opinie autorów zawarte w ich tekstach w postaci pogłębionych wywodów na uwarunkowania efektywności krajowych i międzynarodowych systemów ochrony praw człowieka.
Swoje oceny w tej części zaprezentowali:
Jerzy Oniszczuk, Jerzy Jaskiernia, Kamil Spryszak, Wojciech Pomykało (w kontekście konfrontacji „Północ-Południe”), Maria Szyszkowska (w odniesieniu do grup mniejszościowych), Stanisław Stadniczeńko, Piotr Zamelski, Jerzy Szukalski, Stanisław Adam Paruch, Bartosz Żmuda, Rafał Wojda, Karolina Świeca (w sprawie efektywności wybranych środków ochrony praw człowieka w dobie inflacji prawa), Jakub Tamborski, Jakub Robel, Monika Augustyniak (w odniesieniu do społeczeństwa obywatelskiego), Jakub Siatka, Ewa Bujwid-Kurek, Marek Małecki, Daniel Wojtczak (określając rolę Rzecznika Praw Obywatelskich w ochronie wolności i praw jednostki w naszym kraju)!
Każdy publikowany tekst godny jest przeczytania, ponieważ w każdym z nich autorzy poruszają istotne dla nich zagadnienia z punktu widzenia ogólnego tematu Konferencji. Szkoda, że nie mogę wymienić wszystkich zagadnień i tematów (gdyż recenzja byłaby zbyt obszerna), ograniczam się więc tylko do wybranych, które mnie osobiście szczególnie zainteresowały.
A oto dalsze nazwiska autorów tej części (podając tylko przy niektórych problemy, które w swych artykułach naukowych poruszyli). Jerzy Paśnik, Katarzyna Płonka-Bielenin (analizuje rolę organizacji pozarządowych w procesie stanowienia prawa), Agnieszka Dybowska, Mateusz Znojek, Anna Niedbała, Piotr Sobański, Bartosz Ziemblicki, Jakub Olech i Paweł Łoś.
W każdej części znajdują się też referaty, przybyłych na Konferencję gości z zagranicy – w tej części znajdują się artykuły Eduarda Ba’ra’ny i Miomira Kostic’a.
Jerzy Jaskiernia i Kamil Spryszak przypominają też w tej części historię WSZYSTKICH DOTYCHCZASOWYCH KONFERENCJI (po których – każdorazowo – ukazywał się po roku w formie książkowej ich dorobek. Regularnie jak „w szwajcarskim zegarku!) A… wszystko zaczęło się w roku 2009 w Szklarskiej Porębie. Druga Konferencja organizowana była w Legnicy. Zaś już od trzeciej (w roku 2011) – coroczne Konferencje odbywają się w Warszawie, w siedzibie Sejmu RP i tak jest do dziś!
Ta ciągłość organizacyjna i systematyczność w kontynuowaniu co roku zagadnień „OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA” zasługuje na WIELKIE docenienie!
Cz. 1. liczy w sumie 460 stron. A doliczając mniej więcej tyle samo stron do każdej z następnych części, to te cztery tomy tworzą razem ogromne dzieło. Słowem „Czapka z głowy” i gratulacje dla WSZYSTKICH (autorów i organizatorów), którzy od wielu lat do tego się przyczyniają.
Ad. 2
Cz. 2. – to dalsze blisko 400- stronicowe wypowiedzi, m.in. na tematy:
– wolności słowa m.in. w kontekście pluralizmu mediów,
– wolności sumienia i religii,
w tym dylematu, czy klauzula sumienia lub sprzeciw sumienia są prawem człowieka?
Interesująca jest też ocena:
– prawa do prywatności (w tym, m.in.
dopuszczalności masowej inwigilacji w Internecie) i
– prawa do ochrony prawnej w postępowaniu sądowym
(w szczególności prawa do sądu i jawności postępowań sądowych).
Podobnie, jak w cz.1. i tutaj wymienię jedynie autorów, którzy na powyższe tematy prezentują w książce swoje przemyślenia naukowe, wnioski i stanowiska:
Lidia K. Jaskuła, Jan Kaczmarczyk, Julia Własiuk, Jacek Sobczak i Ksenia Kakareko, Przemysław Ciszak, Jerzy Nikołajew, Sylwester M. Królak, Katarzyna Nowak, Rafał Kołodziejczyk i Alicja Szybalska, Michał Spała, Ilona Kruk-Mizera, Sebastian K. Matyjek, Anna Zięba-Steć, Damian Sucholewski, Anna Szyszka, Karolina Nowakowska, Sebastian Tkaczyk, Barbara Szarek, Maciej Żelazowski, Wiktor Trybka, Robert Staszewski, Michał Koniecko, Patryk Zieliński, Paweł Luszcz i Klaudiusz Fross, Adam Buczek, Krzysztof Groń i Tomasz Szuliński.
I w tej części znajdują się referaty „gości z zagranicy”.
Ad. 3
Cz. 3. – to dalsze ponad 300 stron; referaty 25 osób (m.in. Jana Svaka i Dusana Tomka, Patryka Pisarka i innych, nie będę tym razem wymieniał wszystkich), tylko podkreślę o czym jest mowa, aby tym bardziej zachęcić do sięgnięcia po wszystkie 4 tomy. (Szkoda, że nie są w trwałej oprawie, ale to da się zrobić sposobem domowym; zresztą są teraz takie antykwariaty, w których można oprawiać przyniesione książki. A te akurat warto, choćby dlatego, aby wolnych chwilach rozszerzyć swoją wiedzę o takie tematy, jak m.in.: prawa pacjentów i polityka zdrowotna w Unii Europejskiej (Daria Bieńkowska), prawa gwarantujące „dobro dziecka” (Aneta Kamińska-Nawrot) „odpłatność za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej” w świetle konstytucji (Ewa Żołnierczyk), o realizacji „zasady równouprawnienia małżonków w majątkowym prawie małżeńskim” (Rober Frey), „prawo własności a uprawnienia władcze gminy” (Maria Urbaniak), o „dziedziczeniu praw do świadczeń z ubezpieczeń społecznych” (Patryk Kołodziej), o „prawach pokrzywdzonego mobbingiem pracownika” (Barbar Paw), czy potrzebujemy kodyfikacji „cyfrowych praw człowieka” (Ewa Milczarek) itd. itp.
Krótko mówiąc, ten tom, który w tej chwili omawiam, koncentruje się przede wszystkim na prawach własności, ochronie zdrowia, jak i prawach do korzystania z rozwoju cywilizacyjnego, jak w przypadku zasadności postulatu, np. kodyfikacji praw cyfrowych.
Ad. 4
Ostatnia część (czwarta) przynosi tak istotne do przemyślenia kwestie, jak m.in.: (Michała J. Szustkiewicza) „Aspekty łamania praw człowieka we współczesnej Europie na przykładzie wojny rosyjsko-ukraińskiej”, (Agnieszki Lipskiej-Sondeckiej) „Prawo samorządu w kontekście (nie)realizacji konstytucyjnych wolności i praw w Polsce po roku 2015”, A ponadto naprawdę intersujące materiały z prawem do pokoju i nowych wyzwań dla bezpieczeństwa, prawa do demokracji, jak i zdrowego środowiska czy praw uchodźców, a także roli Europejskich Sił Żandarmerii w ochronie praw człowieka.
Szczególnej uwadze (w tym tomie) autorzy poświecili takim zagadnieniom, jak m.in. Uchwały Komisji Weneckiej dla wdrażania międzynarodowych demokratycznych standardów wyborczych; w obszarze zainteresowań badawczych znalazła się też – żywo obecnie dyskutowana – kwestia instrumentalizacji uchodźców i azylu w UE.
I kończąc, pragnę jeszcze podkreślić, że istotnym dorobkiem Konferencji, jest szerokie otwarcie się organizatorów na młodych naukowców (których artykuły w większości stanowią treść wszystkich 4 tomów niniejszej publikacji). To oni swoja wiedzą, przemyśleniami i wnioskami wzbogacają naszą wiedzę w obszarze nauk prawnych oraz nauk o polityce, demokracji i prawach człowieka. Stanowią jednocześnie – moim zdaniem – kapitalne zaplecze kadrowe dla praktycznej realizacji, opartej na naukowych podstawach, ochronie praw człowieka! Wciąż daleko do pełnego zadowolenia w tym zakresie.
—
Jerzy Jaskiernia, Kamil Spryszak: Efektywność krajowych i międzynarodowych systemów ochrony praw człowieka w 4 częściach, Wydawnictwo „Adam Marszałek”, Toruń 2024
