Spotkania Edwarda Gierka z prezydentami USA

0
Spotkanie Edwarda Gierka z Jimmym Carterem 30 XII, 1977, National Archives and Records Administration, White House Staff Photographers. (01/20/1977 - 01/20/1981)

W okresie tzw. dekady Gierka 1970-1980 bardzo ożywiły się stosunki polsko-amerykańskie. W wymiarze gospodarczym świadczy o tym wzrost wymiany handlowej między obu krajami ze 167,8 mln. dol. w 1970 r. do 1,301 mld. dol. w  roku 1980. W wymiarze politycznym świadczą o tym m.in. liczne porozumienia, jakie Stany Zjednoczone i Polska podpisały w czasie tego dziesięciolecia oraz oficjalne wizyty trzech prezydentów USA: Nixona, Forda i Cartera w Polsce oraz wizyta E. Gierka w Stanach Zjednoczonych w 1974 r.

Mimo, że Polska i Stany Zjednoczono nawiązały stosunki dyplomatyczne w 1919 r. to upłynęły 53 lata zanim pierwszy prezydent USA złożył oficjalną wizytę w Polsce. Był nim Richard Nixon, który przebywał w Warszawie 24 godziny w dniach 31 maja – 1 czerwca 1972 r. Nixon odbył rozmowy z Edwardem Gierkiem, po których zapewniał, że stosunki polsko-amerykańskie będą kontynuowane i rozwijane. Nixon zaprosił Gierka do złożenia wizyty w Waszyngtonie. Nie przypuszczał wówczas, że nie będzie go w Białym Domu kiedy Gierek będzie w USA. Nixon bowiem w wyniku afery Watergate ustąpił ze stanowiska prezydenta w sierpniu 1974 r. Gierek przybył do Stanów Zjednoczonych w październiku tego roku.

Edwarda Gierka podejmował wówczas prezydent Gerald Ford. W czasie tej wizyty (8-13 października 1974 r.) podpisano wiele obustronnych porozumień. Wśród nich m.in. :

  • Wspólne oświadczenie o zasadach stosunków polsko-amerykańskich
  • Wspólne oświadczenie o rozwoju współpracy gospodarczej, przemysłowej i technologicznej
  • Porozumienie w sprawie finansowania współpracy naukowo-technicznej
  • Umowa o współpracy w dziedzinie zdrowia
  • Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania i zapobieganiu uchylania się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów
  • Wspólne oświadczenie o rozwoju handlu artykułami rolnymi
  • Umowa o współpracy w dziedzinie górnictwa węglowego
  • Porozumienie między Ministerstwem Gospodarki Terenowej Ochrony Środowiska PRL a Agencją Ochrony Środowiska USA
  • Porozumienie między Polską Izbą Handlu Zagranicznego a Izbą Handlu USA

Porozumienia te, jak oświadczył Edward Gierek, stanowią „nową kartę” w stosunkach polsko-amerykańskich, która winna być zapisana szerszą, bliższą i bogatszą współpracą.

Drugim prezydentem Stanów Zjednoczonych, który przebywał w Polsce, był Gerald Ford. Podczas powitania na lotnisku 28 lipca 1974 r. Ford nawiązał do wspomnianych wyżej porozumień podpisanych w czasie wizyty Gierka w Waszyngtonie mówiąc, że „są one najlepszym dowodem zdolności wspólnego działania dla pomyślności naszych narodów”.

Kiedy 14 lutego 1991 r. odbyłem długą rozmowę z byłym prezydentem Fordem w jego kalifornijskiej rezydencji Rancho Mirage, wielokrotnie nawiązywał on do rozmów z Gierkiem mówiąc, że obaj wnieśli wkład w rozwój stosunków dwustronnych polsko-amerykańskich.

Jimmy Carter był trzecim prezydentem Stanów Zjednoczonych, który złożył oficjalną wizytę w Polsce. W podróży towarzyszyła mu małżonka Rosalynn oraz m.in. sekretarz stanu  Cyrus Vance i doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego Zbigniew Brzeziński. 29 grudnia 1977 na lotnisku Okęcie gości powitał I sekretarz KC PZPR Edward Gierek z małżonką, przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński i prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz.

Podczas ceremonii powitania Jimmy Carter powiedział m.in. „Jestem dumny, że rozpoczynam tę podróż do Polski, kraju zaprzyjaźnionego ze Stanami Zjednoczonymi od zarania ich dziejów. Polska jest krajem przodków dla przeszło 6 mln Amerykanów, jest czynnym partnerem we wspólnym wysiłku na rzecz zapobieżenia wojnie i innym plagom”.

30 grudnia 1977 r. był drugim dniem wizyty Cartera w Warszawie. Tego dnia prezydent rozmawiał z Edwardem Gierkiem oraz odbyły się polsko-amerykańskie rozmowy plenarne. Rozmowa Cartera z Gierkiem w Sejmie trwała dwie godziny. Omawiano zarówno stosunki dwustronne, jak i zagadnienia międzynarodowe. Komunikat PAP informował, że rozmowa miała „szczery, rzeczowy i przyjazny charakter”. Po rozmowie w Sejmie toczyły się rozmowy plenarne obu delegacji. Romuald Spasowski w swoich pamiętnikach pisze, że przebiegały one gładko. Podkreśla, że „Carter wyrażał zadziwiająco pozytywną opinię o Polsce Ludowej”.

Kończąc wizytę w Warszawie prezydent Carter powiedział: „Wiem, może teraz lepiej niż dawniej, że narody takie jak Wasz i radziecki nigdy nie rozpoczną wojny, chyba że doszłoby do straszliwej prowokacji lub nieporozumienia z powodu braku kontaktów”.

Na zakończenie wizyty Cartera opublikowano komunikat, który stwierdził m.in., że „ I Sekretarz i prezydent wyrazili zadowolenie z odbytych rozmów (…) Kontynuowanie wizyt na najwyższych szczeblach, jak też wizyt innych czołowych osobistości obu krajów, obu stron oraz pogłębienia odprężenia i współpracy międzynarodowej”.

Prezydent Carter zaprosił Edwarda Gierka do złożenia oficjalnej wizyty w USA. Zaproszenie zostało przyjęte, jednak do wizyty nie doszło. Obydwaj bowiem na jesieni 1980 r. ponieśli porażkę polityczną. Kiedy 19 lutego 1991 r. odbyłem rozmowę-wywiad z Jimmy Carterem w jego „The Carter Presidential Center” w Atlancie w Georgii, wielokrotnie nawiązywał do swojej wizyty w Polsce i do rozmów z Edwardem Gierkiem. Była to jego pierwsza zagraniczna wizyta jako prezydenta Stanów Zjednoczonych.

W czasie mojej rozmowy z Carterem, były prezydent powiedział m.in.: „interesującym wydarzeniem było spotkanie z I Sekretarzem Edwardem Gierkiem. Odbyliśmy najpierw nasze normalne spotkanie na temat sytuacji gospodarczej Polski, stosunków między naszymi krajami. Po tym, Gierek poprosił mnie o prywatne spotkanie. W czasie tego spotkania podniósł w sposób zadziwiający kwestię chrześcijaństwa. Powiedział mi, ze jego matka jest głęboko wierzącą chrześcijanką, że on osobiście rozważa możliwość złożenia wizyty w Rzymie papieżowi i prosił mnie o ocenę wiary chrześcijańskiej. Powiedział jednak jasno, że on jest ateistą i komunistą”.

Poprzedni artykuł# Jak sprawić, by przestrzenie biurowe nie straszyły bylejakością?
Następny artykułHolenderski system emerytalny – ciekawostki
Longin Pastusiak
Prof. dr hab. Longin Pastusiak - politolog, amerykanista. Ukończył studia na Wydziale Dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego oraz na Wydziale Spraw Międzynarodowych University of Virginia w Stanach Zjednoczonych. W latach 1963-1993 pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Od 1978 r. profesor nadzwyczajny, a od 1986 r. profesor zwyczajny. W latach 1994-2005 Profesor Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 1985 -1988 Prezes Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Poseł Ziemi Gdańskiej w Sejmie I, II, III kadencji (1991-2001). Wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu RP oraz przewodniczący stałych delegacji Sejmu i Senatu do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO oraz do Zgromadzenia Parlamentarnego Unii zachodnioeuropejskiej W latach 2002-2004 wiceprezydent Zgromadzenia Parlamentarnego NATO. W latach 2001-2005 marszałek Senatu V kadencji. Profesor w Akademii Finansów oraz w Wyższej Szkole Zarządzania i Prawa w Warszawie. Obecnie jest profesorem w Akademii Finansów i Biznesu Vistula, gdzie jest Dyrektorem Instytutu Spraw Społecznych i Stosunków Międzynarodowych. Prof. Longin Pastusiak wykładał na uczelniach polskich i zagranicznych. Doctor honoris causa uczelni polskich i zagranicznych. Prof. dr hab. Longin Pastusiak jest autorem ponad 700 publikacji naukowych w tym ponad 90 książek. W 2015 r ukazały się następujące książki prof. L. Pastusiaka: * Polacy w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydenci USA w anegdocie. Od Trumana do Obamy, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydent dobrych intencji. Polityka zagraniczna Baracka Obamy, Oficyna Wydawnicza “Adam”, Warszawa.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here