Prezydenci USA wobec spraw polskich

0
73

Czym szczególnie utrwalili się w pamięci Amerykanów i świata prezydenci USA i czym wyróżnili się w stosunkach polsko-amerykańskich.

Herbert Clark Hoover (1929 – 1933)

Prezydentura Hoovera zbiegła się w czasie z największym kryzysem gospodarczym w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Hoover po pierwszej wojnie światowej zaangażował się w realizację programów pomocy żywnościowej dla państw europejskich pełniąc od sierpnia 1917 r. funkcję szefa organizacji zwanej Food Administration. Od 1919 r. jego program realizowała American Relief Administration CARA – administracja pomocy amerykańskiej.

Hooverowski program pomocy był realizowany również w Polsce zwłaszcza dla głodujących dzieci polskich. 12 sierpnia 1919 r. Hoover odwiedził Polskę. Otrzymał liczne doktoraty honorowe uczelni polskich, a w 1922 r. Sejm nadał Hooverowi honorowe obywatelstwo polskie. Jako prezydent 30. października wręczył w Białym Domu czek Marii Skłodowskiej-Curie na zakup radu dla Instytutu Onkologii w Warszawie.

Franklin Delano Roosevelt (1933 -1945)

Był jedynym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który pełnił tę funkcję przez cztery kadencje. Dzięki jego polityce i reformom „Nowego Ładu” wyprowadził gospodarkę amerykańską z głębokiego kryzysu. Opowiedział się za interwencjonizmem państwowym, za prawem robotników do organizowania się w związku zawodowe. Wprowadził powszechny system emerytalny w USA, obowiązujący do dnia dzisiejszego. Wprowadził Stany Zjednoczone do koalicji państw walczących z państwami osi faszystowskiej.

W czasie II wojny światowej w 1942 r. Polska objęta została programem lend-lease (pożyczka – dzierżawa) na podstawie którego Polska i rząd polski w Londynie korzystały z różnorodnej pomocy amerykańskiej. Na konferencji Wielkiej Trójki i w Jałcie Roosevelt opowiedział się za oparciem granicy wschodniej Polski na Linii Curzona o uzyskaniem znacznej rekompensaty terytorialnej na zachodzie i północy.

Harry S. Truman (1945 – 1953)

Harry S. Truman przestawił gospodarkę amerykańską po zakończeniu II wojny światowej z gospodarki wojennej na pokojową. Zainicjował plan Marshalla, program odbudowy gospodarki europejskiej ze zniszczeń wojennych. Za jego prezydentury przyjęto doktrynę „containment”, powstrzymania ekspansji Zawiązku Radzieckiego i komunizmu. 4 kwietnia 1949 r. utworzono Sojusz Północnoatlantycki (NATO). Kiedy wybuchła wojna koreańska (czerwiec 1950) Truman nie zawahał się użyć amerykańskich sił zbrojnych do walk z agresorem. Wcześniej w czerwcu 1945 jego administracja wniosła duży wkład w utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych.

5 lipca 1945 r. Truman uznał Tymczasowy Rząd jedności Narodowej w Warszawie. Na konferencji poczdamskiej (lipiec – sierpień 1945 r.) zgodził się na zachodnią granicę Polski, granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej. Za jego prezydentury objęto Polskę programem pomocy UNRRA. Administracja Trumana zgłosiła zastrzeżenie czy wybory do Sejmu w 1947 r. były wolne. W 1951 r. Stany Zjednoczone wypowiedziały Polsce traktat z 1931 r. w wyniku czego Polska pozbawiona została klauzuli największego uprzywilejowania w handlu z USA.

Dwight David Eisenhower

Z jego inicjatywy w 1953 r. zakończyła się rozejmem wojna koreańska. W grudniu 1953 r. w przemówieniu w ONZ Eisenhower zaproponował program pokojowego wykorzystania energii atomowej. Zainicjował doktrynę Eisenhowra w 1957 r. pokojowego rozstrzygnięcia problemu bliskowschodniego. W 1955 r. wziął udział w konferencji na szczycie w Genewie, co zainicjowało tzw. ducha Genewy w stosunkach Wschód – Zachód. Za prezydentury Eisenhowera przyjęto dwa ostatnie stany do Unii – Alaskę (3 stycznia 1959 r.) i Hawaje (18 marca  1959 r.).

Generał Eisenhower raz był w Polsce 21 września 1945 r. W latach 1957 – 1964 Stany Zjednoczone udzieliły Polsce długoterminowych kredytów na zakup nadwyżek zbożowych za złotówki w ramach ustawy Pl – 480. W sumie było 538 mln. Dolarów. Za prezydentury Eisenhowera rozwinęła się nie tylko współpraca handlowa z USA, ale także naukowa, kulturalna, turystyczna.

John Fitzgerald Kennedy (1961 – 1963)

Za prezydentury Kennedy’ego zainicjowano prace nad ustawodawstwem rozszerzające prawa obywatelskie w Stanach Zjednoczonych. Zainicjowano programy pomocy dla ludzi biednych i pomocy rządowej dla szkolnictwa. W kwietniu 1961 r. miała miejsce nieudana inwazja na Kubę, tzw. Inwazja w Zatoce Świń. W październiku 1962 r. doszło do powiększonego napięcia w stosunkach USA-ZSRR, wokół rakiet i głowic nuklearnych radzieckich na Kubie. Nigdy przedtem nie było tak blisko totalnej wojny nuklearnej. Kennedy osiągnął kompromis z N.S. Chruszczowem. Rosjanie wycofali swoje rakiety z Kuby, a Amerykanie wycofali rakiety Jupiter z Turcji i obiecali, że nie zaatakują Kuby.

Kennedy utworzył Korpus Pokoju. Zainicjował Sojusz dla Postępu wobec krajów Ameryki Łacińskiej. Kennedy postanowił doścignąć ZSRR w badaniach kosmicznych i przyrzekł, że do końca dekady lat sześćdziesiątych Amerykanin wyląduje na Księżycu.

John Kennedy był bardzo popularnym prezydentem w Polsce i wśród Polonii amerykańskiej, co wynikało z jego katolicyzmu oraz faktu, że siostra Jacqueline Kennedy wyszła za Stanisława Radziwiłła. Kennedy opowiadał się za rozwojem stosunków z Polską, sprzeciwiał się pozbawienia Polski KNU oraz bojkotowi towarów polskich na rynku amerykańskim – akcji prowadzonej w USA przez kręgi ultrakonserwatywne.

Lyndon Baines Johnson (1963 – 1969)

Johnson realizował wiele programów, które były zainicjowane jeszcze za jego poprzednika w Białym Domu – Kennedy’ego. Za prezydentury Johnsona Kongres przyjął wiele ustaw o rozszerzeniu praw obywatelskich, walki z ubóstwem i różnymi formami dyskryminacji rasowej. Z jego inicjatywy Kongres przyjął m.in. ustawę oświatową w 1965 r. i ustawę imigracyjną. W 1956 r. Johnson dokonał zbrojnej interwencji w Republice Dominikańskiej oraz zainicjował eskalację wojny w Wietnamie.

W 1965 r. Johnson mianował Johna Gronowskiego, Amerykanina polskiego pochodzenia ambasadorem Stanów Zjednoczonych w Polsce. W przemówieniu 7 października 1966 r. po raz pierwszy z ust prezydenta USA padło zapewnienie o poszanowaniu istniejących w Europie granic. Polska zaangażowała się w mediacje mające na celu zakończenie wojny wietnamskiej.

Richard M. Nixon (1969 – 1974)

W 1971 r. Nixon wycofał pokrycie w złocie dla dolara. Wiosną 1970 wydał rozkaz bombardowania DRW, a później Kambodży. 27 stycznia 1973 r. w Paryżu podpisano porozumienie o zakończeniu amerykańskiego udziału i wymianie jeńców. Nixon zostanie zapamiętany jako pierwszy prezydent USA, który w dniach 21 – 28 lutego 1972 złożył wizyty w Chinach i otworzył drogę do normalizacji stosunków amerykańsko – chińskich. Był też jedynym w historii Stanów Zjednoczonych prezydentem, który w 1974 r. ustąpił ze stanowiska w wyniku uwikłania się w tzw. aferę Watergate.

Nixon był pierwszym urzędującym wiceprezydentem i prezydentem Stanów Zjednoczonych, który złożył oficjalną wizytę w Polsce. Jako wiceprezydent przebywał w Polsce w dniach 2-5 sierpnia 1959 r. i jako prezydent 31 maja – 1 czerwca 1972 r. W czasie prezydentury Nixona podpisano wiele polsko – amerykańskich porozumień o współpracy w wielu dziedzinach.

Gerald R. Ford (1974 – 1977)

Gerald Ford wystąpił z aktem łaski wobec Richarda Nixona w czasie spotkania z Breżniewem we Władywostoku 23 – 24 listopada 1974 r. ustalono wytyczne do rokowań SALT w ograniczeniu zbrojeń strategicznych. W 1975 r. Ford podpisał w Helsinkach w imieniu Stanów Zjednoczonych Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE). Za prezydentury Forda 30 kwietnia 1975 upadł rząd Wietnamu Płd. Personel wojskowy i dyplomatyczny wycofał się. Ford podjął decyzję o przyjęciu 140 tysięcy uciekinierów z Wietnamu Płd.

W październiku 1974 r. na zaproszenie Forda w USA przebywał E. Gierek. W trakcie tej wizyty podpisano 10 porozumień o współpracy polsko-amerykańskiej. W dniach 26-28 lipca 1975 r. Ford przebywał z wizytą w Polsce. Był pierwszym prezydentem USA, który odwiedził obóz w Auschwitz.

James Earl Carter (1977 – 1981)

Jimmy Carter uczynił prawa człowieka sztandarowym hasłem amerykańskiej polityki zagranicznej. Powołał prof. Zbigniewa Brzezińskiego na doradcę do spraw bezpieczeństwa narodowego. 18 czerwca 1979 r. Carter i Breżniew podpisali w Wiedniu układ SALT II o ograniczeniu zbrojeń strategicznych. We wrześniu 1977 r. Carter podpisał układ z Panamą, w wyniku którego Panama przejęła kontrolę nad Kanałem Panamskim. W 1979 r. w Camp David podpisano układ w sprawie Bliskiego Wschodu. 4 listopada 1979 r. Irańczycy przejęli Ambasadę USA w Teheranie i do 1981 r. przetrzymywali zakładników amerykańskich.

Amerykanie polskiego pochodzenia mieli duży wpływ na politykę zagraniczną w okresie prezydentury Cartera. Poza wspomnianym Brzezińskim, sekretarzem stanu był Edmund Muskie, a przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych Izby Reprezentantów był kongresmen Clement Zabłocki. Swą pierwszą wizytę zagraniczną jako prezydent Carter złożył w Polsce w grudniu 1977 r. W hotelu Victoria Carter odbył konferencję prasową dla 450 dziennikarzy transmitowaną na żywo przez telewizję. Prezydent akcentował konieczność respektowania praw człowieka. W roku 1980 Carter ostrzegał Związek Radziecki przed skutkami interwencji radzieckiej w Polsce. Carter poparł porozumienia sierpniowe między „Solidarnością” i rządem polskim.

Ronald Reagan (1981 – 1989)

Ronald Reagan realizował politykę gospodarczą zwaną reaganomiką polegającą m.in. na obniżce podatków i deregulacji. Ogłosił ZSRR „imperium zła”. Proklamował „wojny gwiezdne”. Kilkakrotnie spotykał się z Gorbaczowem w sprawie ograniczenia zbrojeń strategicznych. Jego administracja uwikłała się w aferę Iran-Contras. 8 grudnia 1987 USA i ZSRR podpisały układ w sprawie likwidacji swoich rakiet średniego i krótkiego zasięgu w Europie. 30 marca 1981 r. w Waszyngtonie dokonano zamachu na Reagana, w wyniku którego został ranny.

Prezydent Reagan udzielał poparcia „Solidarności”. Ostrzegał Związek Radziecki przed interwencją zbrojną w Polsce. Po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 r. ogłosił ostre sankcje, które zniósł 17 lutego 1987 r. Poparł decyzje „okrągłego stołu”. We wrześniu 1990 r. jako były prezydent przebywał z wizytą w Polsce. W 2007 r. w czasie pobytu w USA były prezydent Lech Kaczyński przekazał na ręce Nancy Reagan Order Orła Białego przyznany pośmiertnie prezydentowi Reaganowi za jego wkład w demokratyzację Polski.

George Herbert Walker Bush (1989 – 1993)

Prezydent G. H. W. Bush z dobrym skutkiem angażował się w dyplomację osobistą. Do Białego Domu wkroczył jako doświadczony polityk w sprawach międzynarodowych (ambasador w ONZ, szef CIA, szef misji USA w Chinach). Stworzył warunki do podpisana układu o utworzeniu Północnoamerykańskiej Strefy Wolnego Handlu (NAFTA). Układ podpisano w grudniu 1992 r. Po ataku Iraku na Kuwejt zainicjował operację pod kryptonimem „Pustynna Burza” w styczniu 1991 r. W czasie jego prezydentury rozpadł się Związek Radziecki.

George H. W. Bush odwiedził Polskę jako wiceprezydent, prezydent i były prezydent Stanów Zjednoczonych. Żaden z prezydentów USA nie odwiedził Polski tyle razy, co on. Spotykał się również z Polonią amerykańską. Po raz pierwszy gościł w Polsce w dniach 26-29 września 1987 r. W czasie wizyty prezydenckiej 9-11 lipca 1989 Bush wygłosił przemówienie w Sejmie, w którym m.in. zapowiedział przeznaczenie 100 mln dolarów na fundusz mający na celu wzmocnienie polskiego sektora prywatnego oraz przełożenie spłat polskiego długu. Zapowiedział też, że zachęci Bank Światowy, aby udzielił Polsce pożyczki w wysokości 325 mln dolarów na wsparcie polskiego rolnictwa i przemysłu.

W czasie wizyty Lecha Wałęsy w Waszyngtonie w listopadzie 1989 r. prezydent Bush wręczył mu Prezydencki Medal Wolności. Prezydent Bush poparł wniosek, aby Polska wzięła udział w rozmowach w sprawie zjednoczenia Niemiec 2+4 w sprawach dotyczących granicy polsko-niemieckiej. Za prezydentury Busha w 1992 wróciły do Polski prochy Ignacego Paderewskiego. W czasie wizyty premiera T. Mazowieckiego w Waszyngtonie w marcu 1990 Bush i Mazowiecki podpisali polsko-amerykański traktat o stosunkach gospodarczych.

Bill Clinton (1996-2001)

Prezydent Clinton podjął nieudaną próbę reformy służby zdrowia. W czasie jego prezydentury wszedł w życie układ NAFTA (USA-Kanada-Meksyk). Clinton i jego małżonka Hillary uwikłani byli w aferę Whitewater. Wobec Clintona uruchomiono procedurę impeachmentu w związku z podejrzeniem o krzywoprzysięstwo w trakcie tzw. afery rozporkowej. Za prezydentury Clintona w marcu 1999 r. NATO rozpoczęło naloty na Serbię aby zapobiec eskalacji działań serbskich w Kosowie. Jednym z celów administracji Clintona w stosunkach międzynarodowych była liberalizacja handlu międzynarodowego. 31 grudnia 1999 r. Panama odzyskała kontrolę nad Kanałem Panamskim zgodnie z podpisanym w 1977 r. przez prezydenta J. Cartera traktatem. Bill Clinton opowiadał się za rozszerzeniem NATO i za jego prezydentury przyjęto do Sojuszu Północnoatlantyckiego Polskę, Czechy i Węgry. W czasie prezydentury Clintona Stany Zjednoczone miały nadwyżkę budżetową, co było zjawiskiem rzadko spotykanym w administracjach amerykańskich. W sierpniu 1993 r. Clinton spotkał się w USA z papieżem Janem Pawłem II.

W 1997 r. za prezydentury Clintona i z jego inicjatywy Polska została zaproszona do NATO, a członkostwo Polski w Sojuszu Północnoatlantyckim stało się faktem w 1999 r. również za prezydentury Clintona. Clinton kilkakrotnie przebywał w Polsce, m.in. w 1994, 1997, 2001 r.

George W. Bush (2001-2009)

11 września 2001 r. miał miejsce atak terrorystyczny na dwie wieże World Trade Center w Nowym Jorku. Prezydent Bush wypowiedział wojnę międzynarodowemu terroryzmowi i zmontował międzynarodową koalicję do walki z tym zagrożeniem. Rozpoczął w październiku wojnę w Afganistanie a w 2003 wojnę w Iraku. Stworzył Urząd Bezpieczeństwa Krajowego koordynującego walkę z terroryzmem wobec USA i na terenie USA. W 2002 r. Bush utworzył nowe ministerstwo – Departament Bezpieczeństwa Krajowego (Homeland Security Department) z zadaniem zapewnienia bezpieczeństwa granic państwa, obrony przed atakiem biologicznym, chemicznym i radiologicznym. 24 maja 2002 r. Bush i Putin podpisali w Moskwie układ o redukcji liczby głowic nuklearnych do 2012 r. z poziomu 6 tysięcy głowic do 1700-2200. Na szczycie NATO w Pradze w listopadzie 2002 r. zaproszono 7 nowych państw do Sojuszu, co stało się faktem w 2004 r. W połowie grudnia 2002 r. Bush oświadczył, że w 2004 r. Stany Zjednoczone rozpoczną instalowanie systemu obrony antyrakietowej. George W. Bush dwukrotnie spotkał się z papieżem Janem Pawłem II.

George W. Bush był trzykrotnie z wizytą w Polsce (w 2001, 2003, 2007 r.), a prezydent A. Kwaśniewski również kilkakrotnie przebywał w Waszyngtonie. W czasie wizyty polskiego prezydenta w USA w lipcu 2002 r. powołano grupę roboczą ds. współpracy wojskowej. Biały Dom zakomunikował również o przekazaniu Polsce drugiej fregaty „Tadeusz Kościuszko”. W styczniu 2007 r. Stany Zjednoczone zwróciły się do Polski z propozycją budowy w Polsce bazy antyrakietowej z 10 rakietami przechwytującymi. Miała ona powstać w Redzikowie na Pomorzu.

PODZIEL SIĘ
Poprzedni artykułNiekonwencjonalny prezydent Donald Trump
Następny artykułLiga Mistrzów 1/8 finału: Sevilla FC zmierzy się z Manchesterem United
Longin Pastusiak
Prof. dr hab. Longin Pastusiak - politolog, amerykanista. Ukończył studia na Wydziale Dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego oraz na Wydziale Spraw Międzynarodowych University of Virginia w Stanach Zjednoczonych. W latach 1963-1993 pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Od 1978 r. profesor nadzwyczajny, a od 1986 r. profesor zwyczajny. W latach 1994-2005 Profesor Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 1985 -1988 Prezes Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Poseł Ziemi Gdańskiej w Sejmie I, II, III kadencji (1991-2001). Wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu RP oraz przewodniczący stałych delegacji Sejmu i Senatu do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO oraz do Zgromadzenia Parlamentarnego Unii zachodnioeuropejskiej W latach 2002-2004 wiceprezydent Zgromadzenia Parlamentarnego NATO. W latach 2001-2005 marszałek Senatu V kadencji. Profesor w Akademii Finansów oraz w Wyższej Szkole Zarządzania i Prawa w Warszawie. Obecnie jest profesorem w Akademii Finansów i Biznesu Vistula, gdzie jest Dyrektorem Instytutu Spraw Społecznych i Stosunków Międzynarodowych. Prof. Longin Pastusiak wykładał na uczelniach polskich i zagranicznych. Doctor honoris causa uczelni polskich i zagranicznych. Prof. dr hab. Longin Pastusiak jest autorem ponad 700 publikacji naukowych w tym ponad 90 książek. W 2015 r ukazały się następujące książki prof. L. Pastusiaka: * Polacy w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydenci USA w anegdocie. Od Trumana do Obamy, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydent dobrych intencji. Polityka zagraniczna Baracka Obamy, Oficyna Wydawnicza “Adam”, Warszawa.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here