Dr Marian Janusz Kawałko – poeta, krytyk literacki, tłumacz, publicysta

0

Marian Janusz Kawałko, poeta, krytyk literacki, tłumacz, publicysta, regionalista, animator kultury i nauki, dr nauk humanistycznych w zakresie historii nowożytnej, członek wielu organizacji społeczno-kulturalnych, samorządowiec, był – i pozostał – jednym z najbardziej znanych i cenionych twórców świata kultury, literatury i nauki Lubelszczyzny, autorem o znaczeniu ogólnopolskim. Na brak uznania i popularności nie mógł nigdy narzekać. Był chyba najczęściej nagradzanym pisarzem Ziemi Lubelskiej.

Za twórczość artystyczną (tomy poezji) otrzymał m.in. Nagrodę Literacką im. J. Czechowicza (Moje wesołe miasteczko, 1978); Nagrody „Głosu Nauczycielskiego” – Korzec (1990) praz Ptak, pokrzyk i miłość (1994); Nagrody im. A. Kamieńskiej – Zmienna ogniskowa (2001) i Biały Kruk (2015).

W 2013 r. został uhonorowany Nagrodą specjalną im. K. A. Jaworskiego za całokształ pracy artystycznej dla osób zasłużonych dla kultury polskiej, związanych z Chełmem i Ziemią Chełmską.

Był także laureatem ponad 40. prestiżowych ogólnopolskich konkursów poetyckich: m.in. Warszawskiej Jesieni Poezji, Festiwalu Poezji w Łodzi, Łódzkiej Wiosny Poetyckiej, Konkursu Poetyckiego im. Śpiewaka w Świdwinie, Złotej Lampki Górniczej w Wałbrzychu, Konkursu Poetyckiego im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Łodzi, Ogólnopolskich Turniejów Jednego Wiersza o „Jaszczurowy Laur”.

Za działalność twórczą, społeczno-kulturalną i pracę zawodową otrzymał m.in. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1998), Złoty Krzyż Zasługi (1980), Medal Komisji Edukacji Narodowej (1994), odznaki: Zasłużony Działacz Kultury (1970), Zasłużony dla Lublina (1984), Za Zasługi dla Lubelszczyzny (2007), Medal Wojewody Lubelskiego (2009).

Marian Janusz Kawałko zmarł 17 stycznia 2017 r. w szpitalu klinicznym w Lublinie. Dziś miałby 72 lata. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Rejowcu, w grobie swoich rodziców.

19 stycznia 2019 r., w drugą rocznicę jego śmierci, odbył się w Rejowcu finał I Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego na Wiersz Klasyczny o Statuetkę Białego Kruka im. M. J. Kawałki. Nazwa konkursu nawiązuje do ostatniego, wydanego w 2015 r., tomu poezji M. J. Kawałki pt. Biały Kruk. Organizatorami konkursu byli: Wydawnictwo TAWA Waldemar Taurogiński z Chełma, Burmistrz Miasta Rejowiec, Urząd Miejski w Rejowcu oraz Gminny Ośrodek Kultury w Rejowcu. W konkursie wzięło udział ponad stu autorów z różnych regionów Polski, a jego zwyciężca Krzysztof Ziemski z Zielonej Góry otrzymał Statuetkę Białego Kruka (przyznano także dwa wyróżnienia: Grzegorzowi Wołoszynowi ze Stalowej Woli i Władysławowi Katarzyńskiemu z Olsztyna).

Konkurs, jego patrona i uczestników, organizatorzy udokumentowali Antologią Białego Kruka 2018, wydaną przez Wydawnictwo TAWA, zawierającą utwory laureatów oraz wybrane, najlepsze wiersze poetów uczestniczących w konkursie.

Uroczyste wręczenie nagród – według relacji Waldemara Taurogińskiego, wydawcy, poety i sekretarza jury – odbyło się podczas Rejowieckiej Biesiady Poetyckiej, „w salach pięknego klasycystycznego Pałacu Zaleskich w Rejowcu. W przygotowanej przez rejowiecką młodzież inscenizacji, wskrzeszony Mikołaj Rej, wręczał symboliczne klucze kolejnym rodom (właścielom rejowieckich dóbr – przypis zwo). Ostatnim, który je odebrał, był Tadeusz Górski – Burmistrz Rejowca. (…) Na program biesiady składały się ponadto: poranna msza św.w intencji Patrona konkursu i złożenie kwiatów na Jego grobie, a w pałacu recytacje nagrodzonych wierszy i utworów Patrona konkursu w wykonaniu samych laureatów i poetów z Chełmskiej Grupy literackiej „Lubelska 36”, przeplatane wspomnieniami o rejowieckim poecie (…), multimedialna prezentacja 50 sylwetek poetów ziemi chełmskiej umieszczonych w wydanej z okazji 100. Rocznicy Odzyskania Niepodległości antologii Mojej Biało-Czerwonej”. (W. Taurogiński, Marian Janusz Kawałko patronem rejowieckiego konkursu poetyckiego. „Nowy Tygdzień Chełmski”, nr 3/687/, 21-27 stycznia 2019 r., s. 14).

O randze i poziomie konkursu niech świadczy fakt, że trzyosobowemu jury przewodniczył prof. dr hab. Józef Fert z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (w latach 2004-2012 prorektor KUL), poeta, historyk literatury, badacz twórczości Cypriana K. Norwida, tekstolog i edytor, który, podsumowując pracę jury, stwierdził:

Marian Janusz Kawałko, patron rejowieckiego konkursu, który, mniemam, będzie miał wiele odsłon, na pewno cieszy się „z góry” ze zmartwychwstania tradycyjnego wierszowania w jego rodzinnym mieście, w którego imię wpisana jest autentyczna historia polskiej poezji, tak istotnie naznaczona talentem Mikołaja Reja.

Słowa prof. dr hab. Józefa Ferta bardzo trafnie odwołują się do życia, działalności i twórczości Mariana Janusza Kawałki, szczególnie do jego poezji i pracy naukowej.

Twórczość literacka M. J. Kawałki jest twórczością o wymiarze ogólnopolskim, wysoce artystyczną, intelektualnie dojrzałą, nawiązującą do drugiej awangardy, świadomie wypełniającą artystyczny i ideowy postulat Peipera-Przybosia” (określenie M. J. Kawałki), ale jeszcze bardziej świadomie i stanowczo odchodzącą od ich awangardowego sposobu logicznego wiązania słów w zdania poetyckie”. Jest to twórczość niepokorna w formie, nieograniczona w treści i możliwościach klasycystycznego, tradycyjnego wierszowania, z nowymi współczesnymi akcentami wyrażania jej piękna i prostoty, charakteryzująca się odwagą wypowiadania i dzielenia się intymnością i szczerością wiary w uznawany, humanistyczny i chrześcijański system wartości, posługująca się uogólnieniem – ale jednocześnie zmierzająca do jednostkowego, indywidualnego wyrażania świata i jego społeczno-historyczno-literackich uwarunkowań, definiująca pisarza i świat prawdą jego życia i śmierci, ale także formą jego wierszy oraz charyzmą jego twórczej osobowości. Jest to twórczość będąca wielką metaforą człowieczego losu, naturalna w brzmieniu i opisywaniu rzeczywistości przede wszystkim poprzez wartościowanie przez autora samego siebie, pozostawiająca czytelnikowi „wolny wybór” i czyniąca czytelnika „współtwórcą wierszy – ku Jego emocjonalnemu i estetycznemu przeżyciu oraz mojej satysfakcji” (określenia M. J. Kawałki, z tomu Zmienna ogniskowa).

Autor Mojego wesołego miasteczka (1977) bardzo silnie akcentował swoje związki z ziemią rodzinną – Ziemią Chełmską, szczególnie z Rejowcem, miastem, które w 1547 r. założył Mikołaj Rej i wsią Rybie, którą (z kilkoma innymi wsiami) autor Krótkiej rozprawy między trzema osobami Panem, Wójtem i Plebanem otrzymał w 1531 r. jako posag od żony Zofii Kościeniówny (Kosnówny), siostrzenicy arcybiskupa lwowskiego Andrzeja Boryszewskiego, córki Jana Kosny (Kościana) z Sędziszowa, posiadającego – określmy to współczesną terminologią administracyjną – znaczne dobra również na terenie obecnego powiatu chełmskiego.

Warto podkreślić, że M. J. Kawałko, jako radny Rejowca, inicjator i skuteczny orędownik odzyskania praw miejskich przez Rejowiec, skutecznie przyczynił się do odzyskania przez to miasto praw miejskich 1 stycznia 2017 r. (utraconych 12 stycznia 1870 r.).

M. J. Kawałko urodził się 25 marca 1947 r. we wsi Rybie k. Rejowca. Liceum Ogólnokształcące im. M. Reja ukończył w Rejowcu (1965), Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (Wydział Technologii Rolno-Spożywczej) w 1970 r. Za pracę magisterską w 1971 r. otrzymał nagrodę I stopnia Ministra Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Pracę tę jako samodzielne wydawnictwo pt. Historie ziołowe wydał w 1986 r.

W latach 1998-2000 ukończył z wyróżnieniem dwuletnie studia podyplomowe z geografii na Uniwersytecie Warszawskim; w latach 2002-2003 studia podyplomowe z zakresu zarządzania i administracji na Wydziale Prawa UMCS w Lublinie.

W 2009 r. w Instytucie Historii na Wydziale Humanistycznym UMCS w Lublinie otrzymał doktorat za pracę naukową pt. „Dzieje Rejowca i dóbr rejowieckich w latach 1531-1867”. Dzieło to o zmienionym tytule „Rejowiec, jego okolice i właściciele w latach 1531-1869”, w dwóch wydaniach (2010 i 2011), w rozbudowanej wersji, ze względu na pogłębione, oparte o udokumentowane naukowo (źródłowo) spojrzenie autora na historię Polski z perspektywy regionalnej, ale dotyczącej nie tylko Rejowca i jego okolic, stanowi ważny przyczynek w poznawaniu „nowych” wydarzeń i faktów oraz interpretowaniu opinii, poglądów i spraw narodowościowych, wyznaniowych i gospodarczych funkcjonujących w historiografii polskiej.

Po ukończeniu studiów M. J. Kawałko pracował w Lublinie: był asystentem w Wyższej Szkole Rolniczej (1970-1971), odpracowywał stypendium fundowane w restauracji „Europa”, pełnił funkcję zastępcy kierownika restauracji „Pod Fafikiem”. Był nauczycielem przedmiotów zawodowych w Zespole Szkół Gastronomicznych (1973-1990) oraz dyrektorem Wojewódzkiego Ośrodka Dokształcania Zawodowego (1990-1994).

W latach 1994-1998 pracował na stanowisku dyrektora Szkoły Polskiej im. Jana III Sobieskiego przy Ambasadzie RP w Wiedniu oraz w latach 2010-2013 dyrektora Szkolnego Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP w Berlinie. Po przejściu na emeryturę pracował w Urzędzie Marszałkowskim w Lublinie (jako pełnomocnik Marszałka Województwa Lubelskiego do spraw Kombatantów w niepełnym wymiarze etatu). Mieszkał w Lublinie, Wiedniu, Berlinie i Chełmie – ostatnio, przez prawie jedenaście lat, w rodzinnej wsi Rybie.

Jako dyrektor szkół polskich w Wiedniu i Berlinie, prowadził ożywioną działalność społeczno-kulturalną, promując polską kulturę i nauką, szczególnie wśród Polonii, nawiązał współpracę z miejscowym Instytutem Kultury Polskiej i Stacją Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu, organizując tam kilkanaście dużych, patriotycznych uroczystości szkolnych, m.in. w czerwcu 1996 r. z jego inicjatywy Szkole Polskiej w Wiedniu nadano imię Jana III Sobieskiego oraz ufundowano przez Radę Rodziców sztandar dla szkoły. W inspirowanych przez niego i organizowanych z jego udziałem uroczystościach brali udział wybitni polscy pisarze, aktorzy i naukowcy, np. Wisława Szymborska, Józef Baran, Marta Fox, artyści z Piwnicy pod Baranami, Krzysztof Kolberger z poezją Czesława Miłosza, prof. Anna Kłakówna, autorka – testowanych także przez nauczycieli polonistów ze Szkole Polskiej w Wiedniu – podręczników z języka polskiego dla starszych klas szkół podstawowych.

Zorganizował uroczyste obchody 40-lecia Szkolnego Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP w Berlinie.

M. J. Kawałko był m.in. członkiem Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Lublinie, działaczem Związku Nauczycielstwa Polskiego (wiceprzewodniczący Społecznej Rady Programowej Nauczycielskich Klubów Literackich przy Zarządzie Głównym ZNP w Warszawie, członek Zarządu Głównego i Zarządu Okręgu 1983-1986 i 1990-1998). Należał do Nauczycielskiego Klubu Literackiego im. J. Czechowicza w Lublinie (1991-1994 prezes), Związku Literatów Polskich (1986-1990 wiceprezes, 2002-2007 prezes Zarządu Oddziału Lubelskiego) i ZAiKS-u. Współpracował z „Piwnicą pod Baranami” i Teatrem KTO w Krakowie. Związany był także z grupą poetycką „Stajnia” i z Konfederacją Nowego Romantyzmu w Warszawie.

Debiutował w październiku 1964 r. w „Głosie Młodzieży Wiejskiej” wierszem pt. Ku gwiazdom.

Jest m. in. autorem 8 (ośmiu) tomów poezji, 3 (trzech) monografi, 12 (dwunastu) opracowań redakcyjnych, kilkudziesięciu posłowi i wstępów do książek literackich oraz artykułów naukowych o tematyce regionalnej, głównie lubelskiej, a także o roli ziół w diecie człowieka. Utwory jego ukazały się w 30 (trzydziestu) wydawnictwach zbiorowych, tłumaczone były m.in. na język ukraiński.

M. J. Kawałko tłumaczył wiersze metafizyczne Rainera Marii Rilkego (wystawiane przez artystów z Piwnicy pod Baranami w formie misterium w wielu miastach Polski i Wiedniu), pisał teksty piosenek do muzyki Marka Andrzejewskiego (Lubelska Federacja Bardów) i Piotra „Kuby” Kubowicza, stworzył monodram pt. Ostatnia godzina z tekstami własnych songów do muzyki Piotra „Kuby” Kubowicza z Piwnicy pod Baranami, oparty na Spowiedzi, dziennikach i listach Lwa Tołstoja (sztuka grany była w Teatrze KTO w Krakowie w latach 2009-2010).

Prace naukowe M. J. Kawałki, jednego z najwybitniejszych dokumentalistów i historyków swojej małej ojczyzny – Ziemi Chełmskiej, jego monografie popularno-naukowe: Rejowiec, jego okolice i właściciele w latach 1531-1869 (Lublin 2010 i 2011, dwa wydania) oraz Księga miasta Pawłowa. Dokumenty łączonego sądu ławniczo-radzieckiego z lat 1546-1640 (Lublin 2011), liczne artykuły w „Roczniku Chełmskim”, „Głosie Pawłowa”, poświęcone miejscowościom z terenu powiatu chełmskiego (m.in. Rejowiec, Pawłów, Rybie, Uher) są odkrywczym materiałem źródłowym dokumentującym m. in. związki Mikołaja Reja i innych wybitnych postaci historycznych z Chełmem i Ziemią Chełmską.

Twórczość artystyczna M. J. Kawałki, jego poezja o ponadczasowym, humanistycznym przesłaniu, jest dzisiaj artystycznym i ideowym dokumentem i testamentem człowieka drugiej połowy XX i początków XXI wieku, obciążonego ogromnym bagażem kulturowym i światopoglądowym współczesnego świata, jego codziennej egzystencji i problemów, tragedii i triumfów. Są to utwory o niepowtarzalnym w poezji polskiej sposobie wypowiadania się, precyzji i czystości literackiego języka, uklasycznianiu poetyckiej awangardy, mocno umiejscawiające twórczość artystyczną autora Osuwiska (2014) w panteonie literatury polskiej. Poezję jego, m.in. tom wierszy pt. Zmienna ogniskowa (2001), wysoko oceniał Czesław Miłosz. Jej walory artystyczne i ideowe podkreślali także inni współcześni pisarze i krytycy literaccy, np. Piotr Kuncewicz i Zbigniew Włodzimierz Fronczek.

Twórczość M. J. Kawałki to twórczość pisarza o postawie wysoce moralnej, obdarzonego temperamentem społecznika, konfrontującego bez kamuflażu swoje życie z dramatycznym okresem przemian i dramatów dziejowych polskiego czasu, w którym przyszło mu żyć, nie izolującego się od aktualiów społecznych i politycznych, ukazującego swoje przeżycia, doświadczenia, myśli i poglądy w kontekście nie tylko jednostki, ale i ogółu społeczeństwa z perspektywy humanistycznej, metafizycznej, religijnej, patriotycznej.

Twórczość M. J. Kawałki zmusza czytelnika nie tylko do myślenia nad przeszłością i teraźniejszością Polski, ale także nad jej przyszłością, nad miejscem człowieku tu i teraz, nad życiem, które autorowi Matni (1974) skakało „ciągle do oczu” i nie chciało z nim „żyć na wiarę”. Jego poszukiwania artystyczne inspirowane były jego przeżyciami osobistymi, metafizyka jego wierszy odwołuje się do biologicznych i duchowych aspektów życia, do erotyki miłości i spełnienia (najwystępniej zapamiętuję Cię z ciała/obnażonego ze słów i zapamiętuję/kiełkujący wiersz który rozrasta się/w śpiew a potem burzę rozmyślnie cały), urzeka metaforyką, urodą i świeżością słowa.

Miłość do Polski, świat wolności i sprawiedliwości, którego Polska w jego poezji jest synonimem, troska o jej przyszłość, prośba do Boga o jej ustrzeżenie, ukazywanie współczesnej Polski w niezakłamanej rzeczywistości, odwoływanie się do jej symboli oraz ponadczasowych idei i wartości, którym Polacy zawsze pozostawali wierni – to jeden z najpiękniejszych i najwyrazistszych lejtmotywów w poezji autora Białego kruka. Jest rzeczą charakterystyczną, że poeta nie osądza Polski, swojej ojczyzny, nie odwołuje się do jakiejś umownej, współczesnej, konwencjonalnej, partyjnej skali wartości, lecz do wartości stałych, tradycyjnych polskich cnót i obowiązków, których wybór dla Polaków jest najważniejszy, najwartościowszy i oczywisty. Nie poucza nikogo – jeżeli już, to tylko samego siebie:

W wierszu Ta Polska, dedykowanym córce, wyzna:

Ja się tej Polski co dzień uczyć muszę
jak ociemniały uczy się miłości
niejedną już mi przeszczepiono duszę (…)
Ja wciąż w tej Polsce kraju szukać muszę
w którym by wszystkie jednały się słowa
gdzie by kończyły się drogi najdłuższe
zdrady najświętsze i wieczne pustosłowia

Jakże dramatycznie, szczególnie dzisiaj, brzmi (oby nie brzmiał w przyszłości) jego wiersz A jeśli, w którym pytał gorzko:

A jeśli Polska
to po której ręce
pod jakim hasłem
pod czyją obroną
z ilu proroków
siewców i paskarzy
czy z białą flagą
czy z perłą w koronie (…)
czy o każdej porze (…)
kto w niej skalpelem
kto zblakłą narkozą
kto – pastwą losu
wyzutą z sumienia

M. J. Kawałko nie ukrywa przed czytelnikiem, co sądzi o Polsce, w której żył i której oczekiwał:

A jeśli Polska
to czy dla poety
któremu serce
bandażem ściśnięto
czy dla wędrowca
co pogubił szlaki
i każdą gwiazdę
nazywa wyklętą

Wiersz ten, podobnie jak wiele innych jego utworów, jest swoistym katalogiem nadużyć, zwyrodnień i deformacji władzy, ale i społecznych, obywatelskich, patriotycznych marzeń Polaków o Polsce wolnej i sprawiedliwej:

A jeśli Polska
to komu pancerna
komu stepowa
a komu bezdomna
komu borsucza
komu kratowana
dla kogo szczęsna
dla kogo zaś słona

Ostatecznie poeta w Bogu widzi gwaranta ustrzeżenia świętych rubieży Polski wolnej, sprawiedliwej i niepodległej:

A jeśli Polska –
święte jej rubieże
A jeśli Polska
niech ją Bóg ustrzeże.

Twórczość M. J. Kawałki to także dramatyczne zmagania człowieka z chorobą, nieustanne odwoływanie się do Boga (Stawam przed Tobą – Panie – nieprzejrzysty/ługiem skażony z nasiennej retorty…/niczym przęsło kruche), to bardzo osobisty bilans jego dokonań twórczych w obliczu nieuchronnie zbliżającego się zagrożenia chorobą i śmiercią (kurczowo chwytam się nieba oburącz/już jest mi/bosko i gwiżdżę/na wszystko…), to narastający w każdym następnym tomie jego poezji dramatyzm i niepokój o ludzką egzystencję, o współczesny świat (przeobrażeni na nowo w ciemność/wsączamy się z obnażoną łzą między/ zastygłe włókna czasu/, to tragedia człowieka, który przez całe życie szedł „do Ciebie/ Panie przez listopadowe kurhany…/o sumienie się potykając/, prosząc Boga: uczyń/co możesz ponad/ sprawiedliwość/ Panie/ co złego stać się może/ niech mi się/ odstanie/.

Jakże dramatycznie, zwyczajnie, szczerze, po ludzku, brzmią pytania poety z wiersza pt. Tołstoj IV czyli tren o Narodzeniu:

czy wiem czemu żyję – czy to wiem?
czemu się mnożą we mnie byty zakazane,
co raniąc moją duszę hartowanym szkłem,
są lustrami złoczyńców i bolą nad ranem (…)
czy wiem wbrew czemu żyję – czy to wiem?
czy wbrew logice, czy wbrew filozofom.

Poezja M. J. Kawałki jest ogromnie zróżnicowana, niezwykle różnorodna, wielotematyczna i wielokulturowa, zindywidualizowana w najwyższej formie i treści artystycznego przekazu, mocno osadzona w tradycji humanistycznej, przywołująca konteksty biblijne, egzystencjalne. To poezja odwołująca się do polskiej tradycji historycznej, do triumfów i klęsk naszej historii, do odwiecznych wartości kultury i literatury, do polskiego dziedzictwa kulturowego oraz polskiej pamięci i świadomości narodowej. Jest poezją wybiegającą w przyszłość. Jej twórca szedł do niej własną, samodzielną drogą, wytyczając sobie bardzo indywidualny, charyzmatyczny i wielowymiarowy artystycznie kierunek ku szczytom polskiej literatury, ku jasnej polanie, do arkadii, gdzie świtu doczekam i kryształ ocalę, w mało lub nie uczęszczane jeszcze we współczesnej literaturze polskiej obszary poezji, pozostawiając czytelnikowi różne tropy i warianty interpretacyjne jego twórczości.

O ostatnim tomie jego poezji czytamy w internecie (wpis pod datą 8 września 2016 r., Wydawnictwo VEDA):

Tom wierszy Biały Kruk stanowi istotne novum we współczesnej poezji polskiej. Jego autor, dokonawszy już na wstępie swoistej pogłębionej personifikacji i animizacji Księżyca, wiedzie z nim dysputy i spory daleko wykraczając poza problemy egzystencjalne współczesności, korygując jednocześnie postmodernistyczny jej wizerunek. Wartością dodaną tego polifonicznego poematu, rozpisanego na wiersze, są liryki miłosne i zobrazowane trudne problemy związku kobiety (zodiakalna Waga) z podmiotem lirycznym (zodiakalny Baran). Autor odnosi się także do poezji Zbigniewa Herberta, szczególnie zaś do tomu Pan Cogito, osobliwie odczytując postawę alter ego poety i prowadząc z nim otwarty dialog. /VEDA/.

Marian Janusz Kawałko był – „z krwi i kości” synem Ziemi Chełmskiej. Był Honorowym Obywatelem Gminy Rejowiec Fabryczny, radnym Rady Miejskiej w Rejowcu. Z dumą zawsze podkreślał, że jego rodzinna wieś Rybie i wesołe miasteczko Rejowiec w XVI wieku wchodziły w skład dóbr Mikołaja Reja.

W Rybiem odnajdywał sens i radość życia, miłość i serdeczną więź z ziemią rodzinną, tu czerpał siłę i natchnienie do swojej twórczości literackiej i naukowej. Tutaj – na ojcowiźnie – był, jak Mikołaj Rej, zaradnym i opiekuńczym gospodarzem, troszcząc się o posadzony przez siebie niewielki parki, przydomowy sad i łąkę pełną ziół, o których z pasją i nieukrywanym wzruszeniem opowiadał.

Jego o wiele za wczesna i o wiele za szybka śmierć nastąpiła w momencie, gdy dotarł on na wyżyny artystyczne polskiej poezji, osiągnął najwyższy stopień dojrzałości twórczej zarówno w wymiarze literackim, jak i naukowym.

Na zakończenie chciałbym dodać, że jednym z największych pragnień M. J. Kawałki było źródłowe udokumentowanie związków Mikołaja Reja z Chełmem i Ziemią Chełmską, w tym ustalenie dokładnej daty i miejscowości śmierci oraz odnalezienie miejsca pochówku (grobu) autora Zwierciadła. Rozmawialiśmy o tym wielokrotnie, tocząc na ten temat długie i dociekliwe, pełne różnych dowodów i przemyśleń, dyskusje (ale to temat na inne opracowanie).

Dziś, kiedy zabrakło Mariana, gdy wracam do tych dyskusji i innych rozmów z nim, gdy któryś raz odczytuję jego poezję, eseje literackie, opracowania i artykuły naukowe, gdy patrzę na jego twórczość z perspektywy jego nieobecności, nie trudno jest zauważyć, jak wielką rolę oraz jak wielki, cenny i wyjątkowy wkład w sferę życia społecznego, w kulturę i naukę, wnoszą twórcy tacy jak on, obdarzeni artystycznymi i naukowymi talentami i umiejętnościami, jak znakomite i trwałe, często odkrywcze – różnorodne i interdyscyplinarne – efekty przynoszą ich dzieła łączące w sobie literaturę piękną i naukę. Takich ludzi jak Marian Janusz Kawałko będzie nam zawsze brakowało.

Poprzedni artykułUbranka dla dziecka: na co zwrócić uwagę?
Następny artykułInteresy i sentymenty w stosunkach polsko-amerykańskich
Zbigniew Okoń
Zbigniew Waldemar Okoń - pisarz, animator kultury, regionalista. Ukończył filologię polską na UMCS w Lublinie (1968) oraz 3-letnie studia podyplomowe na Uniwersytecie Warszawskim (1991). Dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej (1969-1974), wizytator Kuratorium Oświaty i Wychowania (1975), dyrektor Wojewódzkiego Domu Kultury w Chełmie (1975-1987), wicedyrektor d/s naukowych i konserwatorskich Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie (1987-1991), nauczyciel dyplomowany szkół chełmskich (1982-1989, 1991-2002). Od 2003 roku na emeryturze. Redaktor naczelny studenckiego, ogólnopolskiego, naukowego pisma „Językoznawca” (1965-1968), współzałożyciel i wiceprzewodniczący Studenckiej Grupy Literackiej „Kontrapunkty” w Lublinie (1965-1968). Współredaktor „Ziemi Chełmskiej” oraz wydawnictw poświęconych chełmskiemu szkolnictwu (1968-2005). Członek Grupy Literackiej „Pryzmaty” w Chełmie (1969-1990, przewodniczący 1983-1990), Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Chełmskiej (sekretarz Zarządu 1975-1987). Lubelskiego Oddziału Związku Literatów Polskich (1984-, wiceprezes Oddziału 2006-2010, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Oddziału 2010-,). Debiutował w „Ziemi Chełmskiej” (1962). Autor 7 tomów poetyckich, 1 powieści, 11 monografii twórców i regionalistów chełmskich.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here