Taoizm

0

Taoizm to chiński system filozoficzny i religijny. Jako system chińskiej myśli filozoficznej (daojia) został zainicjowany prawdopodobnie przez myśliciela o imieniu Laozi (VI w. p.n.e.), które to imię można spotkać zapisane jako Lao-tsy. Niewiele wiemy o Laozi, a niektórzy historycy kwestionują samo jego istnienie. Głównym źródłem wiedzy o Laozi jest jego biografia „Zapiski historyka” (inaczej „Shijia”) napisana przez Sima Qian (Ssu–ma Ch‘ien) w II wieku p.n.e. Przypisywane mu jest autorstwo tekstu „Daodejing”, czyli „Księga Drogi i Cnoty” (Tao te-king); jednak niektórzy współcześni badacze podważają prawdziwość tego twierdzenia. Uważają oni, że tekst ten powstał w III w. p.n.e. Idee Laozi kontynuował myśliciel o imieniu Zhuangzi (IV–III w. p.n.e.), a następnie tzw. szkoła taoistów.

Taoizm głosi duchowo-materialną jedność świata, manifestującą się w harmonii wszelkich zjawisk zachodzących w świecie, określanej terminem dao (tao). Słowo to oznacza w języku chińskim drogę. W taoizmie jest to bezosobowy pierwiastek, który był przed zaistnieniem świata, a pojąć go można tylko na podstawie doświadczenia i kontemplacji. To naturalny porządek wszechświata, tajemnicza siła nieustannie podlegająca zmianie, która przenika wszystko i wszystko w sobie zawiera. Taoiści mówią, że zmiana to jedyna stała cecha Wszechświata. Dao jest esencją wszechświata, stanowiącą podłoże wszelkich zmian. Nie może być opisane słowami, a jeżeli próbujemy to robić, to tylko – jak głosił Zhuangzi –za pomocą paradoksów, gdyż świat ciągle się zmienia, a każdy opis jest jedynie przybliżeniem rzeczywistości.

Zewnętrzny przejaw dao to energie ying (pasywna, ciemna, żeńska energia) i yang (aktywna, męska, jasna energia). Wszystko ma w sobie te energie i bazuje na przeciwieństwach. Stąd dobro i zło nie są czymś czarno – białym, a wszystko ma dwie strony.

Człowiek powinien rozwijać swoje wnętrze i wieść skromne życie w zgodzie i w bliskości z naturą. Świat duchowo-materialny jest jednością. Należy żyć bez sprzeciwiania się naturalnemu porządkowi świata, być – na ile to możliwe – obojętnym wobec spraw doczesnych. Należy też dążyć do wolności wewnętrznej i wyzbyć się namiętności oraz pragnień. Poprzez praktykę można osiągnąć stan życia w zgodzie z dao, określany “powrotem do dzieciństwa”. Ważna jest również zasada niedziałania – wuwei. Dosłowne tłumaczenie to niedziałanie, a należy to rozumieć raczej jako działanie bez wysiłku, w harmonii z dao. Jest to proces akceptowania i harmonizowania swego działania z nurtem wszechświata. Neutralność, czyli brak sprzeciwu, jest drogą do szczęścia. Kolejną istotną zasadą jest de – każda rzecz ma naturalne przeznaczenie i należy używać rzeczy zgodnie z tym przeznaczeniem.

Innym niezwykle ważnym pojęciem jest pu – własna, naturalna moc, którą posiadają rzeczy w swym pierwotnym stanie. Odnalezienie tej mocy daje radość i szczęście, gdyż widzimy wtedy rzeczy takimi jakie one są w rzeczywistości, czyli w ich prawdziwej naturze.

Taoizm proponuje ograniczenie roli państwa do minimum. Sławne cytaty z Daodejing głoszą: „Im więcej ustaw i przepisów, tym więcej przestępstw” i „Im mniej rządzi władca, tym lepiej powodzi się jego krajowi”.

Zachodni sposób myślenia został ukształtowany głównie przez Kartezjusza i Newtona, opierał się on na analitycznym, mechanistycznym i redukcjonistycznym sposobie myślenia. Chińczycy natomiast ujmowali świat w kategoriach o wiele bardziej holistycznych i dynamicznych niż te, w jakich my kiedykolwiek je ujmowaliśmy. Ta podstawowa różnica w postrzeganiu świata – z jednej strony w kategoriach stanów, z drugiej procesów – jest wyraźnie widoczna już na poziomie językowym. Olbrzymia większość słów chińskich pełni funkcję zarówno rzeczowników jak i czasowników, a dla każdego kto myśli po chińsku świat jest zbiorem procesów.

W kategoriach stanów człowiek Zachodu jest skłonny myśleć o sobie w zależności od ról, z jakimi się utożsamia (role rodzinne, zawodowe itp.) oraz pewnych wydarzeń z przeszłości (ukończenie szkoły, ślub, sukcesy, porażki itp.). To czym jesteśmy właśnie w tej chwili wydaje się być płynne i nieuchwytne, tak więc za bardziej użyteczne uważamy określenie siebie poprzez coś, co w rzeczywistości już nie istnieje, ale ponieważ jest dokładnie określone, zapewni mocną podstawę do przewidywania kim będziemy w przyszłości. Taoista natomiast, świadomy nieustannych zmian zachodzących w nim samym i otaczającym go świecie, doświadcza siebie bezpośrednio, w każdej sytuacji inaczej.

Inna bardzo istotna cecha światopoglądu taoistycznego to świadomość jedności wszechrzeczy, wzajemnego powiązania i oddziaływania na siebie wszystkich zjawisk i zdarzeń we wszechświecie. Człowiek Zachodu – oddzielony od reszty świata – określa najpierw swoje własne chęci i potrzeby, a dopiero potem zastanawia się, jak może zrealizować swoje zamiary. Taoista natomiast – przekonany, że on i wszechświat to całość – zgodnie z zasadą wu wei dostraja swe działania do otaczającej go rzeczywistości. Konsekwencją przekonania o podstawowej jedności wszechświata jest uznanie, że wszelkie różnice i przeciwieństwa są dwiema stronami tej samej rzeczywistości, skrajnymi elementami tej samej całości.

W kontekście wielkiego ładu świata opartego na zasadzie yang i yin – pierwiastku męskim i żeńskim, aktywnym i pasywnym, jasnym i ciemnym, nic nie jest ani absolutnie dobre, ani absolutnie złe. Chodzi o zupełnie inną kategorię – jeśli sytuacja jest bardziej yin należy zachowywać się w sposób yin, jeżeli przeważa element yang trzeba zachowywać się w sposób yang. Cnotą nie jest bycie mądrym, dobrym, czy sprawiedliwym człowiekiem, ale „wypełnienie w odpowiedniej chwili właściwego działania, przy zachowaniu określonej miary” (M. L.von Franz)

 Taoizm był w starożytności jednym z dwóch – obok konfucjanizmu – najważniejszych systemów filozoficzno-religijnych w Chinach. Na bazie filozofii taoistycznej rozwinął się taoizm religijny (II i III wieku n.e). Taoizm religijny to system powstały przez połączenie filozofii taoistycznej z wierzeniami ludowymi i magicznymi. Głosi m.in. jedność zasad yin i yang, których wzajemne dopełnianie się w dao stanowi podstawę harmonii świata. Taoizm religijny – w przeciwieństwie do raczej ortodoksyjnego konfucjanizmu – był otwarty na zapożyczenia z innych wierzeń. W różnych okresach przej-mował elementy buddyzmu, szamanizmu, chrześcijaństwa czy manicheizmu.

W roku 440 n.e. taoizm został na pewien czas oficjalną religią chińską. W roku 666 n.e. Laozi został deifikowany i wyniesiony ponad Buddę i Konfucjusza. Później do taoizmu religijnego przeniknęło wiele bóstw z wierzeń ludowych, przez co oddalił się on znacznie od swych filozoficznych korzeni.

Wraz z pojawieniem się buddyzmu w Chinach obie doktryny uległy zespoleniu, co zaowocowało powstaniem buddyzmu chán (z którego wywodzi się koreański sŏn, japoński zen i wietnamski thiền). Taoizm religijny przejął wiele doktryn buddyjskich takich jak np. reinkarnacja. Te dwa systemy duchowe różnią się jednak znacznie, jeśli chodzi o istotę życia. Dla buddyzmu życie to cierpienie (dukkha), co kłóci się z pragnieniem zadowolenia z życia taoistów.

Cytaty taoistyczne:

*** Spokojnemu umysłowi poddaje się cały wszechświat.

*** Panowanie nad innymi to siła. Panowanie nad samym sobą to prawdziwa moc.

*** Natura się nie spieszy, ale wszystko jest zrealizowane.

*** Kto umie się zatrzymać, ten potrafi nieszczęściu zapobiec.

*** Tylko kochający człowiek jest odważny, tylko skromny jest wspaniałomyślny i tylko pokorny jest zdolny do panowania.

*** Silnym jest ten, kto zwycięża innych. Wielkim jest ten, kto przezwycięża samego siebie.

*** Czyniąc rzeczy wielkie, zaczynaj od rzeczy drobnych.

*** Poprzez pozwalanie na swobodny bieg spraw wszystko udaje się osiągnąć. Świat zdobywają ci, którzy się na to zgadzają. Kiedy próbujesz i próbujesz, świat jest nie do zdobycia.

*** Wszystkie trudne problemy mają swoje pochodzenie w tym, co łatwe, a wielkie rzeczy w tym, co małe.

***Podróż tysiąca mil zaczyna się od jednego kroku.

*** Życie to ciąg naturalnych i samoistnych zmian. Nie stawiaj im oporu – to tylko wywoła smutek. Pozwól rzeczywistości być rzeczywistością. Pozwól rzeczom biec ich naturalnym rytmem, tam gdzie chcą podążać.

*** Odpowiedzialni jesteśmy nie tylko za to, co robimy, lecz i za to, czego nie robimy.

*** Jeśli nie zmienisz kierunku, w którym podążasz, możesz skończyć tam, dokąd zmierzasz.

*** Wiedza o innych to mądrość, znajomość siebie to oświecenie.

*** Nikczemny przywódca to ten, którym ludzie gardzą. Dobry przywódca to ten, którego ludzie szanują. Wielki przywódca to ten, przy którym ludzie mówią: „Zrobiliśmy to sami”.

*** Bądź przywódcą, ale nigdy panem.

*** Jeśli jesteś zadowolony z tego, że po prostu jesteś sobą, i do nikogo się nie porównujesz ani z nikim nie rywalizujesz, wszyscy będą cię szanować.

*** Jeśli czujesz przygnębienie, to dlatego, że żyjesz w przeszłości. Jeśli czujesz niepokój, to dlatego, że żyjesz w przyszłości. Jeśli czujesz spokój, to dlatego, że żyjesz w teraźniejszości.

*** Ludzie w radzeniu sobie ze swoimi sprawami często ponoszą porażkę tuż przed osiągnięciem sukcesu. Pozostając tak samo uważnym na końcu, jak się było na początku, nie odnosi się porażki.

*** Bycie bardzo mocno przez kogoś kochanym daje ci siłę, kochanie kogoś bardzo mocno daje ci odwagę.

*** Jeśli zdasz sobie sprawę z tego, że wszystko się zmienia, nie będziesz próbował się trzymać czegokolwiek na siłę. Jeśli nie będziesz obawiać się śmierci, nie będzie niczego, czego nie mógłbyś osiągnąć.

*** Wykonuj trudne zadania, kiedy są jeszcze łatwe. Podejmuj wielkie wyzwania, kiedy są jeszcze małe. Podróż tysiąca mil musi zacząć się od jednego kroku.

*** Byt i niebyt wzajemnie się tworzą.

*** Mędrzec znajduje się ponad ludem, ale lud nie odczuwa jego ciężaru. Mędrzec znajduje się na przedzie, ale lud nie czuje się przez to urażony.

*** Trzydzieści szprych w piaście tworzy koło. Dzięki pustce między nimi istnieje pożytek z koła.

*** To, co jest postrzegane jako piękne, jest naprawdę piękne tylko wówczas, gdy porównać je z tym, co brzydkie.

*** Wiedzieć, że się nic nie wie, to szczyt wiedzy.

*** O wielkim mówię, że przemija. O przeminionym mówię, że się oddala. O oddalonym mówię, że powraca.

*** Mam trzy klejnoty. Strzegę ich i osłaniam. Pierwszy to miłosierdzie. Drugi to umiarkowanie. Trzeci polega na tym, że nie ośmielam się wyjść przed innych ludzi na świecie.

*** Bezimienne (stało się) początkiem nieba i ziemi. Nazwane (stało się) rodzicielką dziesięciu tysięcy rzeczy.

*** Tao istniało zanim na Ziemi i na Niebie pojawiły się różne zjawiska i najwyższe bóstwo.

*** Drzewo tak grube, że jedna osoba nie może go objąć, rodzi się z patyczka cienkiego jak włos; budowę pagody, co ma dziewięć pięter, rozpoczyna się od pustaka; podróż tysiąca mil, zaczyna się od kroku.

*** Bądź zadowolonym ze zwyczajnego bycia, kim jesteś, bez porównywania się do innych i konkurowania z nimi, zaskarbiasz sobie powszechny szacunek.

*** Codziennie zbieramy plony tego, czegośmy się nauczyli.

*** Bądź zadowolony z tego, co masz; ciesz się tym, jak jest. Kiedy widzisz, że niczego nie brak, cały świat należy do ciebie.

*** Naczynie powstaje z połączenia gliny; dzięki pustej przestrzeni wewnątrz
ma zastosowanie. Budując dom, wykuwa się okna i drzwi; dzięki pustej przestrzeni można go używać. Chociaż z Bytu płyną korzyści, to dzięki Nicości można ich doświadczyć.

 

Życiowe mądrości Laozi:

  1. Samopoznanie

 „Poznanie innych to inteligencja; poznanie siebie to prawdziwa mądrość. Opanowanie innych to siła; opanowanie siebie to prawdziwa moc”.

Poznanie i zaakceptowanie błędów oraz słabości innych jest trudną sztuką, ale prawdziwym mistrzostwem jest znalezienie własnych wad, podniesienie własnej świadomości i samorozwój. Samoobserwacja pozwala na odróżnienie płytkich pragnień ego od prawdziwych pragnień duszy. Drogą do poznania swojego prawdziwego wnętrza jest spowolnienie pędu życia na rzecz zastanowienia się nad sobą, praktyki uważności i medytacji. Reasumując, zrozumienie siebie zapewnia sprawniejsze funkcjonowanie, skuteczniejsze działanie, a także większy zasób energii i mądre spożytkowanie zasobów.

  1. Wolność

„Dbaj o to, co myślą inni ludzie, a zawsze będziesz ich więźniem”.

Zabieganie o aprobatę innych ludzi może skutecznie powstrzymać przed podejmowaniem niezależnych wyborów i prowadzeniem życia zgodnego z własnym uznaniem. Człowiek powinien przestać się martwić opiniami otoczenia i realizować działania zgodne ze swoją intuicją i pragnieniami. Taoizm uświadamia, że przesadne dbanie o akceptację otoczenia jest marnowaniem czasu i wysiłku, które powinny być przeznaczane na urzeczywistnianie własnego życia w pełnym spektrum możliwości. Człowiek żyjący w zgodzie ze sobą, posiadający wysokie poczucie własnej wartości nie ma potrzeby przekonywania do siebie innych, ani uzyskiwania ich akceptacji w dążeniu do realizacji marzeń.

  1. Odpuszczanie

„Odpuszczenie sprawia, że rzeczy dzieją się same. Świat zdobywają ci, którzy potrafią odpuszczać. Ale kiedy próbujesz i próbujesz, świat jest poza twoim zasięgiem”.

Przeszkody trzeba pokonywać mądrze, a nie stawiać im bezmyślny opór. Laozi w swoich naukach nawiązywał do alegorii wody, która jest jedną z najdelikatniejszych, najbardziej uległych substancji, a jednocześnie potrafi rzeźbić i kruszyć najtwardsze minerały. Woda, napotykając przeszkodę, obiera nowy kierunek i zamiast walczyć omija ją, jednocześnie płynąc do miejsca przeznaczenia. Czasem trzeba trzeźwo ocenić sytuację, pozbyć się przywiązania i odpuścić walkę, ponieważ ciągłe wiosłowanie pod wiatr jest frustrujące, wyczerpujące, a co więcej bezcelowe.

  1. Zmiana

„Jeśli zdasz sobie sprawę z tego, że wszystko się zmienia, nie będziesz próbował się trzymać czegokolwiek na siłę. Jeśli nie będziesz obawiać się śmierci, nie będzie niczego, czego nie mógłbyś osiągnąć”.

Akceptacja naturalnego biegu życia, w którym wydarzenia przychodzą i odchodzą, coś umiera, żeby mogło się narodzić coś lepszego, sprawia, że pojawia się dystans, spokój, pokora, a wreszcie niewymuszona radość. Ludzie, którzy potrafią się dopasować do zmiennych okoliczności, są elastyczni, łatwiej osiągają sukces i trudniej ich złamać. Oczywiście o niektóre rzeczy warto walczyć, ale nie można powstrzymać fali przed nadejściem. Zamiast przywiązania do przeszłości, trzeba powitać przyszłość i uczynić ją swoim przyjacielem.

  1. „Działanie przez niedziałanie” – Wu Wei

„Kiedy nie ma niczego do zrobienia, nic nie pozostaje niezrobione”.

Nie chodzi tutaj o bierność, lenistwo i lekceważenie, tylko o mądry wysiłek, podjęty we właściwym czasie. Przyjęcie pozycji obserwatora, przyglądanie się zmianom i pogodzenie się z okolicznościami, które są niezależne od woli człowieka, to postawa mędrca. Ludzie głupi zużywają niepomiernie dużo wysiłku, czasu i pieniędzy, ponieważ chcą przyspieszyć bieg zdarzeń, a w efekcie rezultaty ich działań są nikłe. Na drugim końcu spektrum są ludzie inteligentni, płynący z prądem, który wspiera ich spokojną, przemyślaną aktywność i to oni osiągają rzeczy wielkie niskim kosztem. Kluczowym aspektem taoizmu jest pozostawanie w harmonii z tao.

  1. Przywództwo

„Najlepszym przywódcą jest ten, którego istnienia ludzie są prawie nieświadomi. Gdy wypełni swoje zadanie, spełni swoją rolę, wówczas ludzie mówią: »Sami to zrobiliśmy«”.

Skuteczni liderzy nie narzucają swojej woli pracownikom, a raczej tworzą środowisko mające zapewnić efektywne i naturalne wykorzystanie ludzkich zasobów. Przywódca nadzoruje projekt i ukierunkowuje pracę zespołu, ale robi to w niezauważalny sposób. Jego rolą jest usuwanie przeszkód, które mogą zakłócać przebieg procesu oraz motywowanie pracowników w taki sposób, aby mieli oni poczucie sprawczości i swobody działania. Osiągnięty rezultat ma sprawiać satysfakcję zarówno liderowi, jak i jego podwładnym.

  1. Trzy skarby taoizmu

Najważniejsze zasady, które powinny być nieodłącznym elementem codzienności każdego człowieka i fundamentem jego wartościowego, pożytecznego i satysfakcjonującego życia:

Prostota – ludzie powinni dążyć do upraszczania swojego życia, ponieważ tendencja człowieka do nadmiernej jego komplikacji sprawia, że znika satysfakcja z jego przeżywania.

Cierpliwość – wszystkie procesy wymagają czasu, a człowiek musi się nauczyć cierpliwie czekać na rezultaty, zachowując przy tym równowagę emocjonalną i ufność w naturalną kolej rzeczy.

Współczucie – drogą do harmonii i spokoju w życiu jest zrozumienie otaczającego świata i wyrozumiałość dla słabości, emocji i postępowania innych istot.

„Mam tylko trzy rzeczy do nauczenia: prostotę, cierpliwość, współczucie. Te trzy to twoje największe skarby”.

***

W niniejszym artykule skorzystałem z informacji zawartych w następujących źródłach internetowych:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Taoizm

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/taoizm;3985321.html

Taoizm jako droga duchowego rozwoju

https://kenjutsu-ryu.livejournal.com/91751.html

https://przewodnikduchowy.pl/nauczyciele/laozi-cytaty.php

https://lubimyczytac.pl/cytaty/43459/autor/lao-tsy-laozi

Laozi – taoizm, cytaty, życiowe mądrości, „Tao Te Ching”

Zapraszam do ich lektury.

Poprzedni artykułJeszcze o STK i przejściu do Wydziału Kultury PWRN. Autobiografia Karola Czejarka, cz. 9
Następny artykułCiekawe gry kasynowe online, o których nie słyszeliście
Lucjan Wesołowski
Lucjan Wesołowski - absolwent Uniwersytetu Łódzkiego na wydziale filologii polskiej. Muzyk – kompozytor i multiinstrumentalista. Jego muzyka instrumentalna została wydana w różnych krajach na ponad 20 płytach kompaktowych. Napisał ilustrację muzyczną do 8 spektakli teatralnych i wiele piosenek, wydanych na kilku płytach. W latach 80. był znany jako wykonawca poezji śpiewanej (główna nagroda na festiwalu „Śpiewajmy Poezję” w Olsztynie w roku 1984). W latach 1993-2014 mieszkał we Włoszech, gdzie prowadził firmę międzynarodowego pośrednictwa biznesowego. Zajmuje się duchowością Wschodu od lat 70. Spędził ponad rok w ośrodkach jogi i buddyjskich w Niemczech, Włoszech, Indii i Polsce. Publikował artykuły dla prasy polskiej i włoskiej na tematy muzyczne i duchowe. Autor książki pt. „Moje ABC duchowości”. Prowadzi warsztaty rozwoju osobowości.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here