Politologia w Polsce Ludowej

0

Jest oczywiście truizmem stwierdzenie, że żadna nauka nie może rozwijać się bez współpracy i korzystania z dorobku nauki światowej. Dotyczy to zwłaszcza polskiej politologii, która jako samodzielna dyscyplina naukowa miała późny start w stosunku do nauk politycznych w takich krajach jak Stany Zjednoczone, Anglia czy Francja.

Najtrudniejsza była pierwsza dekada po zakończeniu drugiej wojny światowej. Rozwój nauk politycznych w państwach bloku radzieckiego, w tym także w Polsce był wówczas utrudniony ze względów polityczno-ideologicznych. Ówcześni doktrynerzy marksizmu uważali nauki polityczne za wytwór myśli intelektualnej Zachodu i za narzędzie walki ideologicznej Zachodu z krajami socjalistycznymi. Celem nauk politycznych głosili, jest zmiękczenie ideowe tych państw. Niektórzy doktrynerzy marksizmu mówili, że nie potrzebujemy nauk politycznych, ponieważ wszystkie nauki społeczne są polityczne. Mamy marksizm – mówili – i to wystarczy nam do badania i rozumienia zjawisk politycznych.

Bodźcem do rozwoju nauk politycznych w Polsce, były zarówno zmiany wewnętrzne (polski październik 1956 r.) i czynniki zewnętrzne (kontakty z uczelniami i organizacjami międzynarodowymi). Wynikiem tzw. przemian październikowych było większe otwarcie Polski na Zachód, co zaowocowało w postaci nawiązywaniu przez uczelnie polskie współpracy z uczelniami w krajach zachodnich. Stany Zjednoczone zaoferowały Polsce nie tylko kredyty, ale także stypendia na studia podyplomowe na uczelniach amerykańskich. W sumie w latach 1957-1964 stypendystami Fundacji Forda, Fundacji Rockefellera oraz innych fundacji były setki polskich naukowców reprezentujących głownie nauki humanistyczne. Byłem jednym z nich studiując stosunki międzynarodowe w University of Virginia, a następnie w American University w Waszyngtonie.

Te pobyty stypendialne polskich naukowców na uczelniach amerykańskich zaowocowały w nawiązanych kontaktach, wspólnych badaniach naukowych, licznych przykładach zinstytucjonalizowanej współpracy między uczelniami polskimi i amerykańskimi. Ponieważ politologia amerykańska należy do jednej z najlepiej rozwiniętych w świecie wspomniany program stypendialny przyczynił się do rozwoju polskich nauk politycznych. Polska politologia obok jugosłowiańskiej należała w owych czasach do wiodących i jedynych w Europie Wschodniej.

Lewicowemu środowisku polskich politologów chodziło o uznanie nauk politycznych, jako samodzielnej dyscypliny naukowej i wprowadzenia jej do programu nauczania na polskich uczelniach. Wymagało to przełamania oporu doktrynerów ideologicznych, o których wspominam wyżej. Zwolennicy politologii znaleźli wówczas wsparcie u niektórych działaczy partyjnych i państwowych.

Ważną rolę w umocowaniu politologii w programach studiów odegrało utworzone w 1957 r. Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych (PTNP). Polscy politolodzy szybko nawiązali kontakt i aktywnie włączyli się w międzynarodowe struktury takie jak m.in. Międzynarodowe Towarzystwo Nauk Politycznych (IPSA) czy Stowarzyszenie Studiów Międzynarodowych (ISA). Obie te organizacje są o światowym zasięgu.

W podzielonym i spolaryzowanym wówczas świecie polscy i jugosłowiańscy politolodzy byli przez pewien czas jedynymi przedstawicielami politologicznego Wschodu w IPSA. Szybko, aktywnie włączyli się w działalność IPSA zdobywając uznanie wśród członków tej globalnej organizacji. Wyrazem uznania dla nich był wybór polskich uczonych do władz IPSA do Komitetu Wykonawczego i do innych struktur. Wiceprezydentami IPSA w pierwszych latach byli m.in.: Stanisław Ehrlich, Jerzy Wiatr, Kazimierz Opałek i piszący te słowa. Założycielami i pierwszymi przewodniczącymi trzech komitetów badawczych IPSA byli S. Ehrlich, J. Wiatr i A. Bodnar. Na Światowych Kongresach IPSA polscy uczeni wygłaszali referaty i przewodniczyli panelom i sesjom. W wydawnictwach IPSA i ISA ukazywały się prace polskich uczonych.

Międzynarodowe zaangażowanie polskich politologów przejawiało się również w organizacji na terenie Polski posiedzeń komitetów badawczych oraz konferencji okrągłych stołów IPSA. Byliśmy gospodarzami wielu ważnych przedsięwzięć politologicznych z udziałem zagranicznych uczonych. To również przyczyniło się do umocnienia nauk politycznych w Polsce, w latach Polski Ludowej.

Tak, więc początki polskiej politologii nie były łatwe, ale od połowy lat 1950-tych zaczęła się ona szybko rozwijać i w ciągu zaledwie kilku lat zajęła mocną pozycję w międzynarodowym środowisku politologicznym. Dziś po 60 latach polskie nauki polityczne są ważną częścią składową światowego dorobku tej dyscypliny naukowej.

Poprzedni artykułLewica wobec zagrożeń i konfliktów międzynarodowych
Następny artykułJan Lisiecki – „Chopin: Etudes” – doskonale wykonane…
Longin Pastusiak
Prof. dr hab. Longin Pastusiak - politolog, amerykanista. Ukończył studia na Wydziale Dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego oraz na Wydziale Spraw Międzynarodowych University of Virginia w Stanach Zjednoczonych. W latach 1963-1993 pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Od 1978 r. profesor nadzwyczajny, a od 1986 r. profesor zwyczajny. W latach 1994-2005 Profesor Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 1985 -1988 Prezes Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Poseł Ziemi Gdańskiej w Sejmie I, II, III kadencji (1991-2001). Wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu RP oraz przewodniczący stałych delegacji Sejmu i Senatu do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO oraz do Zgromadzenia Parlamentarnego Unii zachodnioeuropejskiej W latach 2002-2004 wiceprezydent Zgromadzenia Parlamentarnego NATO. W latach 2001-2005 marszałek Senatu V kadencji. Profesor w Akademii Finansów oraz w Wyższej Szkole Zarządzania i Prawa w Warszawie. Obecnie jest profesorem w Akademii Finansów i Biznesu Vistula, gdzie jest Dyrektorem Instytutu Spraw Społecznych i Stosunków Międzynarodowych. Prof. Longin Pastusiak wykładał na uczelniach polskich i zagranicznych. Doctor honoris causa uczelni polskich i zagranicznych. Prof. dr hab. Longin Pastusiak jest autorem ponad 700 publikacji naukowych w tym ponad 90 książek. W 2015 r ukazały się następujące książki prof. L. Pastusiaka: * Polacy w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydenci USA w anegdocie. Od Trumana do Obamy, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydent dobrych intencji. Polityka zagraniczna Baracka Obamy, Oficyna Wydawnicza “Adam”, Warszawa.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here