O mojej niemieckiej matce, polskiej siostrze i jej „niemieckim” mężu, także o moim Ojcu (…). Autobiografia Karola Czejarka, cz. XXXIII

O mojej niemieckiej matce, polskiej siostrze i jej „niemieckim” mężu, także o moim Ojcu oraz o sprawach polsko-niemieckich (z mojego punktu widzenia)…

…a to dlatego, że ostatnio w Polsce (kiedy piszę te słowa, a jest grudzień 2022r.) rozlewa się fala złych  opinii o Niemcach, Niemczech, także o Unii Europejskiej (że jest niemiecka). Wszystko to nie służy  dotychczasowemu porozumieniu i współpracy z Niemcami, po tragicznej przeszłości, jaka miała miejsce w latach drugiej wojny światowej.

Podejmuję ten temat, gdyż jestem Polakiem, którym zawsze chciałem być (mimo, że urodziłem się w Berlinie) i pozostanę nim, co zawdzięczam w dużym stopniu swojej Matce, która w 1938 r. zdecydowała się na niemiecko – polskie małżeństwo z moim Ojcem! I…

stała się Polką „ z krwi i kości”!

To Jej zawdzięczam „polskie” wychowanie (gdyż mogło być przecież inaczej), co jest najlepszym dowodem na to, że polsko-niemieckie partnerstwo i współdziałanie jest możliwe.

Ona bowiem z miłości do Polaka (wiedząc o tym kim jest, i że do Polski będzie chciał wrócić) zgodziła się na „polskie” wychowanie swoich dzieci (miałem jeszcze młodszą siostrę) i dokonywała tego, mimo że w latach 1939-1948 mieszkaliśmy w Berlinie. Po czym razem z moim Ojcem (i oczywiście ze mną i moją siostrą), osiedliła się w Szczecinie, uznając Polskę za swoją drugą ojczyznę.  

Był to – moim zdaniem – Jej świadomy gest osobistego zadośćuczynienia za krzywdy wyrządzone Polakom przez hitlerowskie Niemcy.

„Drogo” za to zapłaciła, kiedy utrudniano Jej przez długi czas (po śmierci Ojca w 1953r.)  znalezienie pracy i okazywano ogólne lekceważenie i pogardę tylko dlatego, że była Niemką.

To zmusiło Ją w roku 1957 do wyjazdu z Polski i powrotu do Niemiec w rodzinne strony, gdzie jeszcze wówczas żyli Jej bracia.

Wyjeżdżała wtedy z Polski razem z moją młodszą siostrą, a dobrze tę chwilę pamiętam, z płaczem i żalem, tym bardziej, że ja nie zgodziłem się na powrót  z nimi do Republiki Federalnej Niemiec. 

Minęło potem ponad 15 lat, gdy już mniej więcej ułożyły się powojenne stosunki między PRL a Niemcami, jak ponownie spotkałem się z matką i siostrą! Poznałem ich mężów (gdyż matka moja ponownie wyszła po powrocie do Niemiec za mąż, a siostra poślubiła Hellmuta Müllera, wysiedlonego ze swoją babcią w 1945 r. z Przesieki (miejscowości położonej niedaleko Jeleniej Góry) w okolice między Hildesheim i Hannoverem. 

A tak naprawdę, to nasze kontakty (moje i mojej rodziny) z matką, siostrą i ich bliskimi, wznowione zostały „na dobre”, dopiero po przemianach ustrojowych Polski, w roku 1990, a zwłaszcza po wejściu Polski do Unii Europejskiej.

Dopiero wtedy mogłem ze swoją rodziną bez przeszkód wyjeżdżać w odwiedziny do Ahrbergen (już wspomnianej miejscowości leżącej pomiędzy Hannoverem a Hildesheim), gdzie moja matka się urodziła i od czasu swego powrotu do Niemiec (podobnie jak moja siostra z mężem), mieszkali aż do ich śmierci.

(Razem dzisiaj spoczywają w pobliżu siebie – choć nie we wspólnym grobie –  na małym „wiejskim”, przykościelnym cmentarzu w Ahrbergen. Ale dlaczego oddzielnie, wciąż pozostaje dla mnie zagadką).

Może dlatego, iż moja matka nigdy nie zapomniała mowy polskiej, używała jej, gdy przyjeżdżaliśmy w odwiedziny i nie wstydziła się swojej POLSKIEJ przeszłości!  Kontynuowała ją także w swoim „drugim” domu (po ponownym zamążpójściu) w postaci tradycji kulinarnych i obyczajów, np. obchodów świąt Bożego Narodzenia, Wielkanocy, imienin (gdyż w Niemczech głównie obchodzi się urodziny).

Odwiedzała także chętnie nas, wielokrotnie przyjeżdżając do Warszawy i nawet odwiedzając z nami moich teściów, mieszkających w Nidzicy na Mazurach… Chodziła z nami chętnie do Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, w ogóle do teatrów, na koncerty i wystawy i oczywiście do przepięknych, nie tylko Jej zdaniem, warszawskich kościołów.

Wcześniej (gdy jeszcze żył mój Ojciec), w naszym berlińskim mieszkaniu często spotykali się Polacy, wśród których byli m.in.  Edmund Jan Osmańczyk, Jan Koprowski i inni byli członkowie zarządu przedwojennego (rozwiązanego w III Rzeszy) Związku Polaków w Niemczech; także działacze powojennej „berlińskiej” Polonii. Wielu z nich także wróciło do Polski, osiedlając się m.in. w Szczecinie.

Do końca życia Mama (a zmarła w 2002r.) miała też w Polsce wielu znajomych i przyjaciół, z którymi pozostawała w listownym i telefonicznym kontakcie.

Poznała nie tylko rodziców i liczną rodzinę mojej żony, ale chętnie jeździła z nami  na naszą działkę, odwiedzała oczywiście też grób mego śp. Ojca (o który dbają nadal w sposób nadzwyczajny Ela i Mirek Górni  – moja szwagierka i szwagier, mieszkający do dziś w Szczecinie).   

Na Jej pogrzebie w Ahrbergen do mogiły, w której spoczęła, dosypaliśmy z żoną woreczek polskiej ziemi przywiezionej  specjalnie z tej okazji z Warszawy, mając żal do niemieckiego księdza, który żegnając Ją, nie wspomniał nawet słowem o Jej polskim, wieloletnim fragmencie życia. Uczyniłem to ja i mój szwagier (mąż siostry).

Ja uczyniłem to podczas mszy pogrzebowej,

a Helmut (jak miał na imię mój szwagier)

 – podczas przyjęcia pożegnalnego po pogrzebie.

Mamo kochana pozwól, że raz jeszcze Cię z Magdą i naszymi dziećmi Anią i Hubertem w tym momencie pożegnamy,

Dziękując Ci za ODWAGĘ i Miłość, którą okazałaś nie tylko nam, ale i Polsce,

wierząc, że kiedyś nastąpi to

prawdziwe polsko-niemieckie przebaczenie i pojednanie,

aby zbrodnie dokonane przez hitlerowskie Niemcy na Polakach i Polsce

więcej nie się powtórzyły!

Dlatego też chyba nigdy nie miałaś do mnie pretensji, że pozostałem w Polsce, oddając się m.in. spełnieniu Twego osobistego marzenia, jakim powinna być pokojowa

współpraca i przyjaźń między Niemcami i Polakami.

Podobne życzenia płynęły do nas także ze strony mojej siostry i Jej męża!

Gdy przyjeżdżaliśmy do nich w odwiedziny (zwykle  w okresie ferii letnich), „Helmutowie” stali zwykle przed swym domem, śpiewając na naszą cześć, pod wywieszoną polską flagą…

Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy…

Ania – moja siostra, poznała Helmuta w sąsiednim miasteczku; kupował codziennie u niej pieczywo, gdy pracowała przez pierwsze lata po przyjeździe do Ahrbergen w piekarni, która była własnością najstarszego brata Mamy.

Ich małżeństwo – oceniając je po latach – gdyż oboje od kilku lat już nie żyją, było bardzo udane.  

On – wyraził zgodę na zaproponowane przez siostrę wprowadzenie do ich domu polskich zwyczajów odnośnie tradycji: świąt, spożywania m.in. wigilijnego karpia (mimo, iż Niemcy zwyczajowo jedzą w ten uroczysty wieczór – danie mięsne, a rybę w Nowy Rok);

Popierał też nasze dążenia do zbudowania trwałego pomostu porozumienia między Polakami a Niemcami

(ponad głowami NRD, z którym mu – jak i jego sąsiadom – nie było „po drodze”).

O Helmucie jeszcze napiszę, więc w tym miejscu najpierw kilka zdań o siostrze, która po mężu nazywała się Müller.

Stworzyła w Ahrbergen, z poparciem swego męża – prawdziwie POLSKI DOM! Rozsławiając nasz kraj nie tylko wśród miejscowych mieszkańców, ale i wśród licznych przyjaciół Jej męża, którzy chętnie odwiedzali ich dom jako, że Helmut był znanym dziennikarzem sportowym (niezależnie od pracy w dziale reklamy Volkswagena).

W ich domu w każdym razie

(czego z żoną byliśmy wielokrotnie świadkami),  

z szacunkiem mówiło się, nie tylko o naszych sportowcach,

szczególnie piłkarzach (którzy przecież w Niemczech zdobyli kiedyś – III miejsce w świecie. Ale był to też czas sukcesów naszych kolarzy, bokserów, lekkoatletów), a…

przy okazji

– chwaląc polskich sportowców –

rozmawiano również z podziwem o dokonujących się w Polsce zmianach społeczno-gospodarczych,

przystąpieniu Polski do UE i…

rozszerzającej się współpracy z Niemcami.

Gdy siostra przyjeżdżała do Polski (na ogół z mężem i dziećmi) odwiedzali nie tylko nas w Warszawie, ale i

Kraków, Zakopane, Częstochowę, Poznań, Wrocław, Nidzicę (odwiedzając tam moich teściów), także

Śląsk z Zabrzem na czele (skąd pochodził nasz Ojciec),

a także Jelenią Górę (w której Helmut się urodził) i…

zawsze też obowiązkowo odwiedzali Szczecin, w którym oboje chodziliśmy do szkoły (po przyjeździe w roku 1948 z Berlina do Polski) i gdzie od roku 1953 nasz Ojciec spoczywa na Cmentarzu Centralnym.

Ania, przez wszystkie te lata, o których tu piszę, utrzymywała też przyjacielskie kontakty ze swymi byłymi koleżankami i kolegami szkolnymi.

W ogóle była

niezwykle dumna ze swego polskiego ducha, a

gdy już los spowodował, że ponownie znalazła się w Niemczech, najpierw

chciała wracać, ale zatrzymywały ją obowiązki związane z własnymi dziećmi, matką (gdy jeszcze żyła), pracą zawodową i… z czego byliśmy też zawsze dumni –

pomagania Polakom, którzy w Niemczech po wyjazdach (czy ucieczkach w stanie wojennym i wcześniej) z Polski,

szukając u „Müllerów” pomocy w poszukiwaniu pracy.

Przez długie lata siostra tryskała energią, a Jej dom z czasem (i to nie tylko po naszych pobytach) coraz bardziej wypełniał się polskimi pamiątkami, sztuką, wzornictwem, a nade wszystko klimatem, dialogiem kultur.

Jej dom stał się swego rodzaju OAZĄ powrotu do normalności w kontaktach między Polakami a Niemcami.

Aniu, NIGDY CIĘ ZA TO NIE PRZESTANIEMY KOCHAĆ!

Żyjesz nadal w naszej pamięci, w której przywołujemy Twój optymizm i Twoją wiarę w ludzi i ich DOBRO.

Bardzo boli nas, że Cię już nie ma.

Że się już nie spotkamy i nie będziemy mogli sobie nawzajem opowiedzieć o sprawach, które były przez te wszystkie minione lata treścią naszego życia!

Byłaś nie tylko piękną kobietą, kochaną siostrą, ale przede wszystkim dobrym człowiekiem!

Jeszcze kilka zdań o naszym śp. Ojcu,

tym bardziej, iż mija 70 lat od Jego śmierci.

Do dziś nie mogę pogodzić się z Jego przedwczesnym odejściem,

miał zaledwie 40 lat (a ja niespełna 14).

Z wykształcenia – przypomnę – był lingwistą.

Przed 1939 rokiem pracował jako docent na Uniwersytecie Berlińskim i działał w Związku Polaków w Niemczech.

Po wojnie pracował w Polskiej Misji Wojskowej w Berlinie, skąd

poprzez Urząd Repatriacyjny

wrócił (wraz całą rodziną tj. naszą Mamą, moją siostrą i ze mną)

do wymarzonej Polski!

Ale nie dostał pracy w żadnej z już działających wtedy w Szczecinie wyższych uczelni.

(Co bardzo przeżył, gdyż obiecywano Mu świetlaną przyszłość, w mającym powstać już wtedy uniwersytecie, który nie powstał),

więc do śmierci „wyżywał” się na podrzędnych stanowiskach związanych z doskonaleniem kadr, najpierw Urzędzie Morskim,

potem w Zarządzie Portu,

w Zakładzie Doskonalenia Rzemiosła,

a na końcu – w Szczecińskim Zarządzie Aptek.

Tato –

jeśli mnie w tej chwili słyszysz

– zawsze starałem się naśladować Ciebie, wypełniając Twoje marzenia

(o których, mimo mojego młodego wieku, często rozmawialiśmy).

Dumny jestem z tego, że Szczecin ma dziś uniwersytet, a Twój ukochany Śląsk, jest ważną częścią Polski! I…, że

Polska i Niemcy stanowią integralną część Unii Europejskiej, w…

ramach której realne jest dalsze pokojowe współistnienie

naszych państw i narodów,

gwarantujące Europie (a w szerokim rozumieniu tego słowa – także światu)

pojednanie i pomyślność.

A to,  o co przez całe życie Ty zabiegałeś

– ja kontynuuję,

wierząc, że trudna i tragiczna przeszłość nie powróci już!

Dlaczego?

Gdyż Niemcy po brutalnej eksterminacji narodu polskiego

(nie tylko żydowskiego)

w latach 1939-1945, są nie tylko naszym największym partnerem handlowym,

ale państwem które bardzo aktywnie popierało starania Polski o uzyskanie członkostwa w UE!

Dzięki czemu nasz kraj (korzystając z unijnych przyznanych nam funduszy) odrobił w dużej mierze nie tylko dystans cywilizacyjny w stosunku do tzw. świata zachodniego, ale jest dziś państwem, któremu udało się:

– przełamać wiekowe uprzedzenia między Niemcami a Polakami,

– rozwinąć współczesną dynamikę partnerskich kontaktów,

zwłaszcza gospodarczych,

– doprowadzić do „normalności” wzajemne relacje,

zwłaszcza młodego pokolenia, już nie – obciążonego przeszłością,

choć daleko nam jeszcze do stanu idealnego,

Jestem za też za tym, aby

– zintensyfikować obecną wymianę młodzieży szkolnej (PAMIĘTAJĄC O TYM, ŻE poszczególne  „Landy” – a nie rząd federalny (!) ­

– podejmują w tej sprawie samodzielne decyzje),

– dotyczy to również współpracy naukowej na poziomie akademickim, oraz

– wymiany kulturalnej, sportowej i turystycznej.

Przy okazji dziękuję b. rektorowi Akademii Humanistycznej w Pułtusku, prof. dr. hab. ADAMOWI KOSESKIEMU za wspieranie działań Międzywydziałowego Centrum Badań Niemcoznawczych Akademii oraz

popieranie jego współpracy ze Stowarzyszeniem „Ost-west-forum Gut Gödelitz”, którego efektem są m.in.

2 publikacje biografii polsko-niemieckich oraz

książka „Polska między Niemcami a Rosją”, a także

kilka znaczących, zorganizowanych wspólnie z Niemcami – konferencji naukowych.

Przy czym chodzi mi o to, aby wysiłek wielu zaangażowanych ludzi

(jak obok wspomnianego prof. Koseskiego, także m.in. profesorów: Tomasza G. Pszczółkowskiego, Piotra Roguskiego, Dariusza Wojtaszyna, redaktorów: Krzysztofa Czajki i Bartosza Wielińskiego, p. dr Ewy Łastowieckiej, dr Katarzyny Gawor, dr Marty Milewskiej

(i wielu, wielu innych),  

a z niemieckiej strony m.in

prof. prof. Petera Brandta (syna Willi Brandta), Christiana, Pfeiffera, Rolfa Karbauma, p. Axela Schmidta-Gödelitz czy dr. Erharda Brödnera), ks. Josefa Krögera, Klausa Hohmanna, Julii Schuch i wielu innych,

zaangażowanych  z potrzeby serca i przekonania

w pojednanie i współpracę polsko-niemiecką,

w duchu obowiązującego od ponad 25 lat Traktatu o przyjaźni i dobrym sąsiedztwie.

Oby ten HISTORYCZNY TRAKTAT był nie tylko kontynuowany, ale też ROZWIJANY!

 

C.d. nastąpi  i będzie miał tytuł

O Danielu Chodowieckim i ks. Josefie Krögerze