Na szczególne przypomnienie zasługują dwaj bohaterowie, znani szczecińscy naukowcy, z którymi mogliśmy się spotkać w Książnicy Pomorskiej im. Stanisława Staszica na przełomie 2023/2024 roku.
20 października 2023 roku odbyła się uroczystość z okazji 90. urodzin prof. dr. hab. Tadeusza Białeckiego, zasłużonego historyka, niestrudzonego badacza dziejów Pomorza, inicjatora cyklu wydawniczego „Encyklopedia Szczecina”.
Reprezentacyjna Sala im. Zbigniewa Herberta z trudem pomieściła wszystkich gości, na czele z kadrą uniwersytecką, prof. dr. hab. Andrzejem Skrendą, prorektorem ds. Nauki, dyr. Instytutu Literackiego i Nowych Mediów Uniwersytetu Szczecińskiego. Przybyli także przedstawiciele władz różnych instytucji oraz byli studenci i doktoranci szacownego Jubilata. Spotkanie zorganizowane zostało przez Instytut Historyczny Uniwersytetu Szczecińskiego, Książnicę Pomorską im. Stanisława Staszica, Szczecińskie Towarzystwo Kultury oraz Wydawnictwo Naukowe US. Przybyli m.in. bibliotekarze, dawni współpracownicy i koledzy.
Po wygłoszeniu laudacji, Agnieszka Gnat-Leśniańska z Książnicy Pomorskiej dokonała podsumowania pracy zawodowej i naukowej Jubilata. Potem nastąpiły liczne przemówienia kolegów, życzenia stu lat w zdrowiu i dalszych sukcesów wydawniczych. Jubilat otrzymał mnóstwo prezentów i kwiatów. Wzruszony profesor podziękował wszystkim za przybycie i za tak serdeczne przyjęcie. W swoim wystąpieniu cofnął się do czasów młodości, a szczególnie do bardzo trudnego powojennego okresu organizowania życia w mieście i tworzenia podwalin dla ośrodków nauki w Szczecinie.
W trakcie spotkania udostępnione zostały dwie nowe publikacje wydawnicze:
Pomorski encyklopedysta. 90-lecie Tadeusza Białeckiego, Książnica Pomorska, Szczecin 2023. Nieduża pozycja (152 s.) zawiera wspomnienia osiemnastu osób od lat zaprzyjaźnionych z Jubilatem. Są również wzmianki o wielkiej pasji profesora -fotografowaniu. Na końcu książki zamieszczona jest bibliografia prac Tadeusza Białeckiego za lata 1957-2022 (ponad 460 pozycji) w opracowaniu Sylwii Wesołowskiej. Na stronach (61-65) jest również tekst Karola Czejarka „Tadeusz Białecki i jego wielki dorobek naukowy i społeczny”.
Tę publikację nie będę czytelnikom przedstawiać, bowiem 21 stycznia 2024 roku na łamach PD.pl wyczerpująco została omówiona przez dr. Karola Czejarka.
Spróbuję zatem przybliżyć tę drugą, monumentalną publikację Studia i materiały z historii Pomorza Zachodniego, w której zawarte jest całe życie zawodowe i dorobek naukowy Jubilata. Publikacja została starannie wydana w Wydawnictwie Naukowym Uniwersytetu Szczecińskiego w serii Historiografia T. V, Szczecin 2023, s. 530.
Na pierwszych stronach tekstu „Tadeusz Białecki, historyk, organizator nauki na Pomorzu Zachodnim” opracowanego przez Radosława Gazińskiego i Pawła Guta czytelnik poznaje młode lata, życie zawodowe i dorobek naukowy profesora, a zaraz po nim – imponującą bibliografię prac Tadeusza Białeckiego za lata 1957-2022.
W kilku obszernych rozdziałach zawarte są prace badawcze Tadeusza Białeckiego, obejmujące Pomorze średniowieczne i powojenną historię Pomorza Zachodniego aż do czasów współczesnych. Są rozdziały dotyczące historii prasy na Pomorzu Zachodnim, struktury demograficznej ludności polskiej Pomorza Zachodniego. Jest rozdział o bibliotekach i czytelnictwie zachodniopomorskim i o konkursach pamiętnikarskich „Dzieje szczecińskich rodzin w XX wieku” rozpisanych czterdzieści lat temu. W ostatnim rozdziale omówione są opracowane przez autora słowniki i encyklopedie.
Zawartość publikacji domyka wywiad prof. Eryka Krasuckiego z profesorem Tadeuszem Białeckim, którego ostatni fragment poniżej cytuję:
Na zakończenie chciałbym Pana zapytać, którą z napisanych przez siebie książek uważa Pan za najwartościowszą, mówiąc wprost: opus magnum Tadeusza Białeckiego?
Wydaje mnie się, że najbardziej wartościowa jest moja książka habilitacyjna poświęcona wysiedleniu Niemców z Pomorza Zachodniego. To bardzo solidny źródłowy materiał, który chyba broni się po latach. Pod względem nakładu pracy bezkonkurencyjny jest z kolei mój doktorat. Pracowałem wówczas w niezwykłym tempie, wiele godzin dziennie, czasem w niedzielę, kiedy pozwalano mi przychodzić do odpowiedniego urzędu. Nie wiedziałem, co to zmęczenie. Intensywny tryb pracy, choć może nie taki, jak wówczas, wszedł mi w nawyk.
Do dziś pracuje Pan w ten sposób?
Dziś już coraz częściej czuję zmęczenie.
Skąd brać energię, żeby w wieku 90 lat wciąż pracować tak wytrwale? Jest na to jakaś recepta?
Trzeba dobrze się odżywiać i unikać stresu. Kiedy po liceum trafiłem do portu, po pierwszych dniach ciężkiej pracy fizycznej, całkowicie wyczerpany myślałem, że nie dam rady, że nie wytrzymam w tym miejscu. Byłem kompletnie załamany. Po jakimś czasie praca szła już lepiej, przystosowałem się, wzmocniłem. Pomyślałem sobie wówczas, śmiejąc się głośno, że gorzej już nie może, że teraz będzie już tylko lepiej. I tak się stało. Tej myśli trzymam się przez całe swoje życie.
Panie Profesorze, dziękuję za cenną dla nas wszystkich wskazówkę i za naszą rozmowę.
Obie te publikacje stanowią źródło wiedzy dla młodszego pokolenia szczecinian, są jednocześnie przykładem tytanicznej pracy profesora, który podkreślił na spotkaniu, że wciąż ma w głowie wiele pomysłów, a na biurku czekają rozpoczęte projekty, które zamierza zrealizować.
Także we mnie, piszącej te słowa, ożyły osobiste wspomnienia, związane z moją pierwszą pracą oraz z Książnicą Pomorską. Po siedemnastu latach ciężkiej pracy w P. P. „Dom Książki”, choć było mi żal opuszczać księgarstwo, na własną prośbę przeszłam w 1984 roku do biblioteki środowiskowo-medycznej przy Klubie Remedium. Moją instruktorką z ramienia Książnicy Pomorskiej była st. kustosz Barbara Bartczak z działu Instrukcyjno-Metodycznego. Od 1989 roku dalsze szlify bibliotekarskie zdobywałam już jako bibliotekarka w szkołach średnich. Gdy w 1992 ukazała się publikacja Tadeusza Białeckiego Historia Szczecina. Zarys dziejów miasta od czasów najdawniejszych do 1980 roku, od razu zakupiłam ją do szkolnej biblioteki.
W swojej domowej bibliotece mam kilka publikacji profesora, w tym pozycję Tadeusza Białeckiego i Lucyny Turek-Kwiatkowskiej Szczecin stary i nowy (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta) wydaną przez Szczecińskie Towarzystwo Kultury w 1991 roku.
Posiadam też publikację Z – nad – odrzańskiej ziemi. Wspomnienia szczecinian wydana w Wydawnictwie Poznańskim w 1974 roku, w wyborze, opracowaniu i we wstępie Tadeusza Białeckiego oraz posłowiu Piotra Zaremby. Choć powstała w głębokim PRL jest swoistym materiałem pamiętnikarskich, w którym pierwsi mieszkańcy Szczecina wspominają zasiedlenie się po wojnie w Szczecinie i w pobliskich miastach Pomorza Zachodniego. Jest tam też wspomnienie „Szczecin – mój dom” Barbary Sylwanowicz, córki Leonarda Królaka, założyciela Spółdzielni „Polskie Pismo i Książka”. I wiele innych tekstów, nawiązujących do początków księgarstwa, a także rozwoju życia muzycznego.
Jestem członkinią Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich i Towarzystwa Przyjaciół Książnicy Pomorskiej, a w ramach Sekcji Seniorów Bibliotekarzy przy Szczecińskim Oddziale SBP uczestniczę w comiesięcznych spotkaniach emerytów. Pożegnaliśmy na zawsze Barbarę Bartczak (1933-2016). Rok później wspaniałą żonę profesora, bibliotekarkę Romualdę Białecką (1933-2017). W 2019 odeszli Władysław Kowalczyk, Anna Malejka i inni. W 2022 wieloletni były dyr. Książnicy Pomorskiej Stanisław Krzywicki, który bywał od czasu do czasu na naszych spotkaniach. Niektórzy bibliotekarze dożywają długich lat życia, potem od nas odchodzą, a dołączają młodsi emeryci.
Spotykamy się zazwyczaj w jednej ze szczecińskiej kawiarni lub latem na działkowych piknikach. Wspominamy koleżanki i kolegów, którzy już od nas odeszli, następnie dzielimy się informacjami o nadchodzących wydarzeniach kulturalnych. Bibliotekarze kochają książki i dużo czytają, dlatego też polecamy sobie do przeczytania interesującą literaturę. Pomimo słusznego wieku, wciąż jesteśmy ciekawi życia. Jeśli zdrowie pozwala, bierzemy udział w podróżach po Polsce, a czasem po Europie, które organizuje dla pracowników i emerytów Książnica Pomorska.
***
25 stycznia 2024 roku również w Sali im. Zbigniewa Herberta Książnicy Pomorskiej odbyło się drugie spotkanie, którego bohaterem był Zbigniew Kosiorowski, pisarz, dziennikarz, medioznawca, autor 23 książek beletrystycznych i naukowych, w tym monografii „Radiofonia publiczna” (1999) i „Dysjunkcje misji” (2008); redaktor naczelny i prezes zarządu Polskiego Radia Szczecin SA (1990-2006); profesor Zachodniopomorskiej Szkoły Biznesu w Szczecinie (2010-2022); arbiter Komisji Prawa Autorskiego przy MKiDN (2005-2007).
Była to okazja szczególna, związana z promocją publikacji Zbigniewa Kosiorowskiego pt. Rewersał. Reminiscencje ze świata mediów, własności intelektualnej i literatury. Artykuły, eseje, szkice, Analiza, wydanej przez Książnicę Pomorską.
Spotkanie zorganizowane przez Książnicę Pomorską i Stowarzyszenia Sztuka-Promocja-Edukacja poprowadzili dziennikarka Helena Kwiatkowska i prorektor US prof. Andrzej Skrendo.
Na ostatniej stronie okładki, w posłowiu prof. dr. hab. Andrzej Skrendo podkreślił m.in., że „w swoich analizach mediów (autor) występuje w imię troski o prawdę”.
Zbigniew Kosiorowski z obiektywizmem i dziennikarską niezależnością dokonał swoistego podsumowania dorobku, odnosząc się do różnych aspektów: ochrony własności intelektualnej, norm prawnych i etycznych, meandrów literatury i krytyki literackiej. Szczególnie sprawy misji mediów, norm prawnych i etycznych, w ostatniej dekadzie nagminnie łamane, dla autora są bardzo ważne i tym zagadnieniom poświęcił dwa pierwsze obszerne rozdziały. Ostatnie rozdziały o literaturze, marynistyce i marynistach stanowi klamrę zamykającą rozważania autora.
Spotkanie z wybitnym rzeczoznawcą od prawa autorskiego, medioznawcą i pisarzem było dla wielu osób okazją do wspomnień. W części dyskusyjnej głos zabrali: poeta, prof. Piotr Michałowski, Artur. D. Liskowacki, Cecylia Judek i Małgorzata Zielińska, która w 60. latach bywała na spotkaniach marynistów w Bramie Królewskiej.
I tu także podzielę się osobistą refleksją. Bohatera spotkania znałam od bardzo dawna, choć nie bezpośrednio. W 2022 roku byłam w Klubie 13 Muz na Jego promocji książki Metanoia, wydanej w Wydawnictwie Forma. Fabuła powieści Metanoia (duchowa przemiana, nawrócenie) rozgrywająca się w okresie od grudnia 1981 – do lipca 1986 pełna jest przygód, awantur i szpiegowskich akcji, wypraw przez morze, od kontynentu do kontynentu. Bohatera spotykają wielkie życiowe niepowodzenia. Autor nawiązując do motta zaczerpniętego z Jądra ciemności Conrada podkreśla, iż w duchu opowieści-przygody chodzi o coś więcej niż tylko o fascynację przygodą.
Wracając do ostatniej publikacji Rewersał, mogłam dokładniej poznać szczegóły dotyczące problemów współczesnego świata mediów. Natomiast ostatnie rozdziały o literaturze sprawiły, że ożyły we mnie wspomnienia z czasów, gdy pracując pod koniec 60. lat w księgarni Zamkowej miałam nieograniczony dostęp do wydawanych wówczas książek. Stopniowo gromadziłam własny księgozbiór, w tym oczywiście literaturę pisarzy szczecińskich, a także encyklopedie, słowniki i publikacje dotyczącą historii i środowiska kultury Szczecina. Stopniowo wtedy poznawałam życie literackie na Pomorzu Zachodnim, wielu pisarzy i marynistów.
