Streszczenie: Opracowanie to jest próbą wypełnienia ważnej społecznie i naukowo luki występującej we współczesnym naukowym i nie tylko naukowym świecie. Dotyczy ona braku choćby najogólniejszych prób naszkicowania całościowej wizji człowieka przyszłości opartej na diagnozie dotychczasowego globalnego rozwoju rodzaju ludzkiego i jego możliwej do przewidzenia wizji rozwojowej na najbliższe dziesięcioleciach i w nieco dalszej perspektywie. Dotyczy to zarówno pedagogiki i psychologii jak nauk z innych dziedzin. Oczywiście z góry należy założyć, że deficyt opracowań i publikacji na ten ważny temat jest efektem prawidłowego uświadomienia sobie przez ewentualnych kandydatów na autorów podejmujących ten arcytrudny temat wielkiego ryzyka autorskiego przy podejmowaniu go. Wynika on w dużej mierze z generalnych słabości wszystkich współczesnych dziedzin wiedzy społecznej a szczególnie pedagogiki. Pedagogika bowiem – jakby z natury rzeczy – najbardziej uprawniona jest naukowo do bardziej szczegółowego niż filozofia i bardziej syntetycznego niż inne dziedziny wiedzy społecznej zarówno zdiagnozowania tego dotąd dobrnął współczesny, globalny człowiek oraz odpowiedzieć na pytanie jakie zmiany osobowe i osobowościowe muszą w nim nastąpić aby stał się realnym, rzeczywistym podmiotem wyjścia z pogłębiającego się jego gatunkowego kryzysu. Jednakże współczesna pedagogika zawiodła w tym zakresie na całej linii. Daremnie szukać we współczesnych jej dziełach a zwłaszcza podręcznikach akademickich nawet prób wypełnienia występującej i pogłębiającej się luki w tej dziedzinie. Jednakże jest to zarazem temat niezwykle pasjonujący jak i nad wyraz ważny naukowo i społecznie. Niestety też niedoceniany i równie zaniedbany nie tylko przez pedagogikę ale też przez inne dziedziny wiedzy społecznej i nie tylko społecznej. Wydaje się, że w tej sytuacji jako autor publikacji na ten deficytowy temat miałem prawo uznać, że ważniejsza niż ryzyko popełnienia znaczących błędów w czasie jego opracowywania i prezentacji jest szansa i potrzeba oddania pod naukowy osąd i szerszą społeczną weryfikacje propozycji publikacji dotyczącej tak ważnego ale zaniedbanego zakresu problemów.
1.Stan wyjściowy oceny kreacji współczesnego człowieka w świetle problemów współczesnych nauk psychologicznych i pedagogicznych
Podjęcie próby zdefiniowania współcześnie wizji pożądanych indywidualnie i społecznie właściwości człowieka zawansowanych fazach XXI wieku wydaje się zadaniem nie tylko trudnym do wykonania ale wręcz obecnie prawie niewykonalnym. Wynika to nie tylko z niezwykłej złożoności problemu ale też wielkiej skali różnorodnych barier utrudniających jego skuteczne wykonanie. Samo bowiem podjęcie takiego przedsięwzięcia jest niemożliwe bez w miarę pełnej, wcześniejszej odpowiedzi na trudne pytanie dokąd dotąd dobrnął w swojej dotychczasowej ewolucji globalny, współczesny człowiek. Posługując się w tym zakresie dorobkiem wybitnego polskiego, niedocenionego psychologa a mego wieloletniego przyjaciela prof. dr hab. Włodzimierza Szewczuka wieloletniego dyrektora Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego który uważał, że współcześni ludzie dzielą się na osoby i osobowości należy skonstatować, że tylko niewielka część współbraci i półsióstr naszej planety w dotychczasowej historii rodzaju ludzkiego już osiągnęła lub zbliża się do osiągniecia statusu osobowości. Z natury rzeczy musi to wszystko razem powodować, taką specyficzną sytuacje, że pomyślność naszego gatunku jest fundamentalnie na początku XXI wieku zagrożona. Wynika to też z tego, że rozróżnienie między właściwościami osoby i osobowości prowadzi nieuchronnie w obecnych czasach do uprawnianego wniosku, że większość ludzi nie tylko zatrzymuje się w swym rozwoju na poziomie osoby ale wielu nawet się cofa z pozycji ich przybliżenia się do osobowości do regresu prowadzącego ich na pozycje osoby. Na dodatek regres ten nie jest – jak się przekonamy z dalszych wywodów – nie jest zjawiskiem marginesowym ale powszechnym i charakterystycznym dla czasów nowożytnych. Z wyraźną tendencjom nasilającą się. Na razie odnotujmy tylko proponowany podział współczesnych ludzi w tym zakresie jako wielki dorobek wymienionego psychologa (por. Włodzimierz Szewczuk „Psychologia”. Wydawnictwo Fundacji Innowacja i Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej w Warszawie 1996 r. oraz tegoż autora hasło „Osobowość” (w) „Encyklopedia Psychologii” też Wydawnictwo Fundacji Innowacja i Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej Warszawa 1998 r. (s. 364-372)) Osoba bowiem w rozumieniu prof. Włodzimierza Szewczuka to taka jednostka ludzka która w przeciwieństwie do osobowości nie rozumie generalnych właściwości zwłaszcza społecznych świata który ją otacza i w którym żyje i działa. Nie posiada niezbędnego współczesnemu człowiekowi do osiągnięcia indywidualnej i zbiorowej pomyślności rozwiniętego i skonkretyzowanego planu i programu życiowego zbudowanego na wspomnianym rozumieniu otaczającego ją świata. Brakuje jej też rozwiniętego światopoglądu-niezbędnego elementu budowania świadomego i wartościowego jej życia w każdych warunkach historycznych funkcjonowania naszego gatunku ale szczególnie ważnego we współczesnych czasach Na dodatek jeszcze nie potrafi wykazać się charakterem czyli swoistą determinacją i znajomością otaczającego świata niezbędną w dochodzeniu do realizacji uświadomionych i przyjętych za własne ważnych życiowych celów.
Uzupełniając natomiast tak definiowane pojęcie osobowości dokonane przez prof. W. Szewczuka autor tej publikacji zwrócił już wiele lat temu uwagę, że niezbędnym elementem osobowości człowieka jest jej rzeczywiste uspołecznienie oraz internalizacja przez nią przyjętych fundamentalnych wartości wykreowanych przez dotychczasowy rozwój ludzkości. (por. Wojciech Pomykało „O mądrości, światopoglądzie i osobowości” Wydawnictwo Fundacji Innowacja i Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej Warszawa 2004 r.)
Ważną podstawą uznania tego, że współczesny człowiek nie posiada cech i właściwości pozwalających mu skutecznie osiągać aktualny gatunkowy sukces i nie jest do osiągania takiego sukcesu obecnie przygotowywany zwłaszcza w szkołach i uczelniach współczesny człowiek jest to, że w wyniku dotychczasowej edukacji na wszystkich szczeblach nauczania od szkoły elementarnej (podstawowej) aż po najbardziej cenione uniwersytety jest to, że jest on bardziej zwrócony i zwracany w przeszłość i skupiony bardziej na teraźniejszości niż skutecznie zorientowany w przyszłość. Tymczasem taka jednostronna orientacja grozi poważnymi konsekwencjami w zakresie zapewnienia pomyślności gatunkowej człowieka w obecnych i nadchodzących czasach. Albowiem jego kształt osobowy i osobowościowy kreowany w szkołach i uczelniach posiada zasadniczy defekt w postaci niezdolności do skutecznej pracy i zapewnienia sobie ogólniejszego życia w czasach nadchodzących radykalnie zmienianych i zmieniających się w stosunku do czasów przeszłych i teraźniejszych. Konstatacja takiej edukacji zwróconej w przyszłość rodzaju ludzkiego i przygotowujący człowieka do pomnażania jego gatunkowych sukcesów zawarta została w nowatorskiej twórczości wybitnego i wręcz najwybitniejszego człowieka XX wieku choć niedocenianego współcześnie prof. dr. hab. Bogdana Suchodolskiego (por. zwłaszcza Bogdan Suchodolski „Wychowanie dla przyszłości” Wydawnictwo Książnica. Warszawa 1947r. i wydania następne) ale które to dzieło zawierało i posiada współcześnie wielki ładunek naukowo inspiracyjny zawarty nie tylko już w pierwszym ale głownie w istotnie wzbogaconych w wielu jego następnych wydaniach (krajowych i zagranicznych) Jeśli twórczość wybitnego polskiego psychologa Włodzimierza Szewczuka równie jak twórczość Bogdana Suchodolskiego jest współcześnie przemilczana w najbardziej upowszechnionych podręcznikach z tych dziedzin to dzieje się tak dlatego, że nie tylko nie są one apologetyczne dla czasów dawnych ale i współczesnych natomiast ze swojej istoty inspirują – w szerokim słowa tego sensie-dążenie do zastąpienia dotychczasowej rzeczywistości zwłaszcza społecznej tylko rzekomo doskonalszą jej odmianą. Oczywiście w sposób najogólniejszy. Przy tym inspirowana przez B. Suchodolskiego propozycja pedagogiczna podobnie jak W. Szewczuka skierowane być powinny do dominujących części młodych pokoleń nie tylko w przeszłości ale i teraźniejszości orientujących ich w stronę przyszłości co powinno spowodować dość nieoczekiwane –i po części zapewne nieuświadomione -wsparcie naukowe wybitnego północno-amerykańskiego psychologa który wręcz uznał w swoim wybitnym dziele (por. Philip Zimbardo i John Boyd-„Problemy czasu” Wydawnictwo PWN 1992 r.) słusznie stwierdził, że szanse młodych pokoleń współczesnego świata w dużym stopniu zależą od tego o ile te młode pokolenia będą odpowiednio i skutecznie orientowane i same się będą skutecznie orientować w nadchodzącej przyszłość i na dodatek z wiedzy na ten temat potrafią wyciągać odpowiednie wnioski. Podobnie jak w wypadku twórczości B. Suchodolskiego sugestia ta nie tylko nie została zauważona przez całą współczesną pedagogikę polska i zagraniczną.
Jeśli Włodzimierz Szewczuk stworzył pewne narzędzia służące skutecznie do oceny rozwoju człowieka nowożytnych czasów to Bogdan Suchodolski je w istotny sposób wzbogacił tą orientacje metodologicznie. Bo zbudował jej szersze tło. Natomiast obaj stworzyli w sumie dobrą podstawę wyjściową do zdefiniowana specyficznej sytuacji współczesnego człowieka którą można zdefiniować posługując się swoistym instrumentarium które wykreowali wspomniani uczeni a które współcześnie nie tylko nie jest dostatecznie kontynuowana ale wręcz została zbagatelizowana i zapomniana we współczesnych najbardziej popularnych podręcznikach pedagogiki w naszym kraju którzy autorzy do problematyki losów współczesnego człowieka i jego kryzysu odnoszą się bokiem jeśli nie tyłem.(dotyczy to zwłaszcza dwutomowego podręcznika akademicki pedagogiki pod redakcją naukową prof. Zbigniewa Kwiecińskiego i prof. Bogusława Śliwerskiego. Wydawnictwo PWN. Warszawa 2003r. Dotyczy to również trzytomowego podręcznika pedagogiki jako „Nauki o wychowaniu” pod redakcją już wyłącznie prof. Bogusława Śliwerskiego” Gdańskiego Wydawnictwa Pedagogicznego. Gdańsk 2006 r. Jeszcze bardziej dotyczy to jednotomowego podręcznika prof. Z. Kwiecińskiego i B Śliwerskiego który posiada ponad 1000 stron wielkiego formatu i waży ponad 4 kilogramy co pozostaje w radykalnej sprzeczności z jego walorami inspiracyjnymi dla przyszłych i obecnych polskich nauczycieli. Wystarczy to naukowymi i inspiracyjnymi dla przyszłych i aktualnych nauczycieli co zilustrować można tym, że w przeciwieństwie do wcześniejszej cytowanej twórczości w tym też podręcznikowej B. Suchodolskiego i W. Szewczuka ich Czytelnik a przyszły czy aktualny polski nauczyciel nie dowie się z niego czym się różni osoba ludzka od osobowości i jaka jest w tych przeobrażeniach rola nowoczesnej pedagogiki i psychologii. Por. Zbigniew Kwieciński, Bogusław Śliwerski „Pedagogika. Podręcznik akademicki” PWN 2019 rok. str. 1126.
Kryzys człowieka współczesnego w diagnozie współczesnych prawników
Natomiast w przeciwieństwie do pedagogiki i psychologii w ich współczesnym kształcie na terenie szeroko pojętych nauk prawnych odnotować można szerokie twórcze poszukiwanie współczesnego zdefiniowania praw człowieka w szerokim kontekście ich współczesnego funkcjonowania. Dzieje się tak dzięki temu, że już w kolejnym roku zebrze się w Polsce pod naukowym kierownictwie prof. dr hab. Jerzego Jaskierni 15 raz bardzo reprezentatywne grono uczonych prawników zasilone znaczącymi reprezentantami innych dziedzin wiedzy społecznej z naszej ojczyzny i z zagranicy aby w takim interdyscyplinarnym zespole badawczym rozpatrywać naukowo zarówno sukcesy jak i zagrożenia funkcjonowania w naszej ojczyźnie oraz bliskiej naszemu narodowi Europie ale też rozpatrywanej odrębnie na kolejnych sesjach tego naukowego grona (z moim udziałem) sytuacji w Ameryce Północnej, w Azji, Afryce a nawet w analizowanej odrębnie na specjalnej sesji sytuacji w Australii i Oceanii. Sesje naukowe na temat funkcjonowania praw człowieka we współczesnym świecie rozpoczęte w Legnicy już od 15 lat organizowane przez wiele podmiotów zawsze jednak z głównym udziałem Uniwersytetu imienia Jana Kochanowskiego w Kielcach w Sejmie RP a liczba ich uczestników przekroczyła już obecnie 400 osób. Wśród tych uczestników obok wybitnych prawników i reprezentantów innych dziedzin wiedzy społecznej dostrzec można wielu ambitnych młodych uczonych i praktyków z szeroko pojętej działalności naukowej z obszaru wszystkich nauk społecznych w tym też szeroko pojętych pedagogów. Jest też faktem godnym odnotowania jest to, że 15 sesja w tym zakresie wspomnianego grona zamyka działalność w tej dziedzinie w naszej ojczyźnie. Jest też unikalnym zjawiskiem wręcz bezprecedensowym oraz niecodziennym fakt, że po każdej dorocznej sesji tego ważnego, naukowego grona ukazują się już od wielu lat cztery obszerne tomy prezentujące dorobek wspomnianych naukowych sesji. A jest to dorobek znaczący nabierający współcześnie coraz większego znaczenia ogólnego ale będący też stanowił ważną inspiracje naukowej analizy i prób stworzenia naukowych podstaw swoistej racjonalizacji sytuacji człowieka w warunkach nasilającego się jego kryzysu we współczesnym świecie.
W przeciwieństwie do innych dziedzin wiedzy społecznej środowisko prawnicze naszej ojczyzny za sprawą wspomnianych konferencji dysponuje w miarę pełną wiedzą na temat szczególnej nie tylko historycznej ale też współczesnej dominującej roli naszego starego ale ciągle żywotnego kontynentu europejskiego w światowej kreacji i rozwoju współczesnych praw człowieka które pod znaczącym wpływem kryzysu współczesnego człowieka też przechodzą i na naszym kontynencie w głęboki kryzys ale jest on bardziej niż w innych dziadzinach jego występowania od strony prawnej i ogólnospołecznej choćby częściowo zbadany oraz zdiagnozowany. W ogólnym bilansie badania i prezentacji sytuacji współczesnego człowieka jest to w efekcie pozycja znacząca.(por przykładowo ilustrującą w tym zakresie kolejną książkę. „Powszechny system ochrony praw człowieka.70 lat po proklamowaniu Powszechnej Deklaracji praw Człowieka. Osiągnięcia-bariery-nowe wyzwania i rozwiązania” Tom I. Praca zbiorowa, pod redakcją naukową Jerzego Jaskierni i Kamila Spryszaka. Wydawnictwo Adam Marszałek. Toruń 2019 r.)
Innymi słowy już na podstawie tego co dotąd zostało przedstawiane w zakresie stanu wyjściowego dotyczącego kondycji współczesnego człowieka można ocenić, że wszystko wskazuje na to., że współczesny człowiek naszej planety ale w też naszej ojczyzny w zakresie kształtowania jego cech i właściwości jest zróżnicowanie przygotowywany do osiągnięcia nawet względnie trwałego i znaczącego sukcesu gatunkowego w bliższej i dalszej perspektywie choć jest on generalnie w ostatecznym rezultacie współcześnie faktycznie jednak głęboko zagrożony nie tylko częściowo ale całkowicie. Z jednej słabo przygotowany jest do przezwyciężenia swego gatunkowego, współczesnego kryzysu i wszystko wskazuje, że albo sobie z nim nie radzi lub radzi bardzo słabo choćby w efekcie też bardzo zróżnicowanego przygotowania go do pełnego zdefiniowania jego współczesnego generalnego położenia ujawniającego się szczególnie przy rozpatrywaniu zdolności współczesnego człowieka do wyciągania z jego nasilającego się kryzysu odpowiednich wniosków. Dostrzec to można zwłaszcza przy próbie interdyscyplinarnego potraktowania kryzysu współczesnego człowieka w okolicznościach w których takiego interdyscyplinarnego podejścia poszczególni przedstawiciele głównych, współczesnych dyscyplin wiedzy społecznej (nauk prawnych ale i ekonomii, socjologii, psychologii, pedagogiki) okazuje, że nie tylko nie dopracowali się ale nawet nie występuje wśród nich powszechne przekonanie, że jest to nie tylko konieczne ale wręcz niezbędne dla dalszego nie tylko rozwoju ale wręcz istnienia współczesnego człowieka. Najgorsze jest przy tym to, że predysponowana do inspiracyjnej i koordynującej w tym zakresie roli współczesna pedagogika i psychologia w tym dziele są prawie całkowicie nieobecne.
Niezbędne jest tymczasem to choćby z punku widzenia narastających dynamicznie potrzeb współczesnych istot żywych naszej planety zwanych ludźmi. A przecież bez pokonania trudności wyjściowych w tym zakresie których przezwyciężenie jest niezbędne dla pokonania kłopotów w tej dziedzinie nie możliwe jest precyzyjne zdefiniowanie pożądanej wizji człowieka nadchodzących czasów. A wizja taka jest społeczeństwu ludzkiemu coraz bardziej niezbędna.. Ważną barierą skutecznego wykonania choćby w najbardziej ogólnym wymiarze ale skutecznie takiego zadania jest potrzeba posługiwania się przy jego wykonywaniu poprawną metodologią kreacji takiej wizji opartej się na skutecznym wypracowaniu precyzyjnej odpowiedzi na trudne pytanie dokąd dobrnął współczesny człowiek i dalej zmierza aby odpowiedzieć na tej podstawie czy jest zdolny dopracować się sposobów nie tylko diagnozowania jego generalnej sytuacji ale też skutecznego projektowania sposobu jej rozwiązywania. Natomiast dzieje się to w sytuacji w której takiej metodologii rozwiązania wspomnianych problemów po prostu nie ma a jej powstanie i realne funkcjonowanie jest bardzo współcześnie utrudnione. Oczywiście między wspomnianą diagnozą a budowaną na jej podstawie metodologii projekcji rozwiązań istnieją ścisłe związki ale o ile interdyscyplinarna diagnoza omawianych zjawisk już jest nadzwyczaj trudna to kreacja metodologii projekcji człowieka przyszłości w obecnych czasach jeszcze okazuje się jeszcze bardziej, wręcz nieporównywalnie trudniejsza.
Natomiast najtrudniejsze z tego wszystkiego jest samo zdefiniowanie choćby najogólniejszej pożądanej wizji człowieka globalnego nadchodzących czasów. Jednocześnie coraz bardziej uprawniony wydaje się pogląd, że bez podejmowania skutecznych prób konstruowania interdyscyplinarnego takich wizji nieunikniona jest klęska naszego gatunku. A więc świadomi wszystkich grożących inicjatorom i realizatorom takiego (takich) przedsięwzięć kłopotów brzemiennych w prawdopodobne możliwe niepowodzenia czy wręcz klęski musimy jednak zacząć podejmować interdyscyplinarne zadania -w dużej mierze ze szczególnym udziałem pedagogiki i psychologii i- służących wypracowaniu i prezentacji pożądanej wizji człowieka nachodzących czasów. Zaczynając od diagnozy tej sytuacji do której dobrnął współczesny, globalny człowiek. Aby nie ograniczyć się ostatecznie do prezentacji obrazu współczesnego człowieka a zwłaszcza pożądanego obrazu człowieka przyszłości w wymiarach zbyt ogólnych a nawet tylko ogólnikowych rozpatrzmy właściwości współczesnego człowieka w kontekście dynamicznie rozwijającej się współczesnej fazy globalizacji. Zwłaszcza jej specyficznego modelu i skutków jakie już przynosi ona ale zwłaszcza jakie przyniesie, czy może przynieść w przyszłości zwłaszcza w zakresie rzeczywistej kreacji człowieka zawansowanych faz XXI wieku. Odwołanie się do takiego kontekstu kreacji współczesnego człowieka może wydać się zaskakujące ale gwarantuje cierpliwym Czytelnikom, że okaże się to bardziej inspirujące jak by mogło się to wcześniej, pozornie wydawać. Często bowiem pozory rzeczywistości bardzo mijają się z jej przynajmniej częściowo zamazanym stanem faktycznym.
Inne wizje ewolucji człowieka w świetle współczesnej ekonomii
Problematyką ewolucji globalizacji skutecznie zajmował się i zajmuje się w Polsce w ostatnich latach prof. Władysław Szymański (por. Władysław Szymański „Kryzys globalizacji-pierwsze przybliżenie” Wydawnictwo Defin Warszawa 2008r.)który zwrócił w tej i innych publikacjach uwagę, że współczesna globalizacja już przebrała współcześnie i coraz bardziej będzie przybierać prawdopodobnie –jeśli nie nastąpi w tym zakresie radykalna, jakościowa zmiana- w przyszłości bardziej charakter mikro globalizacji niż makro globalizacji. Rozróżnienie to –jak się wkrótce przekonamy z dalszych części tego opracowania – już obecnie i w dającej się przewidzieć przyszłości nabiera coraz większego znaczenia jako swoisty klucz niezbędny do zrozumienia rzeczywistej kreacji specyficznego modelu współczesnego, globalnego człowieka. W praktyce oznacza to bowiem o tego, że integracja globalna i sposób udziału w niej poszczególnych społeczeństw współczesnego świata i swoiste tworzenie coraz bardziej specyficznie zunifikowanego społeczeństwa globalnego nie dokonuje się głównie poprzez coraz większą świadomą i celową współpracę poszczególnych państw narodowych reprezentujących rzeczywiście swoje narodowe społeczności a realizowane jest głownie przez wdrażanie rozwiązań częściowych. Natomiast dokonywana jest przede wszystkim i o wiele bardziej skutecznie od makro-ekonomicznej wzrastającej współpracy państw narodowych i narodów przez coraz szersze i pełniejsze przenikanie, wręcz ekspansje współczesnego dysponującego coraz większą siłą skoncentrowanego pieniądza coraz większych, silniejszych korporacji wielkiego kapitału światowego na różne narodowe terytoria. W coraz w większym stopniu odrywających w nich coraz bardziej dominującą rolę w tym dominującą role ekonomiczną w stosunku do państw narodowych. Oczywiście głównie gospodarczą ale wcale do tych funkcji nie zredukowaną i redukującą swojej rolę w dzisiejszym w sumie w coraz bardziej ostatecznie jednak globalnym świecie. Zacznijmy od tego, że coraz pełniejszy i skuteczniejszy eksport kapitału na liczne narodowe terytoria tworzy w poszczególnych strukturach narodowych często siłę ekonomiczną o wiele potężniejszą niż ta którą dysponują poszczególne narodowe państwa. Na dodatek jest to siła o wiele mniej widoczna dla poszczególnych narodów nawet najsilniej spenetrowanych przez współczesny, zagraniczny kapitał. Na rzeczywiste, realne funkcjonowanie tej siły na różnych narodowych terytoriach narodowe państwa mają przy tym dynamicznie malejący wpływ. Dynamika tego malejącego wpływy jest z reguły społecznie niewidoczna lub mało widoczna. Tymczasem jest ona dla dziejów poszczególnych narodów i kreacji współczesnego człowieka w tych narodach o wiele ważniejsza niż wszystkie inne bodźce działające w tej dziedzinie.
Istota generalnego zagubienia współczesnego człowieka
Współczesny członek dominujących liczebnie mieszkańców naszej planety w przeciwieństwie do jego przodków z formacji niewolniczej, feudalnej czy wczesnokapitalistycznej okresu pierwotnej akumulacji kapitału w dużej mierze dzięki mikroekonomicznemu modelowi współczesnej globalizacji niestety o wiele mniej wie i rozumie o zjawiskach otaczający go świata zjawisk społeczno-gospodarczych niż jego poprzednicy z wszystkich dotychczasowych formacjach społeczno-ekonomicznych. Decyduje natomiast o tym nie jego wykształcenie a swoiste skomplikowanie i zamazanie oblicza otaczającego go świata zjawisk globalnych ekonomicznych oraz społecznych. Natomiast w ostatecznym rezultacie mających dominujący wpływ na kreacje modelu współczesnego człowieka. Bez zastosowania klucza w postaci rozróżnienia między globalizacjami makroekonomicznymi i mikroekonomicznymi niezrozumiałe jest współczesne zrozumienia zjawiska specyficznego analfabetyzmu wykształconych polegające na tym, że większość z 8 miliardów ludzi naszej współczesnej planety umiejących doskonale czytać i pisać, oraz rachować z których coraz więcej zdołało uzyskać różnorodne nawet wysokie cenzusy wykształceniowe regularnie czyta gazety, słucha i ogląda telewizję, buszuje coraz częściej i powszechniej po Internecie to w ostatecznym rachunku jest i pozostaje analfabetami w dziedzinie posiadanej i stosowanej wiedzy społecznej, nie pozwalającej im racjonalnie rozpoznać otaczający ich świat zjawisk społeczno-ekonomicznych a zwłaszcza wyciągnąć z tego rozpoznania dla siebie i ważnych klas i warstw społecznych oraz narodów do których przynależy odpowiednich, ważnych wniosków. Wręcz radykalnie gorzej rozpoznając swoją rzeczywista sytuacje niż ich poprzednicy pokoleniowi należącymi do świata różnego rodzaju ludzi pracy najemnej, fizycznej czy umysłowej w epokach poprzednich którzy z natury rzeczy byli w stanie lepiej od nich rozpoznawać skutecznie swoją indywidualną ale też klasowo-warstwową i narodową sytuacje i rzeczywiste położenie w którym się rzeczywiście znaleźli. Niezależnie od tego czy byli niewolnikami czy ”tylko” chłopami pańszczyźnianymi. Czy też robotnikami manufaktur czy pierwszych kapitalistycznych zakładów przemysłowych Dopiero podstawie takiego odczytania skutków przemian w dziedzinie współczesnego kształtu realizowanej globalizacji można zrozumieć źródła i funkcje dysproporcji poznawczych człowieka współczesnego. Inspiracji całkowicie odmiennej ze strony nauk matematyczno-fizyczno-chemiczno-biologicznych i przeciwstawnej do funkcji wiedzy społecznej która to wiedza społeczna mimo jej pewnych walorów poznawczych częściowo inspirujących pomyślność człowieka bardziej służy umocnieniu dominacji klas uprzywilejowanych i zapewnieniu ich dominacji nad ludźmi pracy niż powszechnemu, skutecznemu odkrywaniu rzeczywistego, realnego funkcjonowania poszczególnych narodów a zwłaszcza ich zrozumienia ze strony ludzi najemnej pracy fizycznej i umysłowej a w efekcie fundamentalnych części, współczesnego globalnego społeczeństwa. Tylko wzięcie pod uwagę tych z reguł funkcjonowania mało uświadomionych współczesnych społeczeństw powszechnie mało widocznych i niewidocznych oraz, bagatelizowanych oraz zamazanych elementów faktycznego kreowania i funkcjonowania powszechnej wiedzy o otaczającym nas świecie współczesnego człowieka ma szanse pozwolić na powszechne wyciągnięcia z tego daleko idących wniosków. Bez uwzględnienia wspomnianych elementów wiedzy o rzeczywistym położeniu społecznym zwłaszcza współczesnych ludzi pracy nie można zrozumieć ich współczesnego, rzeczywistego położenia. I co ważniejsze tylko przyswojenie zasygnalizowanej wiedzy na ten temat może pozwolić budować mocne podstawy kreacji nowej wizji pomyślności człowieka nadchodzących czasów.
Innymi słowy współczesne społeczeństwo ludzki nie wchodząc w szczegóły tego procesu ale generalnie rzecz biorąc w swej ewolucji indywidualnej i zbiorowej zabrnęło bardzo głęboko i posunęło się bardzo daleko na swojej nie odkrytej powszechnie i nie zawsze uświadomionej drodze do samounicestwienia się. Ewolucja ideowo-polityczna współczesnego globalnego społeczeństwa ludzkiego ma różne oblicza i uświadomienie sobie jej elementów oddzielne zamazuje dramatyzm groźby gatunkowej klęski człowieka. Tymczasem współcześnie osobno traktowane jest z reguły dla przykładu zagrożenie wynikające z coraz głębszego naruszenia środowiska życia współczesnego człowieka. Osobno przemiany procesu pracy człowieka choćby w wyniku jednostronnego zastosowania robotyzacji procesów wytwórczych i obsługi społecznej które marginalizują znaczenie ludzi pracy i wielu ludzi czynią w dużym stopniu zbędnymi społecznie. A przynajmniej ich radykalnych zmian w dziedzinie ich aktywizacji zawodowej Odrębnie następuje też traktowanie współczesnego wymierania w stosunkach międzyludzkich życzliwości, przyjaźni a nawet miłości i zastępowanie ich stosunkami międzyludzkimi realizowanymi pod przemożnym, wręcz dominującym wpływem pieniądza. Tymczasem to są tylko różne odmiany i oblicza zjawiska któremu na imię kryzys współczesnego człowieka prowadzący do naszej gatunkowej klęski. I to prowadzącej do niej szybciej niż to powszechnie się wydaje.
Szansa na odwrócenie ewolucji gatunkowej współczesnego człowieka
Ta narastająca, groźna klęska da się odwrócić a nasze współczesne ośmiomiliardowe społeczeństwo globalne (globalne społeczeństwo ludzkie osiągnęło w 2022 osiem miliardów mieszkańców) może wkroczyć na drogę długoterminowej pomyślności ale jest jeden nadrzędny warunek (który nie wyklucza potrzeby realizacji mniej ważnych warunków dodatkowych) Nasza ponad siedmiomiliardowa społeczność musi przerwać swoisty narkotyczny sen i obudzić się oraz wykorzystać to co ma najcenniejsze to znaczy swój indywidualny i zbiorowy umysł do tego aby zgodnie z odkrytym przy jego powszechnym udziale zagrożeniu gatunkowym podjąć skutecznie działania służące ich minimalizacji i ostatecznemu rzeczywistemu wykluczeniu. Niestety nasz, współczesny umysł został powszechnie i skutecznie uśpiony przez egoistycznie nastawione dominujące klasy i warstwy współczesnego społeczeństwa które dla realizacji swych egoistycznych interesów popychają obecnie coraz liczniejszą większość współczesnego społeczeństwa do naszej, ostatecznej gatunkowej klęski. Jest już obecnie ostatni czas na uniknięcie coraz wyraźniej naszej gatunkowej katastrofy. Bez powszechnego obudzenia naszego głęboko uśpionego indywidualnego i zbiorowego umysłu i jego dynamicznego rozwoju nie da się uratować współcześnie naszego, ludzkiego gatunku.
Najważniejszą metodologiczną podstawą budowania nowej, historycznie bezprecedensowej wizji człowieka przyszłości i społeczeństwa ludzkiego czasów które dopiero nadchodzą oraz po części współczesności już aktualnie występującej i jej specyficznego zalążka będącego główną jej treścią w nadchodzącej przyszłości jest zapewnienie radykalnej powszechnej zmiany stosunku wszystkich ludzi i każdego człowieka do jego umysłu. Umysł każdego człowieka i ludzi wszystkich ludzkich struktur społecznych to największy skarb indywidualny i zbiorowy całego rodzaju ludzkich istot żywych naszej planety. Skarb we współczesnej epoce nie tylko zagubiony ale tkwiący we wspomnianym zagubieniu bez dostatecznej świadomości tych którzy go zagubili strat jakie z tytułu tego zagubienia rzeczywiście ponoszą konsekwencje. Na dodatek które zostają niezwykle dynamicznie nasilane we współczesnym świecie. Dzięki sięgnięciu do potencjalnych możliwości zalążków swego umysłu (często zamiennie nazywanego mózgiem) nasi odlegli historycznie przodkowie uratowali nasz gatunek w czasach najodleglejszych w których właściwie prawie nie dane nam było jako gatunkowi istot żywych naszej planety przeżyć. (por. K. Fijałkowski. T. Bielecki „Homo przypadkowo sapiens” Wydawnictwo PWN 2008 r. L. Kuźnicki „Granice życia” Wydawnictwo Elipsa 2008r.L.Krzywicki „Pierwociny więzi społecznej” PWN Warszawa 1957 r.) Dlatego nasz umysł indywidualny i zbiorowy – jako właściwość niepowtarzalnego gatunku istot żywych naszej planety – musi współcześnie podlegać procesowi głębokiej odbudowy, oraz przezwyciężenia słabości jego funkcjonowania brzemiennego w wielkie jego dysproporcje rozwojowe. Natomiast głównie współcześnie wymaga historycznie bezprecedensowej wielostronnej rzeczywistej inspiracji oraz jego pełnego, wielostronnego i dynamicznego ale też powszechnego rozwoju. Główną dlatego podstawą metodologiczną kreacji wizji człowieka przyszłości musimy uczynić przekształcenie miliardów ludzi z osób w osobowości (choćby na podstawie metodologicznej przedstawionej wcześniej) Natomiast siłą główną siłą sprawczą tego przekształcenia musimy uczynić nasz coraz bardziej rozwinięty umysł, obudzony ze współczesnego w znacznym stopniu celowego jego uśpienia.
Pierwszym i najważniejszym pod względem metodologicznym przeobrażeniem człowieka w przewidywanym racjonalnym społeczeństwie przyszłości opartym na powszechnym rozwoju umysłu ludzkiego musi być- jeśli nasz gatunek ma nie tylko uratować się przed grożącą mu katastrofą gatunkową ale rozwinąć swe możliwości gatunkowe- pełniejsze niż dotąd wykorzystanie powszechnie obudzonego umysłu człowieka współczesnego i przyszłego człowieka do nowego, wręcz nowatorskiego usytuowania w jego gatunkowym funkcjonowaniu i rozwoju pracy. Praca to celowa działalność człowieka dostosowująca jego otoczenie fizyczne i społeczne do jego gatunkowych szeroko rozumianych potrzeb. Stworzyła ona przed naszym gatunkiem niebywałe szanse rozwojowe choć z jej owoców poszczególne części ludzkiego społeczeństwa korzystały a zwłaszcza korzystają dziś nie tylko nierównomiernie ale w sposób zagrażający naszej pomyślności gatunkowej a przynajmniej zagraża największej liczebnie części naszego gatunku. Podział pracy bowiem w jego współczesnym irracjonalnym kształcie stanowi zagrożenie gatunkowe rodzaju ludzkiego. Postęp techniczny w tym automatyzacja i robotyzacja produkcji oraz usług zaczynają coraz bardziej zagrażać współczesnemu człowiekowi z powstającą możliwością całkowitej utraty możliwości szeroko pojętej pomyślności nie tylko dużej części współczesnego społeczeństwa ludzkiego ale przytłaczającej jego większości. Natomiast nieracjonalny podział jej wyników zagroził już obecnie i zagraża w przyszłości jeszcze bardziej dynamicznie generalnemu losowi całego naszego człowieczego gatunku (por. Andrzej P. Wierzbicki „Wpływ rewolucji informatycznej na stosunki społeczne w Polsce w następnych dekadach XXI wieki” „Przyszłość” Nr 1 (37) 2017 r. Czasopismo Komitetu Prognoz „Polska 2000 Plus” PAN.)
Powszechne odrodzenie i dynamiczny rozwój umysłu ludzkiego jednocześnie otwiera szanse kreacji wizji człowieka przyszłości pomyślnie zdolnego rozwiązać przedstawiane trudne problemy które staną przed nim w nadchodzącej przyszłości. Oczywiście będzie to wymagało nie tylko dynamicznej odbudowy i pełnego rozkwitu umysłu dotychczasowego człowieka, ale też skutecznego wyrównania a przynajmniej radykalnego ograniczenia dysproporcji rozwojowej nauk matematyczno-fizyczno-przyrodniczo technicznych i wiedzy społecznej ale też rozwinięcie powszechniejszej niż obecnie korzystania z ich dorobku przez starych i młodych ludzi, różnie usytuowanych geograficznie (w mieście czy na wsi) oraz przynależnych do różnych narodów ale też –co nabiera szczególnego znaczenia do północnej i południowej części naszego globu. Tymczasem pomiędzy wspomnianą północą i południem naszego globu narasta o wiele większy kryzys niż to się wydaje. Tymczasem grozi to współczesnej ludzkości gatunkową klęską.
Wizja nowego modelu człowieka i nowego rodzaju stosunków międzyludzkich
Nie można sobie pod względem metodologicznym wyobrazić wizji pomyślnie rozwijającego się społeczeństwa przyszłości w którym nie generalnie rozwinięty indywidualny i zbiorowy umysł człowieka nie będzie decydował o jego gatunkowej i indywidualnej pomyślności. Bedzie to niemożliwe bez wyciągnięcia odpowiednich wniosków z krytycznej analizy dotychczasowej historii rodzaju ludzkiego, bez zaprogramowania i realizacji nowego modelu stosunków międzyludzkich opartych na głęboko przeobrażonej strukturze społeczno-ekonomicznej współczesnego społeczeństwa ludzkiego. Przywołane przez rozwinięty i rozwijający się dynamicznie umysł człowieka zjawisko szybko rozwijających się współczesnych stosunków międzyludzkich opartych w coraz większym stopniu o wszechwadze coraz bardziej dominującego pieniądza musi zostać przez przedstawicieli ludzi rozbudzonego i rozwiniętego umysłu ludzkiego poddane nie tylko surowej ocenie zgodnie zresztą z sugestiami z tego zakresy wielu uczonych współczesnej epoki (por. Richard H. Robbins „Globalne problemy a kultura kapitalizmu” Wydawnictwo Pro Publico. Poznań 2005 r)ale w wyniku takiej racjonalnej analizy realizowanej bez dominującej roli elit pieniądza i bez ich wpływów na wyniki takiej analizy całkowicie przemodelowane. Podobnie jak poddana zostanie niewątpliwie surowej weryfikacji już obecnie a zwłaszcza w przyszłości przez ludzi wyzwolonych z niewoli umysłowej współczesnego wielkiego kapitału nie tylko a nawet nie głównie koncentracja kapitału w niewielkich liczebnie rękach ile takie jej funkcjonowanie które powoduje, że wzrost tego kapitału jego coraz węższych elit wzrasta o wiele szybciej niż następuje wzrost gospodarczy współczesnego globalnego społeczeństwa.(por. Thomas Pikietty „Kapitał XXI wieku” Wydawnictwo Krytyki Politycznej Warszawa 2016 r.) Zbudowanie pomyślnej wizji człowieka przyszłości nieuchronnie dokonywanego w sporze a nawet w batalii z jego modelem współczesnym reprezentowanym głównie przez model kapitalistycznego społeczeństwa liberalnego wymaga równie dokładnego odniesienia się jak częściowo dokonano to już zostało w stosunku do losów pracy w społeczeństwie przyszłości. Wręcz nawet wymaga większej uwagi i większego nowatorstwa metodologicznego albowiem zaproponowany nowy model stosunków międzyludzkich w społeczeństwie przyszłości i nowe właściwości człowieka przyszłego społeczeństwa mającego zapewnić mu długodystansową pomyślność są w swojej istocie trudniejsze do wykonania niż konieczne zmiany w charakterze pracy współczesnego człowieka.
Wszystko głównie zależy od tego o ile człowiek jako jednostka ludzka i różne jego zbiory potrafi aktualnym kapitalistyczno-liberalnym rozwiązaniom z tego zakresu przedstawić nie tylko inną wersje rozwiązań ale budować na tej podstawie inną niż współczesna kapitalistyczno-liberalna koncepcje jego długo dystansowej pomyślności. Nie od rzeczy będzie też w tym miejscu przypomnieć, że współczesnemu kapitalistycznemu rozwiązaniu ustrojowemu i antropologicznemu bezskutecznie próbowano przez kilkadziesiąt lat przeciwstawiać inne rozwiązania ustrojowe a ich niepowodzenie stanowiło i stanowi nadal współcześnie skuteczna podstawę dowodzenia, że kapitalizm zwłaszcza w jego liberalnym kształcie jest jedynym w miarę racjonalnym rozwiązaniem rozwoju ekonomicznego a tym samym losów generalnych człowieka. Argumentacja ta działa tym bardziej skutecznie, że długoterminowe współzawodnictwo kapitalistycznych rozwiązań z radzieckimi i radziecko podobnymi rozwiązaniami ustrojowymi nigdy nigdzie nie doczekało się rzetelnej analizy co rzeczywiście ułatwia operowanie supozycją zakładającą, że liberalno-kapitalistyczne rozwiązanie egzystencjalnych problemów człowieka są jedynie możliwym rozwiązaniem z tego zakresu. Aby uniknąć nieporozumień w tej fundamentalnej sprawie metodologicznej należy nie wchodząc w szczegóły zaznaczyć, że jednostronna dominacja biurokracji nad gospodarką i nad całym życiem poszczególnych społeczeństw jest jeszcze gorsza w skutkach dla człowieka niż dawna i współczesna taka dominacja coraz węższych i coraz bardziej dominujących kręgów klasy kapitalistów nad całymi, współczesnymi społeczeństwami. Dlatego wizja przyszłości człowieka współczesnego globalnego świata jeśli ma być realizowana przy wzrastającym znaczeniu rozwiniętego umysłu współczesnego i przyszłego człowieka musi odrzucić i jedna i drugą dominacje i orientować człowieka o odrodzonym i rozwiniętym umyśle do działań służących i inspirujących dążenia do swoistego harmonizowania kapitału i pracy. Oczywiście takie rozwiązanie jest najtrudniejsze z trudnych ale tylko ono szanse na prawdziwy, długotrwały i skuteczny oraz masowy rozkwit człowieka.
Wielkie, nowe nadzieje na stworzenie oryginalnych i skutecznych podstaw kreacje człowieka przyszłości otworzył przed ludzkością znaczący eksperyment ustrojowy podjęty na terenie Chin od 1978 r. przez wybitnego działacza Chińskiej Partii Komunistycznej Denga Xiaopinga – wielkiego pragmatyka który bardziej tworzył społeczno-ekonomiczne warunki kreacji takiego człowieka niż zajmował się definiowaniem jego przyszłościowego kształtu.(por Deng Xiaoping „Chiny na drodze reform w XXI wieku” Wydawnictwo Adam Marszałek.Toruń.2007r) Wręcz można powiedzieć, że nawet unikał przedłożenia swojemu wielkiemu nie tylko liczebnie narodowi bezprecedensowej wizji kreacji nie tylko bezprecedensowej wizji rozwoju techniczno-ekonomicznego ale nie definiował nawet ogólnie wizji kreacji człowieka całkowicie odrębnego od tego jego modelu który wykreował ostatecznie liberalny kapitalizm czy też radziecki, jego historyczny adwersarz. Jednak dziś po dziesięcioleciach realizacji jego eksperymentu zajmując się wizją człowieka przyszłości nie można pominąć choćby najogólniejszego powołania się na jego eksperyment ustrojowy wskazujący, że narody współczesnego świata nie były i nie są skazane na alternatywę kapitalistyczno-liberalna lub radziecką czy radziecko –podobną. Jego eksperyment ustrojowy wskazał, że największe nawet zacofanie techniczno-ekonomiczne i socjalne poszczególnych narodów można –pod pewnymi warunkami odrobić w kilkanaście lat(por „Zagadki chińskiego sukcesy” Monografia pod redakcją prof. dr hab. Wojciecha Pomykało. Wydawnictwo imienia prof. J. Krzyżanowskiego Wyższej Szkoły o Menedżerskiej w Warszawie.2019 r.) Natomiast jak wynika z najnowszych z cytowanych publikacji dotyczących Chin i najnowszej publikacji chińskich autorów wydanej w naszym kraju wszystkie właściwie ważne problemy wymienione w tym opracowaniu jako wymagające rozwiązania we współczesnym świecie –łącznie z kreacją człowieka przyszłości- już podjęte zostały we współczesnych Chinach. Wiele z nich jest zawansowanych w ich realizacji. Inne ledwie zaczęte. Jedne rozwiązania posiadają walor uniwersalny, inne wyłącznie specyficznie chiński. Jednak odwieją one w sumie nowe nadzieje, że katastrofa rodzaju ludzkiego jest do uniknięcia (por. Yan Yilong. Bai Gang. Zhang Leyong. Ou Shujun. He Jianyu. „Wielka droga Chin Komunistyczna Partia Chin i chiński socjalizm. Wydawnictwo „Time Marszalek Group” Toruń 2018r. Innymi słowy chińskie doświadczenie realizowane po 1978 roku przynosi światu zarówno wielkie szanse przezwyciężenia coraz głębszego jej kryzysu jak i jego gwałtownego przyspieszenia.
Wizja oparta na nowym modelu człowieka, a zwłaszcza na zapewnieniu rozwoju jego umysłu
Metodologiczne założenia w zakresie redefiniowana wizji pożądanej osobowości człowieka współczesnych a szczególnie nadchodzących czasów byłyby nie tylko niepełne i zubożone oraz, niebezpiecznie zawężone gdyby zaprogramowany dynamiczny rozkwit ciągle jeszcze potencjalnych możliwości rozkwitu umysłu człowieka został w proponowanych jego zastosowaniach ograniczony do inspirowania tylko nowego kształtu pracy człowieka i nowego modelu stosunków międzyludzkich czy przezwyciężenia ogólniejszego wąsko pragmatycznego kształtu ekonomicznego kreowanego, przyszłego społeczeństwa. Fundamentalnym założeniem wizji człowieka przyszłości wręcz podstawą całego rozwoju umysłu i całokształtu problemów człowieka obecnego i jego rozwojowej perspektywy musi być zaprogramowany prawdziwego przełomu w dziedzinie zinternalizowania przez człowieka i różnorodne jego wspólnoty ważnych odmian jego prometejskiego czyli inspirującego do rozwiązywania fundamentalnych problemów ludzkości światopoglądu. Światopogląd to najważniejszy konstytutywny element osobowości człowieka rozumianego w tak szerokim sensie jak uczynili to cytowany wcześniej prof. W. Szewczuk i częściowo też prof. B. Suchodolski. Człowiek indyferentny światopoglądowo nie tylko bowiem zatraca wszystkie najbardziej wartościowe cechy człowiecze ale jest świadectwem i przykładem jego głębokiej degeneracji gatunkowej. Nie idzie przy tym o inspirowanie człowieka przez światopogląd jakieś religii czy budowany poza religijnymi światopoglądowymi założeniami. Wszystkie bowiem odmiany prometejskiego światopoglądy czyli takiego który próbuje znaleźć najogólniejszą podstawę zrozumienia przez jednostkę czy różnorodne zbiorowości ludzkie odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące tego jak narodził się otaczający nas świat i człowiek będący ważnym elementem jego panoramy nie tylko niezbędnie uskrzydla każdą jednostkę i każdą zbiorowość ludzką do pomyślnej zgodnej z szeroko rozumianym interesem ludzkości działań ale jest swoistym fundamentem jego gatunkowej pomyślności. Kierując się takimi założeniami metodologicznymi w tej fundamentalnej sprawie w części tego opracowania poświęconej zarysowi wizji człowieka przyszłości w projekcji tej wizji wskazuje, że problematyka światopoglądu człowieka współczesnego ale zwłaszcza sprawa miejsca światopoglądu w całej wizji pożądanej osobowości człowieka nadchodzących czasów należy poświęcić szczególnie dużo uwagi i jak wynika z zawartości publikacji na te tematy problematyka ta jest szczególnie inspirująca osobowościowo współczesnego człowieka.(por. ksiądz prof. dr. hab. Marian Rusecki „Co to jest światopogląd? „Oświata i Wychowanie” Nr 5(735) listopad 2001 r. ksiądz prof. dr. hab., Marian Rusecki „Zasadnicze problemy światopoglądowe i możliwości ich rozwiązania” „Oświata i Wychowanie „Nr 6 (736)z grudnia 2001roraz publikacja prof. dr. hab Wojciecha Pomykało „Rola światopoglądu w dawnych, obecnych i nachodzących czasach” „Oświata i Wychownie”nr.1 (737)ze stycznia 2002 r. Cytowane publikacje dostępne są na internetowym „Portalu profesora Pomykało” zawarte też w książce Wojciecha Pomykało „Pod górkę” oraz opublikowany został ich specyficzny wariant w haśle encyklopedycznym Wojciecha Pomykało „Światopogląd i ideologia” zawartym w „Encyklopedii Psychologicznej” przygotowanej pod redakcją Włodzimierza Szewczuka a opublikowaną przez Wydawnictwo Fundacji Innowacja. Warszawa 1998r. str. 886-893)
Innym ważnym czynnikiem stanowiącym ważną metodologiczną podstawę definiowania wizji człowieka przyszłości są wartości. Obok światopoglądu wartości stanowią współcześnie niezbędny element kreacji wizji człowieka przyszłości zwłaszcza we współczesnych czasach w których nie tylko mamy do czynienia z wielkim intelektualnym i metodologicznym zamętem w tym zakresie ale też ze swoistym nie zawsze dostrzegalnym i opisanym procesem swoistej deprecjacji wartości zwłaszcza wartości fundamentalnego charakteru. We współczesnym kapitalistycznym społeczeństwie liberalnym począwszy od USA fala takich deprecjacyjnych tendencji rozlała się szeroko w całym współczesnym kapitalistycznym świecie w którym mamy współcześnie do czynienia z ofensywą pieniądza który niepostrzeżenie dla większości współczesnych społeczeństw skutecznie wypycha i deprecjonuje wszystkie inne wartości zwłaszcza występujące w młodych pokoleniach poszczególnych narodów współczesnego świata (por. Richard H. Robbison „Globalne problemy a kultura kapitalizmu” Wydawnictwo Pro Republika. Poznań 2006r.) Z metodologicznego punku widzenia kreacja wizji pożądanego kształtu człowieka przyszłości i możliwości jego realizacji we współczesnym globalnym świecie i świecie nadchodzącym cała konstrukcja wizji człowieka przyszłości musi być budowana z uwzględnieniem tego, że jej wdrażanie musi się odbywać w sporze a nawet wręcz walce ze współczesną dość skuteczną ofensywą globalną społeczeństwa konsumpcyjnego. Przy tym inicjatorzy i realizatorzy kreacji takiego społeczeństwa mają fundamentalną przewagę nad reprezentantami wizji społeczeństwa odrodzonego i bogatego w humanistyczne propozycje. Posiadają już dziś bowiem w swych rękach sprawne narzędzia realizacji swoich groźnych dla losów ludzkości celów. (internet i telewizje) Rzecznicy rozwiązań w stosunku do nich alternatywnych ciągle znajdują się na etapie jeszcze tylko wąskiego i wręcz elitarnego odkrywania szerszemu społeczeństwu niebezpieczeństw związanego z ofensywą wspomnianych wartości kreowanych przez dominujące siły współczesnego społeczeństwa kapitalistycznego które skutecznie upowszechniają wspomniany konsumpcjonizm. Walka jednak o dominacje humanistycznych wartości wcale nie jest z góry skazana- mimo to- na niepowodzenie. Wszystko bowiem w tej sprawie jest w trakcie procesu dziś historycznie faktycznie nie rozstrzygniętego. Kreacja wizji człowieka przyszłości może w tej batalii odegrać doniosłą rolę. Oczywiście jeśli będzie oparta na mocnych metodologicznych podstawach i będzie rzeczywiście przekonywująca dla coraz większej liczby ludzi naszej planety.
Ostatni element prezentacji metodologicznych podstaw kreacji wizji pożądanej osobowości nadchodzących czasów dotyczy historycznej konieczności potrzeby reorientacji współczesnego człowieka z przeszłości i teraźniejszości w przyszłość. W całej dotychczasowej tradycji rodzaju ludzkiego człowiek pozostawał pod przemożnym wpływem teraźniejszości i przeszłości. Natomiast przyszłość jawiła mu się jako nieodgadniona zagadka co najwyżej będąca specjalizacją wróżbitów nie odgrywających w dziejach ludzkości szczególnej roli. Nawet kształcenie i wychowanie młodych pokoleń orientowało je na przygotowanie do pracy i życia istniejącego bardziej w czasie ich edukacji niż w czasach w których obecnie kształceni i wychowywani będą pracować i żyć. Nie rodziło to często wielkich dramatów bo zmiany sposobów i okoliczności pracy i życia zmieniały się w wielu dotychczasowych epokach powoli i w ograniczonym zakresie.Ale zmiany te podlegają obecnie gwałtownemu przyspieszeniu i to na lepsze i na gorsze. Natomiast zdolność człowieka a szczególnie młodych pokoleń do wyprzedzającego przygotowania się do spotkania z nadchodzącą przyszłością pozostaje do dziś nie zmieniona. Metodologia kreacji człowieka przyszłości musi się w efekcie radykalnie i głęboko zmienić. Wizja pożądanego kształtu człowieka przyszłości powinna uwzględnić nie tylko żywiołowe procesy które zachodzą aby skutecznie antycypować czasy które dopiero nadchodzą. Kreacja pożądanej wizji człowieka przyszłości powinna inspirować zwłaszcza młode pokolenia do tego aby budowały sobie pomyślną przyszłość w czasach w których się one dopiero rodzą i ujawniają się w zalążkowych dopiero kształtach. Młode pokolenia nie tylko nie mogą ulegać często współcześnie siłom dominującym zwłaszcza materialnie nad resztą społeczeństwa oraz pokoleniom średnim współczesnego społeczeństwa ludzkiego które symulują rozwój poszczególnych części młodych pokoleń nie tyle zgodnie z potrzebami większości ludzi naszej planety ale zgodnie z ich egoistycznymi, bieżącymi potrzebami i interesami. Taka natomiast reorientacja w przyszłość współczesnego człowieka a zwłaszcza kreacja jej metodologicznych podstaw zostały naukowo stworzone przez wybitnych przedstawicieli myśli pedagogicznej (por. Bogdan Suchodolski „Wychowanie dla przyszłości” Wydawnictwo Książnica Polska. Warszawa 1947 r. i wydania następne)ale radykalnie wzbogacona i uzupełniona została treściami zawartymi w książce wybitnych współczesnych północno-amerykańskich psychologów. (por. Philip Zimbardo, John Boyda „Próba czasu” Wydawnictwo PWN Warszawa 2008 r.)
Najważniejszy fundament pomyślnej wizji człowieka przyszłości
Przedstawienie zarysu metodologicznych podstaw oceny funkcjonowania i możliwości kreacji wizji człowieka przyszłości to zadanie o wiele prostsze i łatwiejsze niż przedstawienie choćby najogólniejszej bezpośredniej sprecyzowanej jego wizji charakterystycznej dla nadchodzących czasów oraz pewnym sensie dokonanie próby jej choćby częściowej konkretyzacji. Jednakże przywołanie i przedstawienie metodologii jej kreacji powinno ułatwić same już bezpośrednie jej opracowanie i zaprezentowanie bowiem częściowo przynajmniej wyjaśnione zostało wcześniej na jakich przesłankach można zbudować choćby najważniejsze jej elementy. Dlatego zaraz na początku tej części prezentowanego opracowania dotyczącej już bezpośredniej pożądanej wizji człowieka nadchodzących czasów nie trzeba tłumaczyć dlaczego zaczynamy tą prezentacje od bliższego przyjrzenia się specyficznym właściwościom mózgu czy jak kto woli umysłu człowieka. Ułatwia nam niezbędną dla naszych celów prezentacje wizji człowieka przyszłości taki oto opis naszego człowieczego mózgu Zaprezentowany on został całkiem niedawno przez prof.dr.hab. Leszka Kuźnickiego- wybitnego biologa, byłego prezesa Polskiej Akademii Nauk który tak przedstawił jego specyficzne właściwości : „Cechą charakterystyczną AMH[1] jest mózg, którego możliwości funkcjonalne, nie mają żadnego odpowiednika w przyrodzie, nawet wśród, najbliższych krewnych. Mózg umożliwia nam poznanie rzeczywistości tak jak innym ssakom ale tą rzeczywistość umiemy wyrazić również słowem i abstrakcyjnymi pojęciami. Mózg jest najlepszą adaptacją do życia w czasie rzeczywistym, a jednocześnie umożliwia abstrakcyjne myślenie i branie pod uwagę w strategii życiowej doświadczeń z przeszłości i przewidywaniem przyszłości. Mózg był i jest podstawowym determinantem rozwoju człowieka. Związana z rozwojem mózgu mowa i umiejętność przewidywania pozwoliła Homo sapiens wykorzystać i rozwinąć adaptacyjne działania w zorganizowanych strukturach-rodziny, plemienia, społeczeństwa. Te z kolei społeczne determinanty rozwoju zadecydowały o sukcesie ludzkości w czasach historycznych.(Leszek Kuźnicki „Determinanty rozwoju człowieka” ”Przyszłość” Świat-Europa Polska. Czasopismo Komitetu Prognoz „Polska 200 Plus” PAN. Nr 3 (39) 2017 r. str.15-19.
Jak wynika z przytoczonej opinii wybitnego polskiego biologa zostaliśmy jako specyficzny gatunek istot żywych naszej planety w toku swojej gatunkowej ewolucji wyposażeni w unikalne możliwości w stosunku do możliwości wszystkich innych istot żywych naszej planety i dzięki temu wyposażeniu i jego coraz lepszemu wykorzystaniu i rozwojowi oraz doskonaleniu zawdzięczamy swoje główne dotychczasowe rzeczywiście wielkie choć brzemienne w dysproporcje ale ostatecznie brzemienne w nasze gatunkowe sukcesy. Innymi słowy posiadamy jako specyficzny gatunek istot żywych naszej planety wybitny, unikalny skarb godny nie tylko wyjątkowej pielęgnacji ale też pełniejszego niż dotąd wykorzystania dla dalszego zdynamizowanego rozwoju naszego gatunku. Powinien on dalej skutecznie służyć do pełnego i coraz pełniejszego wykorzystania go dla potrzeb całego naszego gatunku a nie tylko jego coraz bardziej elitarnych części. Świetnie się do tego nadaje. U samego początku naszego gatunkowego rozwoju użyty został ten niebywały skarb do wyprodukowania narzędzi pozwalających nam zdobyć niezbędną ilość żywności i zbudować miejsce bezpiecznego mieszkania oraz zorganizować taką początkową organizacje zbiorowego współżycia która nam umożliwiła przeżycie czasów dla naszego gatunku istot żywych naszej planety najcięższych. Jednocześnie dość wcześnie wykorzystała część naszych odległych przodków ów skarb aby inną część też naszych przodków pozbawić większej indywidualnej i zbiorowej pomyślności. Zapewne ułatwiło to osiągnięcie sukcesów części naszym przodkom, być może ważnych dla generalnych losów całego naszego gatunku istot żywych planety na której żyjemy ale bezspornie wykreowało też podziały społeczne które do dziś przybierają taki charakter i taką postać, że zagrażają one pomyślności całego naszego gatunku. Dziś zachodzi dlatego potrzeba aby mózgi całego rodzaju ludzkiego wyzwolić z głębokich manipulacji różnych elit i coraz powszechniej obudzić oraz skutecznie wciągnąć w inspirowanie nowej ważnej fazy powszechnego pomyślnego rozwoju już tym razem całego gatunku ludzkiego.
Zachodzi dziś potrzeba aby przed swoistym trybunałem coraz bardziej rozwiniętego i rozwijającego się naszego wielkiego i unikalnego skarbu w postaci umysłu ludzkiego musimy postawić pytanie co trzeba zrobić aby się dalej nie rozwijała dysproporcja poznawcza i inspiracyjna w zakresie nauk matematyczno-fizyczno-przyrodniczo-technicznych i wiedzy społecznej która pozostają za współczesną nauką daleko w tyle. Ograniczenie i wyrównanie wspomnianej dysproporcji ludzkiego dotychczasowego ludzkiego poznania oraz ogólniejsze przywołanie przez trybunał rozwiniętego mózgu (umysłu) współczesnego człowieka musi prowadzić do takiego zarysowania obecnie do takiego wypracowania wizji zapewnienia pomyślności człowieka w najbliższych dziesięcioleciach i dalszej naszej gatunkowej perspektywy która zlikwiduje realną wciąż możliwą i wręcz realną wizje jego gatunkowej klęski.
Oczywiście pomyślność gatunkowa człowieka nadchodzących dziesięcioleciach zależy w dużej mierze od systemowego rozwiązania wielu nabrzmiałych problemów które wyłania przed nami otaczająca nas rzeczywistości społeczna i przyrodnicza świata XXI wieku. W przedstawianej analizie zostały zaprezentowane- zdaniem autora opracowania- główne problemy które współcześnie wymagają rozwiązania. Oczywiście bez ambicji prezentacji ich pełnego kształtu czy też wszystkich możliwych sposobów rozwiązania współczesnych problemów z tego zakresu. Przedłożone tezy tego opracowania to tylko podstawa dyskusji na temat różnych możliwych wizji człowieka przyszłości oraz jego realnego kształtowania. To zarazem tylko impuls do zapoczątkowanie dyskusji na ten najważniejszy współcześnie temat ale zarazem najbardziej zaniedbany badawczo i faktycznie głęboko zmarginalizowany społecznie. A szkoda bo od jego rozwiązania zależą w dużej mierze losy naszego gatunku w nadchodzących czasach.
—
Bibliografia:
Bogdan Suchodolski „Wychowanie dla przyszłości” Wydawnictwo „Książnica” Warszawa 1947 r. oraz wydania następne rozszerzone i rozwinięte.
Philip Zimbardo i John Boyd „Próba czasu” Wydawnictwo PWN Warszawa 2008 r.
Włodzimierz Szewczuk „Psychologia” Podręcznik akademicki. Wydawnictwo Fundacji Innowacja i Wyższej Szkoły Społeczno –Ekonomicznej. Warszawa 1996 rok
Włodzimierz Szewczuk „Osobowość” (w) „Encyklopedii Psychologicznej” Wydawnictwo Fundacji Innowacja i Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej Warszawa 1998r
Wojciech Pomykało „O mądrości światopoglądzie i osobowości” Wydawnictwo Fundacji Innowacja i Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej. Warszawa 2004 r.
Zbigniew Kwieciński i Bogusław Śliwerski (redakcja naukowa) „Pedagogika. Podręcznik akademicki.Wydawnictwo Naukowe PWN.Warszawa 2003 r. Tom I i II.
Bogusław Śliwerski (redakcja naukowa) „Pedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu” Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne. Gdańsk 2006 r. Tomy I,II, III.
Zbigniew Kwieciński, Bogusław Śliwerski (redakcja naukowa)„Pedagogika” Podręcznik akademickie.PWN 2019r.
Kazimierz Fijałkowski i Tadeusz Bielecki „Homo przypadkowo sapiens” Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2008r.
Leszek Kuźnicki „Granice życia” Wydawnictwo Elipsa.2008 r.
Ludwik Krzywicki „ Pierwociny więzi społecznej” Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1957 r.
Andrzej P. Wierzbicki „Wpływ rewolucji informatycznej na stosunki społeczne w Polsce w następnych dekadach XXI wieku” Czasopismo „Przyszłość” Komitetu Prognoz „Polska 2000 PLUS” PAN Nr 1 (37) z 2017r str11-25.
Richard Robbins „Globalne problemy a kultura kapitalizmu” „Wydawnictwo Pro Publiko” Poznań 2010 r.
Thomas Pikietty „Kapitał XXI wieku” Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Warszawa 2010 r.
Marian Rusecki „Co to jest światopogląd ?’ „Oświata i Wychowanie” nr. 5 (736) listopad 2006 r.
Marian Rusecki „Zasadnicze problemy światopoglądowe i możliwość ich rozwiązania „Oświata i Wychowanie” nr 6 (737)grudzień 2006r.
Wojciech Pomykało „Rola światopoglądu w dawnych i obecnych czasach” „Oświata i Wychowanie” nr 1(738) styczeń 2007 r.
Deng Xiaoping „Choiny na drodze reform w XXI wieku”, Wydawnictwo Adam Marszałek”, Toruń 2007
Kai Fu Lee “Inteligencja sztuczna, rewolucja prawdziwa”, Wydawnictwo Rodzina Media, 2019 r.
Yan Yilong. Bai Gang. Zhang Leyong. Ou Shujun. He Jianyu. „Wielka droga Chin Komunistyczna Partia Chin i chiński socjalizm. Wydawnictwo „Time Marszalek Group” Toruń 2018r.
„Zagadki chińskiego sukcesu ”Praca zbiorowa” wydana pod redakcją Wojciecha Pomykało przez Wydawnictwo Wyższej Szkoły Menadżerskiej im. Leszka Krzyżanowskiego Warszawa 2019 r.
Wojciech Pomykało „Współzawodnictwo gigantów” Wydawnictwo ASPRA. Warszawa 2021 r
Leszek Kuźnicki „Determinanty rozwoju człowieka” Czasopismo „Przyszłość” Komitetu Prognoz ”Polska 2000 Plus ” PAN NR 3 (39) z 2017r.str,15-20
—
[1] Anatomically Modern Human- AMH- nazwa współczesnego człowieka
