Pogląd, że Jałta oddała Europę Środkowo-Wschodnią pod wpływy Związku Radzieckiego, powielany jest od kilkudziesięciu lat. Zrodził się on w Stanach Zjednoczonych w pierwszych latach po II wojnie światowej. Wtedy to republikanie, chcąc wyjaśnić dominację radziecką w Europie Środkowo-Wschodniej, oskarżyli demokratów, a konkretnie Roosevelta i pośrednio Churchilla, że ulegli Stalinowi i zgodzili się na zainstalowanie reżimów proradzieckich w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, kiedy zostaną one wyzwolone spod okupacji niemieckiej. Ta teza została podchwycona przez polski rząd emigracyjny i środowiska emigracyjne.
Przypomnę, że konferencja jałtańska odbyła się w dniach 4-11 lutego 1945 r. W Jałcie nie było wspólnego zapisu przebiegu konferencji. Trzy delegacje prowadziły, każde dla siebie, stenograficzne zapisy rozmów i dyskusji. Najpierw swoje zapisy opublikowali Amerykanie w 1955 r., później Anglicy i na końcu Rosjanie.
Są to opasłe tomy. Pracując w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych przez prawie dwa lata dokładnie przeanalizowałem i porównywałem te stenogramy i nigdzie nie znalazłem potwierdzenia tezy, że Roosevelt i Churchill wyrazili zgodę na oddanie krajów Europy Środkowo-Wschodniej pod dominację ZSRR.
W Jałcie natomiast przyjęto „Deklarację o wyzwolonej Europie”, które przewidywała, że trzy mocarstwa będą uzgadniały wspólną politykę „przy rozwiązywaniu politycznych i gospodarczych zagadnień wyzwolonej Europy”. Dokument ten zapowiadał po wyzwoleniu tych krajów spod faszyzmu ukonstytuowanie rządów demokratycznych „możliwie najrychlej w drodze wolnych wyborów”.
Jeśli jednak nie Jałta, to kto podzielił Europę? Europę podzieliła Armia Czerwona. W tych krajach, które wyzwolone zostały spod okupacji niemieckiej przez Armię Czerwoną, zainstalowano rządy proradzieckie. Najlepszym tego dowodem jest Austria, w połowie wyzwolona przez armię radziecką i w połowie przez amerykańską. Dlatego Austria do 1955 r. była podzielona politycznie.
Słuszna więc jest teza, że to nie decyzje w Jałcie, ale nie wykonanie jałtańskiej „Deklaracji o wyzwolonej Europie” przez ZSRR podporządkowało kraje Europy Środkowo-Wschodniej Związkowi Radzieckiemu. Zachód bezskutecznie wypominał Rosjanom w okresie zimnej wojny, że nie wywiązali się ze swych zobowiązań zawartych w „Deklaracji o wyzwolonej Europie”.
