Guantanamo – historia i sytuacja obecna

0

Stany Zjednoczone i Kuba po 54 latach nawiązały w 2015 r. stosunki dyplomatyczne. Symbolem poprawy stosunków amerykańsko-kubańskich była wizyta prezydenta Baracka Obamy na Kubie, w marcu br.  Poprawę stosunków  między Waszyngtonem i Hawaną uznano za likwidację ostatnich pozostałości po zimnej wojnie. Poprawa tych stosunków nie wyeliminowała jednak wielu problemów, które nadal obciążają stosunki Kuby z USA. Kuba m.in. żąda zniesienia embarga gospodarczego nałożonego przez Kongres amerykański oraz żąda zwrotu bazy amerykańskiej Guantanamo znajdującej się od 1903r. na terytorium Kuby. Nic jednak nie wskazuje, aby rząd amerykański był gotów zwrócić Kubie kawałek jej terytorium.

Oto kilka informacji na temat bazy Guantanamo. Jej początek sięga czasów wojny między Stanami Zjednoczonymi i Hiszpanią w 1898 r., w wyniku której Kuba stała się protektorem amerykańskim. W 1903 pierwszy prezydent Kuby Thomas Estrada Palma pod naciskiem Amerykanów wydzierżawił Stanom Zjednoczonym na czas niekreślony teren, na którym zbudowali oni swoją bazę marynarki wojennej. Układ amerykańsko–kubański przewidywał, że Stany Zjednoczone wybudują w Guantanamo bazę zaopatrującą okręty wojenne USA w węgiel a sama baza znajdzie się „pod całkowitą jurysdykcją i kontrolą” amerykańską.

Baza Guantanamo znana również pod skrótami „GTMO” lub „Gitmo” znajduje się na obszarze 116 km2  i ma ponad dwudziestokilometrową granicę z Kubą. W 1934 r. w ramach polityki „dobrego sąsiedztwa”, zainicjowanej przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta, podpisano nowy układ amerykańsko-kubański potwierdzający prawo USA do bezterminowej dzierżawy bazy w zamian za roczną opłatę w wysokości 4085 dolarów. Wysokość tej opłaty do dzisiejszego dnia nie uległa zmianie, ale rząd Fidela i Raula Castro żądając zwrotu terytorium bazy nie przyjmuje tej symbolicznej zapłaty za dzierżawę.

Baza amerykańską w Guantanamo zyskała na znaczeniu w okresie zimnej wojny i po rewolucji na Kubie. Władze amerykańskie przetrzymywały w niej różnych uchodźców z krajów Ameryki Łacińskiej. Po ataku terrorystycznym 11 września 2001 r. na Nowy Jork i Waszyngton baza w Guantanamo odegrała ważna rolę w amerykańskiej wojnie z terroryzmem. George W. Bush ogłosił, że więźniowie podejrzani o terroryzm nie są przetrzymywani na terytorium Stanów Zjednoczonych wobec tego nie podlegają ochronie prawnej, konstytucyjnej obowiązującej w USA.

W szczytowym okresie, w więzieniach w Guantanamo Amerykanie przetrzymywali  blisko 800 więźniów z 40 krajów bez przedstawienia im aktu oskarżenia. Więźniowie pochodzili nie tylko z Afganistanu i Iraku, ale także z innych krajów. Pierwsi więźniowie z Afganistanu i Pakistanu osadzeni zostali w Guantanamo 11 stycznia 2002 r.  22 czerwca 2004 r. Sąd Najwyższy USA orzekł, że więźniowie w Guantanamo mają pewne prawa, ale nie określił w jaki sposób prawa te miałyby być  respektowane.

Więźniowie byli poddawani różnym fizycznym i psychicznym katorgom np. byli zastraszani, szczuci psami, obnażani, zmuszani do wielogodzinnego stania w niskich temperaturach. Wywołało to protesty zarówno w USA jak i poza Stanami Zjednoczonymi. W tej sytuacji  prezydent George’a W. Bush  w 2005 r. podpisał ustawę, która zabraniała okrutnego traktowania więźniów. W dniu 10 czerwca 2006 r. trzech więźniów popełniło samobójstwo. Były również liczne przypadki samookaleczeń, jako forma protestu przeciw nieludzkim warunkom panującym w więzieniu.

Kiedy 20 stycznia 2009 r. prezydentem został Barack Obama, dwa dni później podpisał dokument przewidujący zamknięcie więzienia w Guantanamo w ciągu roku. Administracja Obamy chciała rozesłać więźniów z Guantanamo do więzień stanowych na terenie USA. Okazało się jednak, że władze stanowe są zdecydowanie przeciwne temu pomysłowi. W międzyczasie  kolejni więźniowie popełniali samobójstwa, ogłaszali głodówkę i podejmowali różne akcje protestując przeciw okrutnym warunkom panującym w więzieniu.

23 maja 2013 r. prezydent Obama wezwał  Kongres do zamknięcia więzienia w Guantanamo, „które nigdy nie powinno być otwarte” – stwierdził prezydent. Ale Kongres nie podjął żadnych działań w tym kierunku. W tej sytuacji administracja Obamy zwróciła się do różnych krajów, aby przyjęły do swoich więzień więźniów z Guantanamo. Apel okazał się częściowo skuteczny. M.in. w grudniu 2013 r. Słowacja przyjęła trzech więźniów, w maju 2014r. Katar przyjął 5 więźniów, a w grudniu 2014r. do Urugwaju przetransportowano 6 więźniów.

W rezultacie tej akcji, w kwietniu 2016 r. w Guantanamo pozostało 91 więźniów. W sumie w więzieniu w Guantanamo przetrzymywanych było 779 więźniów.

Prof. dr hab. Longin Pastusiak
Autor jest profesorem w Akademii Finansów i Biznesu Vistula, b. posłem na Sejm (1993-2001) i b. marszałkiem Senatu (2001-2005).

Poprzedni artykułAborcja: dajmy kobietom prawo głosu
Następny artykułWojna o Trybunał Konstytucyjny
Longin Pastusiak
Prof. dr hab. Longin Pastusiak - politolog, amerykanista. Ukończył studia na Wydziale Dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego oraz na Wydziale Spraw Międzynarodowych University of Virginia w Stanach Zjednoczonych. W latach 1963-1993 pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Od 1978 r. profesor nadzwyczajny, a od 1986 r. profesor zwyczajny. W latach 1994-2005 Profesor Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 1985 -1988 Prezes Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych. Poseł Ziemi Gdańskiej w Sejmie I, II, III kadencji (1991-2001). Wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu RP oraz przewodniczący stałych delegacji Sejmu i Senatu do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO oraz do Zgromadzenia Parlamentarnego Unii zachodnioeuropejskiej W latach 2002-2004 wiceprezydent Zgromadzenia Parlamentarnego NATO. W latach 2001-2005 marszałek Senatu V kadencji. Profesor w Akademii Finansów oraz w Wyższej Szkole Zarządzania i Prawa w Warszawie. Obecnie jest profesorem w Akademii Finansów i Biznesu Vistula, gdzie jest Dyrektorem Instytutu Spraw Społecznych i Stosunków Międzynarodowych. Prof. Longin Pastusiak wykładał na uczelniach polskich i zagranicznych. Doctor honoris causa uczelni polskich i zagranicznych. Prof. dr hab. Longin Pastusiak jest autorem ponad 700 publikacji naukowych w tym ponad 90 książek. W 2015 r ukazały się następujące książki prof. L. Pastusiaka: * Polacy w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydenci USA w anegdocie. Od Trumana do Obamy, Bellona, Warszawa 2015. * Prezydent dobrych intencji. Polityka zagraniczna Baracka Obamy, Oficyna Wydawnicza “Adam”, Warszawa.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here