Burzliwe dzieje Elbląga

0

Jednym z najstarszych polskich miast, o bogatej i niejednokrotnie tragicznej historii, jest Elbląg – miasto w województwie warmińsko-mazurskim. Nazwa pochodzi od rzeki Ilfing, nazwaną tak przez podróżnika Wulfstana w 890 roku naszej ery.

Od grodu do wielkiego miasta

Założycielami pierwszego grodu drewniano-ziemnego u ujścia rzeki Elbląg, w miejscu, gdzie po dziś dzień znajduje się miasto pod tą samą nazwą, byli Krzyżacy. Postanowili oni pod dowództwem Hermanna von Balk wybudować na wyspie gródek. Miało to miejsce w 1237 roku. Fortyfikacja nie przetrwała zbyt długo, zniszczona przez plemiona pruskich Pogezanów, ale Krzyżacy nie zaniechali budowy Elbląga. Serce grodu zostało przeniesione w miejsce współczesnego Starego Miasta, dokładnie Podzamcza, gdzie istniała osada zasiedlona już od połowy X wieku.

W średniowieczu  gród pełnił ważną, militarną rolę, bowiem stąd była prowadzona ekspansja Krzyżaków na ziemie Prusów. Miasto już w latach 40-stych XIII wieku musiało posiadać solidną fortyfikację, skoro zdołało odeprzeć atak Prusów w czasie I powstania pruskiego, a później najazd księcia gdańskiego Świętopełka.

W 1246 roku osada zyskała przywilej miejski na prawie lubeckim, a w latach 1245-1248 rozpoczęto budowę pierwszego murowanego zamku, który został wkrótce siedzibą mistrza krajowego. W latach 70-tych XIII wieku Elbląg był najważniejszym ośrodkiem życia miejskiego w regionie i jedynym portem morskim państwa krzyżackiego. Zamek Krzyżacki u ujścia rzeki Kumieli do rzeki Elbląg był uważany za jeden z najpotężniejszych i najpiękniejszych zamków zakonu krzyżackiego. W 1312 roku zamek stał się siedzibą wielkiego szpitalnika zakonu i komutra elbląskiego.

Rozwój miasta – złote czasy i upadek

Dzięki dostępowi do morza, handel morski stał się czynnikiem, który generował prężny rozwój miasta. Po przeniesieniu stolicy państwa krzyżackiego do Malborka, Elbląg zaczął tracić na znaczeniu. Również i handel zaczął zanikać, kiedy kupcy zwrócili się w stronę korzystniej usytuowanego miasta Gdańsk. Krzyżacy zostali wypędzeni przez mieszczan Elbląga po porażce z wojskami polsko-litewskimi pod Grunwaldem w 1410 roku. W tym samym czasie Elblążanie złożyli hołd polskiemu królowi, Władysławowi Jagielle, ale już po kilku miesiącach zamek znów wrócił pod panowanie Krzyżaków. W 1440 roku w mieście powstał Związek Pruski, ale 12 lutego 1454 roku wybuchło powstanie antykrzyżackie – mieszkańcy miasta zdobyli zamek i zniszczyli go. Złożyli hołd królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi i otrzymali wielki przywilej potwierdzający stare prawa miejskie.

Okres złotego rozwoju Elbląga przypada na przełom wieku XVI i XVII, kiedy to polski eksport i import przechodził przez port elbląski, za nie gdański. Miasto wyludniło się pod okupacją szwedzką w latach 1656-1660, a wróciło do Polski w grudniu 1699 roku. W kolejnych latach 1703-1712 Elbląg był okupowany przez oddziały szwedzkie, rosyjskie i saskie, podupadł i zmagał się z problemami w handlu. Podczas I rozbioru Polski w 1772 roku znalazł się pod zaborem pruskim. Na początku XIX wieku zdegradowano miasto do roli portu rzecznego w lokalnym handlu, ale mieszkańcy szukali nowych dróg rozwoju gospodarczego. Stopniowo Elbląg zaczął się odbudowywać jako ośrodek przemysłowy, administracyjny i wojskowy. Świetnie działające stocznie zadecydowały o tym, że Elbląg odzyskał swoją dawną pozycję. Gospodarczy rozwój miasta trwał do światowego kryzysu ekonomicznego w 1918 roku.

Okres wojenny

Po I wojnie światowej Elbląg na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku znalazł się w prowincji Prusy Wschodnie, ale gospodarka miasta znajdowała się w dużym kryzysie. Dochodziło do uzasadnionych strajków, ale w latach 30-tych XX wieku doszło do rozkwitu przemysłu na terenie miasta. Elbląg stał się miastem garnizonowym w III Rzeszy po dojściu Hitlera do władzy. Pomimo nastrojów wojennych, miasto kwitło. Powstawały szkoły wojskowe, szpitale, szkolnictwo wyższe, biblioteki, muzea a nawet hotel. Elbląg zyskał konsulaty szwedzki, szwajcarski i polski. Unowocześniono port i pogłębiono tor wodny na Zalew Wiślany.

Po wybuchu II wojny światowej, Elbląg musiał podporządkować się potrzebom wojny. W 1945 roku zaczęły do niego napływać żołnierze niemieccy i toczyły się zaciekłe walki zakończone 10 lutego 1945 roku zdobyciem miasta przez Armię Czerwoną. Zabudowa miejska została doszczętnie zniszczona.

19 maja 1945 roku Armia radziecka przekazała polskim władzom symboliczne klucze do miasta Elbląg i tak po 170 latach przerwy znalazło się ono ponownie w granicach państwa polskiego.

HotelElblag

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here