Rewolucja bolszewicka w Rosji a sprawa polska w 1918 roku

0

Polacy żyjący w czasach PRL-u na pewno zapamiętali jak to na lekcjach historii i na rozlicznych akademiach z okazji rocznicy zwycięstwa Rewolucji Październikowej a także w oficjalnej propagandzie partyjno-rządowej mówiło się i pisało, że to właśnie Rewolucja Październikowa miała decydujący wpływ na odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku, po 132 latach niewoli. Inne czynniki jak chociażby czyn legionowy czy słynne orędzie prezydenta USA W. Wilsona, w którym to prezydent podkreślił konieczność odbudowy niepodległego państwa polskiego, z dostępem do morza, pomijano albo marginalizowano.

Generalnie rzecz ujmując można stwierdzić, że o odzyskaniu niepodległości przez Polskę po latach niewoli zadecydowały dwa czynniki. Pierwszy i najważniejszy wynikał z faktu, że Polacy nigdy nie pogodzili się z utratą własnego państwa o czym dobitnie świadczą powstania narodowe, a drugi polegał na tym, że wytworzyła się korzystna koniunktura międzynarodowa. Otóż po raz pierwszy od utraty niepodległości mocarstwa rozbiorowe rozpoczęły ze sobą wojnę i wszystkie trzy poniosły klęskę. A w dodatku Rosja pogrążyła się w rewolucyjnym chaosie.

A jaki wpływ na odbudowę państwa polskiego miało zwycięstwo rewolucji bolszewickiej w Rosji, głównego zaborcy? Otóż reperkusje tego faktu były znaczące.

W 1914 roku wybuchła Wielka Wojna, zwana później Pierwszą Wojną Światową. Walczyły ze sobą dwa bloki mocarstw: Wielka Brytania, Francja i Rosja, zwane Ententą, do której w 1917 roku dołączyły Stany Zjednoczone. Przeciwnikiem Ententy były państwa centralne na czele z cesarstwem niemieckim i monarchią austro-węgierską. Do wojny do dwóch wrogich koalicji dołączyły też i inne państwa europejskie.

Wbrew prognozom wojna się przedłużała, była niezwykle krwawa i wyczerpująca. Dopiero przystąpienie do niej Stanów Zjednoczonych w 1917 roku zaczęło przechylać szalę zwycięstwa na korzyść Ententy.

W Rosji sytuacja wewnętrzna zaczęła się komplikować w związku z niepowodzeniami wojennymi. Okazało się, że zacofana carska Rosja jest przysłowiowym kolosem na glinianych nogach. W marcu 1917 roku doszło do rewolucji, w wyniku której obalono carat. Nowo powstały rząd tymczasowy nadal jednak kontynuował wojnę.Dopóki Rosja pozostawała aliantem Ententy, to Anglia i Francja traktowały problem polski, jako wewnętrzną sprawę Rosji. Nie chciały zrażać do siebie ważnego sojusznika na wschodzie.

Należy tu zaznaczyć, że polscy działacze niepodległościowi wyczuli sprzyjającą dla sprawy polskiej koniunkturę międzynarodową i w związku z tym zintensyfikowali swoją działalność w tym zakresie, stawiając coraz bardziej zdecydowanie na poparcie Ententy, a zwłaszcza Francji. Nie do przecenienia była tu działalność Romana Dmowskiego.

7 listopada 1917 roku partia bolszewicka pod wodzą Lenina dokonała przewrotu zbrojnego i obaliła proaliancko i prowojennie nastawiony Rząd Tymczasowy oraz przejęła władzę nad Rosją. 8 listopada bolszewicki rząd rewolucyjny ogłosił dekret o pokoju i zapowiedział jednostronne wycofanie się z wojny, a więc tym samym zerwanie koalicji z Ententą. Cel był oczywisty. Dalsze prowadzenie wojny mogło uniemożliwić bolszewikom rozprawę z przeciwnikami politycznymi, tak zwaną kontrrewolucją, w celu utrwalenia władzy proletariatu, jak górnolotnie i obłudnie nazywano bolszewicką dyktaturę. Państwa centralne skwapliwie skorzystały z oferty pokojowej Lenina, planując przerzucenie swoich wojsk na front zachodni. 3 marca 1918 roku w Brześciu nad Bugiem Niemcy i Austro-Węgry zawarły z Rosją Sowiecką separatystyczny pokój. Tak więc Rosja jednostronnie zerwała sojusz z Ententą, co miało niedługo mieć niebagatelne znaczenie dla sprawy polskiej.

W tym kontekście prawdziwą wydaje się teza, że to wywiad niemiecki zorganizował powrót Lenina z emigracji do Rosji w celu pokierowania bolszewickim przewrotem.

11 listopada 1918 roku Niemcy poprosili o zawieszenie broni, wielka wojna została zakończona.

18 stycznia 1919 roku w Wersalu rozpoczęła się konferencja pokojowa z udziałem 27 państw, bez Niemiec i Austro-Węgier. Nieobecna była też Rosja. Do Wersalu zaproszono delegacje polską z Ignacym Paderewskim i Romanem Dmowskim na czele. Decydującą rolę odgrywały 3 państwa zwycięskie: Wielka Brytania, Francja i Stany Zjednoczone. I to one głównie zadecydowały, między innymi, o powstaniu państwa polskiego. Gdyby nie było rewolucji bolszewickiej, to Rosja brałaby udział w wojnie do końca i w rezultacie uczestniczyłaby w konferencji pokojowej, by wraz ze zwycięskimi mocarstwami decydować o losach Europy i ustalać powojenne granice. I wtedy sprawa polska bardzo by się skomplikowała. Anglia i Francja ceniły sobie sojusz z tak ważnym państwem jakim niewątpliwie była Rosja. A Rosja była głównym przeciwnikiem niepodległości Polski.

Jednak sprawy polskiej nie można już było zamieść pod przysłowiowy dywan. Moim zdaniem prawdopodobnie powstała by jakaś „kadłubowa” Polska z ziem zaboru pruskiego i austriackiego, być może ze stolicą w Krakowie. Nie przypuszczam żeby Rosja zgodziłaby się na oddanie „Przywiślańskiego Kraju” z Warszawą i innych ziem polskich zabranych w wyniku rozbiorów. Być może, że ziemie te otrzymałyby jakąś autonomie, ale w granicach Rosji. Nie mam aż takiej wyobraźni żeby zgadywać jak wyglądałby kształt Polski po pierwszej wojnie, gdyby Rosja zasiadła w Wersalu wśród zwycięskich mocarstw. Są to oczywiście tylko dywagacje, ale z dużą dozą prawdopodobieństwa. Zresztą modne są obecnie różne historie alternatywne, niektóre bzdurne i bałamutne, jak chociażby ta o rzekomo korzystnym sojuszu Polski z Hitlerem i wspólnym marszu na Wschód. Napisano nawet na ten temat opasłą książkę.

W tym kontekście można stwierdzić, że Rewolucja Październikowa w Rosji, a zwłaszcza jej reperkusje odegrały pozytywną rolę dla odrodzenia państwa polskiego w 1918 r.

I jeszcze jedna uwaga. Propaganda w okresie Polski Ludowej przedstawiała, że to w wyniku zwycięstwa rewolucji, rząd Rosji Sowieckiej dekretem z 29 sierpnia 1918 roku anulował akt rozbiorów Polski, podpisany pod koniec XVIII wieku przez Rosję. A wcześniej Lenin ogłosił prawo narodów do samostanowienia. I to miało być argumentem do tezy, że Polska odzyskała niepodległość dzięki Rewolucji Październikowej. Na pewno te posunięcia Polsce nie zaszkodziły, ale praktycznie nie miały żadnego znaczenia. Mimo propagandowych deklaracji, Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona w 1918 roku przesuwała się systematycznie na zachód i nie tylko i starała się zajmować terytoria, które wcześniej wchodziły w skład imperium carskiego. Oczywiście pod hasłem wyzwolenia proletariatu spod ucisku panów i kapitalistów. Ale cel był zawsze imperialny.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here