Jeszcze jeden aneks (3. już) do mojej Autobiografii (Zagnańsk 2025)

O artykułach, które udało mi się uratować  przed ich oddaniem na makulaturę!

W pudle przeznaczonym „na przemiał”, (które zapełniło się w czasie sprzątania strychu), odnalazłem  różne swoje artykuły z dawnych lat, dotyczące wielu zagadnień nadal aktualnych.

Nadal jestem przekonany, że Zamek Ujazdowski nadawał się do tego, aby w nim swego czasu utworzyć w Warszawie CENTRUM SZTUKI WSPÓŁCZESNEJ.  (Rozmowę ze mną  na ten temat przeprowadził Wojciech Krauze w „Życiu Warszawy” z d. 14-15 maja 1983r.).

(Na pewno dołączę ten artykuł do planowanego jeszcze – poszerzonego – wydania mojej Autobiografii „Droga przez życie” (Zagnańsk 2024), przede wszystkim dlatego, że powołanie CSW było jednym z moich ważniejszych dokonań (obok utworzenia przedsiębiorstwa „Sztuka Polska”, jak też Państwowego Funduszu Zamówień Plastycznych i Stypendialnego oraz Socjalnego dla art. plastyków), kiedy kierowałem dep. Plastyki MKiS. Tym bardziej godnym  przypomnienia jest fakt, iż CSW nadal tętni życiem i pełni bardzo ważną rolę wśród placówek kulturalnych Warszawy, a także w skali ogólnopolskiej. Wtedy, gdy powstawało – miało wielu przeciwników. Usłyszałem niedawno, że jego rolę powinno spełniać powstałe niedawno MUZEUM SZTUKI NOWOCZESNEJ mieszczące się przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie (naprzeciwko Domów Towarowych „Centrum”).

Moim zdaniem – NIE! Uważam bowiem, że to Muzeum mogłoby promować zjawiska rzeczywiście nowe, które jeszcze nie weszły w obieg społeczny, gdyż wymagają zaplecza opisowo – dokumentacyjnego i warsztatowego, a na to ma ono doskonałe warunki lokalowe. Natomiast Zamek Ujazdowski powinien pozostać  „CENTRUM” przenikania się różnych dziedzin sztuki, których obszarem jest nie tylko plastyka, ale też urbanistyka, architektura, film, teatr, muzyka i literatura!

*

Z „pudła” (na makulaturę), wyjąłem też m.in. swoją rozmowę z Małgorzatą Jarocką w „Argumentach” (z czasów, gdy jego redaktorem naczelnym był nieżyjący już od roku 2002 znakomity pisarz WIESŁAW ROGOWSKI – dość przypomnieć jego książki: „Awaria”, czy „Kamienny bruk”, choć warto też sięgnąć po inne utwory tego przedwcześnie zmarłego autora). Rozmowa ma tytuł: „Biec przed życiem” i ukazała się w nrze 17/1442 z dnia 27 kwietnia 1986r. 

A chcę przypomnieć ją (i umieścić w II wydaniu swej autobiografii) m.in. dlatego, iż wyrażałem w niej swój – do dziś aktualny postulat – o potrzebie CIĄGŁOŚCI KULTURALNEJ, niezależnie od ustrojowych przemian, co podkreślałem zarówno ja, jak i moi poprzednicy i następcy na stanowisku dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu m.st. Warszawy. Stolica zawsze była i zawsze powinna być skupiskiem INSTYTUCJI KULTURALNYCH oraz imprez o randze ogólnopolskiej, jak m.in. KONKURSU CHOPINOWSKIEGO, WARSZAWSKICH SPOTKAŃ TEATRALNYCH czy WARSZAWSKIEJ JESIENI POEZJI i wielu innych. Były „dostępne” dla całej Polski, a których nawet stan wojenny nie był w stanie zniszczyć! (Choć wiele z nich po transformacji w roku 1990 nie odzyskało już dawnego blasku, albo wręcz zaprzestano je organizować).

Warszawa nadal powinna być miastem otwartym na kulturę światową, gdyż w ten sposób kultura polska ma szansę zaistnienia także gdzie indziej – chociażby na zasadzie rewanżu. Ale nie tylko dlatego, jest po prostu WAŻNYM GŁOSEM – poprzez swoich artystów i twórców –  mających „coś do powiedzenia” w nowościach kultury współczesnego świata!

Dziś ktoś mógłby powiedzieć,   że swoją „Jesień  Poezji” mają też inne miasta! I bardzo dobrze, że mają! Ale WARSZAWSKA JESIEŃ POEZJI od lat jest związana ze szkołami, lekcjami „poetyckimi” w nich, a do tego charakteryzowała się jeszcze „warszawskim noblem”, czyli Warszawską Premierą Książkową Miesiąca, a obecnie jeszcze „wtorkami”, „środami” i „czwartkami” literackimi w Domu Literatury przy Krakowskim Przedmieściu! (Przy okazji dopominam się o gruntowny remont tej siedziby i o dofinansowanie znajdujących się w niej związków pisarskich).

*

Wśród artykułów „w pudle na przemiał”, były m.in. „Szpilki”(w których też pisywałem przed laty i to nawet wtedy dość często), a numer, który wygrzebałem z „pudełka” jest z dnia 1 maja 1986r. i dotyczy wybitnego karykaturzysty, jakim niewątpliwie był Zbigniew Lengren (1919-2003) ze swoim „nieśmiertelnym” prof. Filutkiem, z którego przez wiele lat śmiała się cała Polska. Tytuł artykułu: „Lengren – to już kawał historii i nie byle jakiej sztuki”.

*

Z prawdziwą satysfakcją natknąłem się także na  539 pozycję wydawnictwa COK (Centralnego Ośrodka Metodyki Upowszechnienia Kultury), gdy byłem jego dyrektorem, choć to zasługi przede wszystkim pracowników ówczesnego działu wydawniczego COK, z p. Marianem Stasiakiem i p. Barbarą Brakowiecką na czele. A publikację tę przypominam dlatego, że to dalej aktualny śpiewnik zatytułowany „Piękna nasza Polska cała”, zawierający „pieśni patriotyczne” – m.in. „Pieśń o domu”, „Warszawska Syrenka”, „Kraków – nasz dawny gród” , „Zaszumiał gaj” i dziesiątki innych (łącznie ponad 70) śpiewanych wtedy m.in. na odbywającym się wówczas festiwalu „Pieśni o Ojczyźnie”  w Kraśniku. Śpiewnik ten, może wzbogacać repertuar amatorskich chórów i nie tylko.    

*

Wrócę jeszcze  na moment do działalności Wydawnictwa COK, aby przypomnieć, że jego „sukcesy”, które były możliwe dzięki utworzeniu własnej drukarni i dzięki fachowcom w niej zatrudnionymi, którzy „robili cuda”, aby publikacje COK miały „RĘCE I NOGI”, co było tym ważniejsze, iż dotyczyło upamiętnienia POLSKICH tradycji kulturalnych. (Dzięki czemu wydawane przez nas książki cieszyły się wielkim powodzeniem, szczególnie wśród kadry instruktorskiej pracującej w domach kultury, do której też były głównie adresowane).

Zawdzięczaliśmy to także b. dyrektorowi dep. Domów Kultury i Działalności Społecznej MKiS p. Włodzimierzowi Sandeckiemu (1939-2021)), który skuteczne pomagał nam w rozwiązywaniu pojawiających się wtedy problemów, związanych m.in. z cenzurą, zdobyciem  papieru na drukowane książki czy zakupem nowoczesnych maszyn drukarskich. Przypomnę przy okazji, że Włodzimierz Sandecki był swego czasu jedną z najważniejszych postaci ogólnopolskiego studenckiego ruchu artystycznego, a potem także „pozytywnie ocenianym przez środowisko kultury” dyrektorem Polskiej Agencji Artystycznej „Pagart”.

O wydawniczych realizacjach oficyny COK był m.in. mój obszerny artykuł w „Naszym Klubie” z marca 1978r. (szkoda, że tego typu pism obecnie od dawna już nie ma, ale jest z pewnością do odnalezienia w bibliotekach i archiwach). Polecałem w nim (i nadal polecam) bardzo ciekawą książkę Jerzego Zabłockiego „O prowadzeniu chórów”, Krzysztofa Heeringa oraz Donki i Andrzeja Madejów „Mój warsztat teatralny” (o teatrzykach „poezji”, ze szkicem Henryka Jurkowskiego o historii lalek). 

Duży rezonans – pamiętam – miała też wówczas książka Krzysztofa Zanusssiego „Rozmowy o filmie”, przeznaczona dla filmowców amatorów i wszystkich interesujących się  upowszechnianiem kultury filmowej.

*

Pisałem wówczas dużo do takich  pism, jak „Literatura”, „Życie literackie”, „Nowe książki” „Głos Pracy”, a na początku mojej „kariery recenzenckiej” także w „Głosie Szczecińskim”, a kiedy pracowałem w pułtuskiej Akademii Humanistycznej, również regularnie, co tydzień ukazywały się recenzje i artykuły w „Pułtuskiej Gazecie Powiatowej”.  Z ciekawszych przypomnę moją opinię o książce Bernta Engelmanna i Güntera Wallrafa: „Wy na górze – my na dole” (w „Literaturze” z dn. 3 marca 1977r.) pt. „Myśli niezależne, krytyczne i odważne”. Również „O niecodziennym spotkaniu artystów” w „Życiu literackim” z 22 czerwca 1986r. o wystawach w „Zachęcie” takich artystów, jak m.in.  Andrzej Fogtt i Bożenna Biskupska, w związku z ich sukcesem w Biennale Weneckim. Komisarzem ich prezentacji był wybitny krytyk i znawca sztuki – Jerzy Madeyski!

*

Chciałbym jeszcze przypomnieć moją „rozmowę” z red. Józefem Szczawińskim w „Słowie Powszechnym” pt. Książce na ratunek” – o sprawach ruchu wydawniczego i czytelnictwa ( w numerze z 8-9-10 lipca 1988r.) –  a czynię to dlatego, iż obie te publikacje były o kwestiach aktualnych do dziś! Zwłaszcza sprawa „bilansu” kultury w PRL-u, a przede wszystkim uznanie w świecie w zakresie literatury, teatru, filmu i innych sztuk (także działalności bibliotek, księgarstwa i muzeów). Jaka szkoda, że te niewątpliwe osiągnięcia są dziś tak często pomijane w kontekście przemian ustrojowych, które nastąpiły po roku 1989. A przecież polscy artyści w tamtym okresie mieli naprawdę czym się chwalić, a z których jako kraj powinniśmy być nadal dumni! Choćby z sukcesów (by nie być gołosłownym) polskiego plakatu, teatru, polskich kompozytorów czy filmowców).

ZATEM PROSZĘ O NIEPOMIJANIE TAMTYCH SUKCESÓW w ogólnym bilansie polskiej kultury po roku 1945.

KULTURA zawsze powinna być elementem wzmacniającym polską JEDNOŚĆ (bardzo obecnie podzielonego polskiego społeczeństwa) – gdyż jest WARUNKIEM NASZEGO TRWANIA W ŚWIECIE PEŁNYM DRAMATYCZNYCH KONFLIKTÓW, dość wspomnieć wojnę w Ukrainie i na Bliskim Wschodzie.

*

A na zakończenie dzisiejszego wspomnienia jeszcze kilka tytułów artykułów (wyżej dotąd nie- wspomnianych). Wymienię je chronologicznie, w kolejności ich ukazywania się (zaś w rozszerzonym wydaniu mojej autobiografii znajdzie się na pewno ich pełniejszy wykaz.

Przede wszystkim, co tydzień (gdy byłem dyr. st. Wydziału Kultury Urzędu m. st. Warszawy) ukazywała się w Expresie Wieczornym, pisana przeze mnie „Warszawska Kronika Kulturalna” – (np. jedna z nich z dn. 6 stycznia 1981r.).

Wspomnę w tym miejscu także swoją rozmowę z Andrzejem Matynią z dn. 4 czerwca 1985r. w tygodniku „Tu i teraz” pt. „Jest w czym wybierać”, o mecenacie nad środowiskiem plastycznym w Polsce! I…bardzo dyskutowany, ale godny przypomnienia mój cykl artkułów pod hasłem „Plastyce wobec kryzysu” w Życiu Literackim, m.in. w wydaniu z dnia 25 marca 1984r.

I chciałbym też, aby została zapamiętana moja recenzja książki HALINY AUDERSKIEJ w „Życiu Literackim” z dn. 29 października 1989r. , która ma tytuł „Ptasi gościniec”, godna przeczytania – o tragizmie pokolenia, którego udziałem była wojna i migracja, permanentna rozłąka i tęsknota.

A na zakończenie dzisiejszego „odcinka” jeszcze o dwóch artykułach; pierwszy ze „Szpilek” pt. „Od Dejmka do Drozdy”  (Szpilki z dn. 6.02.1986r.) i artykuł z „Argumentów” (10.07.1988r) „NIE MA TEMATÓW TABU”.

Chciałbym, aby w świecie tylu nierozwiązanych problemów, nasz naród pogodził się, a rządzący zapewnili pokoleniom SUWERENNOŚĆ i NIEPODLEGŁOŚĆ,  o które to wartości Polacy walczyli od zawsze. Stąd zakończę dzisiejszy „aneks” słowami nagle zmarłego w Sopocie Stanisława Sojki: „Życie nie tylko po to jest, by brać, życie nie po to, by bezczynnie trwać. I aby żyć siebie samego trzeba dać…””, i nieskromnie dokończę własnymi słowami: „…żeby służyć Ojczyźnie z wszystkich sił”.

P.S. I o jeszcze jednym, nieco zapomnianym dyplomie, który 3 czerwca 2008r. marszałek województwa mazowieckiego – ADAM STRUZIK, przyznał mojej żonie Magdalenie za „pracę na rzecz dzieci i młodzieży, realizowaną w duchu PEDAGOGIKI SERCA”. Nie wiem, czy Jej wtedy tego dyplomu pogratulowałem, chyba nie, czynię to więc teraz. Dziękując jednocześnie za redagowanie wszystkich moich tekstów (także tego). I… za konsekwentne tworzenie w szkołach, w których pracowała „Galerii Plastycznych”, za umuzykalnianie dzieci i młodzieży. I za realizację w procesie wychowawczym szkoły jakże pięknego hasła: WYCHOWANIE DZIECI PRZEZ SZTUKĘ I DLA SZTUKI.