Działania Unii Europejskiej w latach 2009-2015 przeciwdziałające tworzeniu się klasy prekariatu

0

Prekariat określa się mianem tworzącej się klasy społecznej, która cierpi na permanentny brak bezpieczeństwa związanego z niepewnym zatrudnieniem, często bez stałych godzin, bez ubezpieczenia i bez płatnego urlopu[1]. Prekariat jest pojęciem silnie związanym z kwestiami nierówności społecznych, wykluczenia społecznego[2], bezrobocia, a także tzw. pracujących biednych i grupy społecznej NEET[3]. Zjawisko prekariatu znacznie uwidoczniło się w latach światowego kryzysu finansowego (od 2007), który do Europy zawitał z pewnym opóźnieniem[4].

Paweł Rogaliński, Nyamko Sabuni, Mara Carfagna
Sztokholm 2011

Skala problemu

Powstawanie klasy prekariatu (ang. precarious – ang. niepewny; łac. proletarius – należący do najuboższej klasy[5]) czy też młodzieży biernej społecznie (NEET – Not in Education, Employment, or Training) to bardzo negatywne zjawisko, które pod wieloma względami wpływa destrukcyjnie na obecną kondycję Starego Kontynentu. Jest ono zazwyczaj wywołane wieloma czynnikami, takimi jak choćby niedopasowanie popytu i podaży czy też zbyt wysokie koszty pracy, ale w obecnym przypadku Europy jego skala została niewątpliwie spotęgowana przez kryzys gospodarczy[6]. W efekcie zaistniałej sytuacji wiele osób poniżej 30 roku życia mogło znaleźć się w wyjątkowo trudnej sytuacji mając problemy ze zdobyciem swojej pierwszej pracy, a ich liczba przybrała alarmujące rozmiary[7].

Warto przy tym zaznaczyć, że obecnie blisko 6 milionów osób poniżej 25 roku życia pozostaje bez pracy, co stanowi około 23% tej grupy w Europie. Tym samym należy zwrócić uwagę na ogromne różnice w krajach członkowskich: podczas gdy w Hiszpanii wskaźnik bezrobocia wynosi 50,7%, a we Włoszech ponad 42%, w Niemczech jest to już tylko 7,2%[8]. Jednocześnie w paradoksalny sposób w Unii Europejskiej mamy około 2 miliony nieobsadzonych miejsc pracy, głównie ze względu na niską mobilność pracowników i brak odpowiednich kwalifikacji[9].

Wiele osób postrzega problem bezrobocia i pracy opartej na „umowach śmieciowych” w kategoriach ekonomicznych. Niestety, mają one dalece szerszy wymiar – poczynając od negatywnego wpływu na życie społeczne, poprzez zaniżone poczucie własnej wartości całego pokolenia, które już zwykło nazywać się „straconym”[10] [11], a kończąc nawet na szkodliwym oddziaływaniu na poczucie bezpieczeństwa i zdrowie psychiczne. Niestety, pozostaje to również nie bez znaczenia na obecny niż demograficzny, ponieważ młodzi ludzie, biorąc pod uwagę swoje możliwości finansowe i wydatki związane z posiadaniem dzieci, często odkładają w czasie podjęcie decyzji o rodzicielstwie, postanawiają mieć mniejszą liczbę dzieci lub czasem nawet w ogóle z nich rezygnują[12]. W krajach, takich jak Polska czy Litwa, masowa emigracja młodych ludzi stanowi poważny problem. Jest ona spowodowana jednak nie tylko samym brakiem pracy, ale szeroko pojętym rozdrażnieniem i rozczarowaniem własnym krajem, m.in. ze względu na niską opiekuńczość państwa, powszechną ksenofobię, wykluczenie społeczne czy zaległości względem Europy Zachodniej w kwestiach równouprawnienia płci[13] i mniejszości seksualnych[14].

Bruksela, 2009
Bruksela, 2009

Konsultacje z ekspertami i mediami

W odpowiedzi na coraz bardziej pogłębiającą się recesję gospodarczą, Unia Europejska podjęła szereg pilnych kroków w celu unormowania niepokojącej sytuacji. Zorganizowano m.in. szereg spotkań eksperckich oraz konsultacji z przedstawicielami organizacji pozarządowych, mediów, a także regionalnych liderów politycznych i biznesowych. Aby przedstawić wyniki wielu spotkań w sposób możliwie najbardziej wiarygodny, tekst opieram w dużej części na źródłach pierwotnych, a także swoich własnych doświadczeniach, gdyż wielokrotnie pełniłem rolę eksperta lub przedstawiciela mediów brytyjskich i polskich podczas tego typu spotkań. Przytoczę więc rezultaty tych konsultacji z punktu widzenia ich uczestnika.

Każde ze spotkań obejmowało nieco inny obszar tematyczny; wszystkie jednak w pewien sposób łączyły się z tematyką prekariatu. Pierwszym ze wspomnianych wydarzeń było Europejskie Spotkanie ds. Ludzi Doświadczających Biedy (Bruksela, maj 2009), zorganizowane przez Komisję Europejską i Europejską Sieć Przeciwdziałania Ubóstwu (EAPN). Komisja oraz państwa członkowskie nakreśliły tam plany działania na rok 2010, ogłoszony Europejskim Rokiem Walki z Biedą i Wykluczeniem Społecznym, w związku z czym spotkanie to okazało się być dla liderów europejskich cennym źródłem społecznych ustaleń i pomysłów. Odbyły się tam wyczerpujące dyskusje na temat rzeczywistości życia codziennego w zakresie dostępu do przystępnego cenowo budownictwa mieszkaniowego, integracji finansowej, a także dostępności podstawowych usług na odpowiednim poziomie jakościowym[15].

Laszlo Andor

Kolejnymi istotnymi wydarzeniami były: Trzeci Szczyt Równości: Współpraca na Rzecz Równości (Sztokholm, listopad 2009)[16] oraz Dziewiąty Europejski Szczyt ds. Osób Dotkniętych Ubóstwem (Bruksela, czerwiec 2010)[17] [18] [19]. Podczas tego ostatniego, László Andor, komisarz Unii Europejskiej ds. zatrudnienia, spraw społecznych i integracji, przyznał w przeprowadzanym wówczas przeze mnie wywiadzie:

Ostatnie dwa lata rzeczywiście nie potoczyły się pomyślnie pod wieloma względami. Nikt nie mógł jednak przewidzieć kryzysu gospodarczego i związanych z nim konsekwencji. Ani rządy krajowe, ani też instytucje unijne nie były przygotowane na taki przebieg zdarzeń. W związku z tym, w miarę poznawania nowych warunków, musieliśmy się do nich dostosowywać i poddawać głębokiej rewizji nasze dotychczasowe spojrzenie na wiele kwestii. (…) W jednej chwili wszystkie nasze założenia, łącznie z opracowanym budżetem, legły w gruzach. To główny powód tego, jak bardzo byliśmy nieprzygotowani na zaistniałą sytuację. Z drugiej strony nie można wykluczyć, że w przyszłości znów nas coś zaskoczy. Dlatego zawsze trzeba być przygotowanym na wszelkie możliwe sytuacje, inaczej może się to skończyć tak, jak miało to miejsce w krajach bałtyckich. (…) Ostatnio uchwaliliśmy priorytety na następne 10 lat, do roku 2020. Priorytety wyznaczone na kolejną dekadę są dość ambitne, ale nie nieosiągalne. Myślę, że w wyniku naszych działań i sumiennego realizowania prospołecznego programu aktywizacji zawodowej, blisko 20 milionów ludzi w UE powinno wyjść w tym czasie z ubóstwa. Ta liczba to nasze absolutne minimum, a nie cel sam w sobie. W przyszłości będziemy mogli zdziałać o wiele więcej. Jak sam Pan wie, obecna sytuacja finansowa Unii jest dość ciężka i uwaga wszystkich czołowych polityków skupiona jest na powstrzymaniu niekorzystnych dla nas trendów, takich jak np. nieustannie wzrastające bezrobocie. Ale gdy tylko uda się odwrócić te złe tendencje, będziemy w stanie skupić się na skuteczniejszym rozwiązywaniu problemów[20].

laszlo andor interview
Paweł Rogaliński, Laszlo Andor

Następnym wydarzeniem kontynuującym tematykę wykluczenia społecznego był Dziewiąty Europejski Okrągły Stół UE w Sprawie Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (Bruksela, październik 2010). Piotr Sarnecki, ekspert rynku pracy w PKPP Lewiatan, z którym przeprowadzałem wówczas wywiad, forsował potrzebę szybkich zmian:

Z całą pewnością trzeba rozważyć zwiększenie efektywności wydawania środków. Dobrym tego przykładem są przypadki, że pieniądze przeznaczone na aktywizację społeczną bezrobotnych trafiają do kieszeni tych, którzy w sprytny i nieuczciwy sposób potrafią czerpać z nich zyski. (…) Otóż mam tu na myśli system weryfikacji opierający się na dobrej postawie urzędniczej. Nie jest sztuką stworzyć weryfikację, zatrudnić przy tym tysiąc nowych urzędników i przy każdym bezrobotnym postawić policjanta. Sztuką jest za to takie kierowanie dostępnymi środkami i instrumentami, by trafiały one do osób najbardziej potrzebujących. Mam tu więc na myśli wyłącznie działania menedżerskie i organizacyjne, które nie wymagają dużych nakładów finansowych[21].

Ostatnim spotkaniem z tego cyklu, podsumowującym działania Komisji Europejskiej w kwestii wykluczenia i bezrobocia, była Europejska Konferencja na rzecz Konsensusu w Sprawie Bezdomności (Bruksela, grudzień 2010)[22]. Komisarz Andor mówił wtedy:

Różnorodność w podejściu poszczególnych krajów do problemów socjalnych jest ogromna, a udział w wydatkach na politykę społeczną różni się od 28% w Danii do 12,9% w Rumunii. Według naszych prognoz na rok 2011, w Polsce będzie to wysoki pułap 29%. W tej niejednorodnej strukturze Komisja Europejska ma za zadanie jedynie podnosić wspólną świadomość o problemach w taki sposób, by Europa jako całość lepiej zajęła się wyzwaniami społecznymi. Problem (…) tkwi więc (…) w znalezieniu np. sposobu na zredukowanie stopy bezrobocia, stworzeniu nowych posad i mieszkań, poprawieniu wydajności systemu służby zdrowia, bądź też dostosowaniu się do zmian demograficznych[23].

Pawel Rogalinski, Komisja Europejska, Parlament Europejski, Bruksela, przegladdziennikarski.pl, blog dziennikarski, Esplanada Solidarnosc
Bruksela 2013

Wiele spotkań przeprowadził też Parlament Europejski (m.in. konferencję poświęconą bezrobociu wśród osób w wieku 15-30 lat pt. „Zatrudnienie młodych: szanse dla Europy”[24]) czy też kolejne prezydencje. Do tych najbardziej aktywnych w sferze regulacji rynku pracy zdecydowanie należała prezydencja grecka. Jak powiedział w Brukseli Jannis Wrutsis, grecki minister zatrudnienia, ochrony socjalnej i dobrobytu:

W kolejnych miesiącach będziemy musieli ciężko pracować i podjąć ważne decyzje, by w nadchodzących wyborach obywatele europejscy nie głosowali w nastroju zgorzknienia. Musimy pamiętać o ważnych reformach, które nas czekają. Przyszłość Europy leży w rękach młodych i dlatego trzeba położyć akcent na zwalczanie bezrobocia wśród osób do 30 roku życia. To jeden z głównych priorytetów naszej prezydencji[25].

Emily O'Reilly, Pawel Rogalinski
Emily O’Reilly, Paweł Rogaliński

Dość ważną z punktu widzenia prekariatu była też prezydencja litewska. Podczas zorganizowanej w Wilnie Konferencji Podsumowującej Europejski Rok Obywateli 2013 wiele mówiło się o problemach młodych Europejczyków. Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich Emily O’Reilly podczas przeprowadzanego przeze mnie wywiadu bardzo skrytykowała polityków za ich krótkowzroczność, mówiąc:

Wiele osób w moim kraju, w Irlandii, obwinia polityków za stagnację, za bezrobocie i za to, że są oni odpowiedzialni za podejmowanie błędnych – z perspektywy czasu – decyzji. Wiele rządów straciło też w ostatnich czasach poparcie społeczne, głównie ze względu na ich niestabilność i łamanie obietnic wyborczych. Tak więc politycy (…) usiłują manipulować i wykorzystywać różne sytuacje do własnych celów, ale ostatecznie to i tak wyborcy zdecydują, kto ma zostać u władzy i kto ma utworzyć rząd[26].

Ostatecznie problem europejskiego prekariatu wyszedł poza Stary Kontynent, a jego przyczyny i skutki omawiano także m.in. podczas Drugiego Latynoamerykańskiego Forum Młodych Liderów w 2015 roku w Rio de Janeiro, gdzie reprezentowałem region Europy Centralnej[27] [28], czy też podczas spotkania polityczno-biznesowego zorganizowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych w innym mieście ojczyzny najlepszych piłkarzy – Goiânii.  Będąc tam w charakterze eksperta ds. stosunków międzynarodowych i prowadząc wykład dla przedstawicieli brazylijskiego biznesu i rządu, nie uniknąłem wielu pytań o problemy europejskiego rynku pracy.

Pawel Rogalinski, Rio de Janeiro
Pawel Rogalinski, Rio de Janeiro

Realne działania Unii Europejskiej

Po licznych konsultacjach, Komisja Europejska przeszła do działań. I tak w kwietniu 2011 roku zainicjowano program [email protected], podkreślając przy tym, że:

Akcja [email protected] pozwoli połączyć młodych ludzi oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które, jako sektor wychodzący z kryzysu gospodarczego szybciej niż inne, mają do odegrania ważną rolę w przyspieszeniu naprawy sytuacji gospodarczej w Europie. Celem tej inicjatywy jest pobudzanie zainteresowania pracodawców z sektora MŚP zatrudnianiem osób w młodym wieku oraz promowanie wśród młodych ludzi pracy w sektorze MŚP, jako dobrego startu dla osób zainteresowanych założeniem własnej firmy[29].

Aktywny w sferze zwalczania problemu grupy NEET był także Parlament Europejski, w tym polscy deputowani. Raport europoseł Joanny Skrzydlewskiej, który został przyjęty w 2014 roku podczas sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego (w owym czasie byłem członkiem zespołu działającego w jej brukselskim biurze poselskim), szczegółowo przedstawił rozwiązania mające na celu zmniejszyć skutki wysokiego poziomu bezrobocia wśród młodych, a także pomóc absolwentom w łatwiejszym znalezieniu zatrudnienia. Niezwykle istotną kwestią był fakt, że przyjęty dokument rozszerzył wiek beneficjentów programu do wieku 30 roku życia[30].

Pawel Rogalinski, Komisja Europejska, Parlament Europejski, Bruksela, www.przegladdziennikarski.pl, blog dziennikarski, Rue Wiertz 60

Bardzo aktywne działania w kwestii unijnego rynku pracy podejmowała też posłanka Danuta Jazłowiecka, zajmująca się kwestią pracowników delegowanych (została też sprawozdawcą projektu dyrektywy mającej zastąpić Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady z dn. 16.12.1996). W swoich interpelacjach do Komisji Europejskiej pani poseł podkreślała wagę możliwości korzystania ze swobody przemieszczania się i podejmowania pracy w UE, z którą nieodłącznie wiąże się konieczność zabezpieczenia i przestrzegania praw pracowniczych. Często też wyrażała przy tym wątpliwość co do nazbyt pochopnego wprowadzania zbyt wygórowanych wymagań wobec pracodawców delegujących swoich podwładnych do innych państw Unii Europejskiej. Jej zdaniem, mogło to stwarzać zagrożenie dla przyszłości usług transgranicznych na Starym Kontynencie[31].

Ważne w zwalczaniu problemów prekariatu stały się też akcje, takie jak European Youth Guarantee (Europejska Gwarancja dla Młodzieży), które w pewnym stopniu pomogły młodym ludziom w przystosowaniu się do aktualnej, niełatwej sytuacji gospodarczej[32]. Jak się od pewnego czasu wskazuje, kraje członkowskie winny aktywniej wspierać program Youth Guarantee tak, by zainteresować nim również możliwie wiele organizacji pozarządowych i przedsiębiorców. Państwa członkowskie powinny również zapewnić organizatorom stażów i praktyk właściwe wsparcie, w tym finansowe. Celem programu jest bowiem zapewnienie wysokiej jakości staży i w efekcie zachęcenie pracodawców do zatrudniania młodych, dobrze wyszkolonych pracowników[33] [34].

Problemy do rozwiązania

Mimo że w 2013 roku ówczesny Przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Durão Barroso ogłosił koniec kryzysu w Unii Europejskiej, niełatwa sytuacja na rynku pracy nadal się utrzymuje[35]. Państwa europejskie czeka jeszcze wiele wysiłku w kwestii zwalczania problemów prekariatu. Po pierwsze Unia Europejska potrzebuje więcej różnorodnych inicjatyw i programów zachęcających pracodawców do tworzenia nowych stanowisk pracy. Podobnie w przypadku promocji samozatrudnienia i mikroprzedsiębiorstw – młodzi ludzie potrzebują wsparcia w rozwoju swoich talentów i przy zakładaniu własnych działalności gospodarczych. Ważne jest więc, aby ograniczyć biurokrację i stworzyć system preferencyjnych warunków i zachęt podatkowych zarówno dla firm zatrudniających osoby poniżej 30 roku życia, jak i dla ludzi młodych, którzy chcą sami prowadzić własną działalność[36]. Ułatwi to osiągnięcie samodzielności finansowej i rozwój kariery wszystkim tym, którzy obecnie pozostają bez pracy.

Favela-Rio-de-Janeiro

Reforma systemów kształcenia i szkoleń jest również rozwiązaniem mogącym przynieść wiele korzyści dla rynku pracy. Zmiana ta przydałaby się większości krajów członkowskich i powinna wzorować się na systemach: niemieckim i austriackim, gdzie odnotowuje się najmniejsze problemy z bezrobociem wśród młodych[37]. W kwestii edukacji powinniśmy postawić sobie za cel odpowiednie przygotowanie młodych ludzi do rynku pracy a także przystosowanie programu nauczania na uczelniach wyższych do aktualnych potrzeb gospodarczych. Uniwersytety powinny być bardziej elastyczne w kwestii współpracy z przedsiębiorcami i w większej mierze korzystać z konsultacji z nimi podczas układania programów kształcenia[38].

Poza tym uczniowie powinni być zachęcani do podejmowania różnego rodzaju praktyk i staży zawodowych jeszcze w trakcie nauki, by zapewnić im umiejętności niezbędne do wykonywania przyszłej pracy. Dzięki temu absolwenci szkół staną się bardziej atrakcyjni na rynku pracy. Powinno się również wspierać kształcenie zawodowe i rozbudować siatkę dostępnych kursów i szkoleń, a także zapewnić wzajemną uznawalność dyplomów i kwalifikacji zawodowych. Istotne jest też umocnienie idei kształcenia przez całe życie i ciągłego przystosowywania się do zmieniających się potrzeb rynku pracy.

Jedną z ważniejszych możliwości poradzenia sobie z obecną sytuacją jest również mobilność zawodowa. Jak już było wspomniane, w Unii Europejskiej mamy około 2 milionów wolnych stanowisk pracy i niezwykle istotne jest, by pomóc pracodawcom w znalezieniu właściwych pracowników, a pracownikom o pożądanych kwalifikacjach – w dotarciu do odpowiednich ofert pracy[39]. Konieczna jest w tym względzie rozbudowa i promocja Europejskiego Portalu Mobilności Zawodowej EURES. Oczywiście wszystkim tym kalkulacjom można zarzucić pewną niedoskonałość, ponieważ nawet, jeśli dla przykładu chorwacka firma poszukuje specjalisty w dziedzinie robotyki i znajdzie go w Polsce, może nie mieć możliwości zatrudnienia go ze względu na jego brak znajomości języka chorwackiego. Cały przedstawiony schemat mobilności pracowników w Europie jest więc dużo bardziej skomplikowany niż by się to mogło pozornie wydawać.

Parlamentarium Pawel Rogalinski

Ze względu na wiele powodów, jak choćby ten przedstawiony powyżej, obecnie mniej niż 3% Europejczyków mieszka i pracuje poza krajami ich pochodzenia[40]. I choć migracja na kontynencie stale wzrasta, jest to wciąż za mało, aby wypełnić wszystkie nieobsadzone stanowiska pracy. Wsparcie dla popularyzacji nauki języków obcych już od najmłodszych lat byłoby w tym przypadku bardzo pomocne.

Podsumowując, należy bezzwłocznie podjąć realne środki w celu powstrzymania szalejącego bezrobocia i niepokojącej marginalizacji bezrobotnych, młodych ludzi, zwłaszcza grupy NEET, czyli osób niepodejmujących żadnej nauki, zatrudnienia lub szkolenia. Osoby te nie mogą znaleźć pracy, gdyż zdobyte przez nie kwalifikacje nie są dopasowane do wymagań obecnego rynku pracy. Według danych straty gospodarcze spowodowane brakiem uczestnictwa młodych ludzi w rynku pracy Eurofound szacuje na 153 miliardy euro rocznie, co odpowiada 1,2% PKB Unii Europejskiej[41].

Wreszcie, równie ważne jest stworzenie odrębnego rozdziału budżetu poświęconego młodzieży wraz z programem Erasmus Plus oraz udzielanie wsparcia grupom młodych ludzi, nieformalnie aktywnych zawodowo, na przykład poprzez wolontariat. Dobrym pomysłem może być też promocja kształcenia zawodowego oraz strategii dotyczących praktyk organizowanych przy wykorzystaniu kampanii europejskich i krajowych[42].

Wspólnymi siłami

Wzmocniona współpraca na rzecz młodych ludzi powinna być połączona z akcjami podejmowanymi przez poszczególne państwa członkowskie. Propozycje te mają szansę powodzenia tylko wtedy, gdy kraje członkowskie podejmą odpowiednie działania na swoich terytoriach. Z tego też względu szczególną wagę powinno się przywiązywać do zapobiegania wczesnemu opuszczaniu szkół i wypracowania szczególnego podejścia do tzw. grupy NEET lub klasy prekariatu, w tym również osób niepełnosprawnych oraz młodych matek. Państwa członkowskie powinny w większym stopniu skupić się na tzw. podwójnym systemie oświaty, który daje młodym ludziom możliwość połączenia doświadczenia w miejscu pracy i kształcenia zawodowego. Wzmocniona współpraca pomiędzy stronami zainteresowanymi zagwarantuje, że wszelkie podjęte działania przyniosą lepsze rezultaty, m.in. poprawę sytuacji młodych ludzi na rynku pracy obecnie i w przyszłości.

Paweł Rogaliński, blog dziennikarski, przegladdziennikarski.pl, Parlament Europejski, Strasburg, PE
Strasburg 2013

Bezrobocie wśród młodych to nic innego jak strata ludzkiego talentu, pieniędzy i możliwości. Zadaniem państw członkowskich jest obecnie wykorzystanie marnowanego potencjału nowej generacji i uznanie go za szansę dla Unii Europejskiej, a nie przykry obowiązek. Pozostaje nam więc nadzieja, że młodzi ludzie już wkrótce staną się aktywnym elementem gospodarek UE, a kraje członkowskie pomogą im w osiągnięciu tego celu. Nie można bowiem pozwolić, aby aktualnie tymczasowy stan bezrobocia wśród młodych stał się stanem permanentnym.

Aby osiągnąć oczekiwane skutki należy pamiętać, że wszystkie działania podjęte w celu rozwiązania problemu bezrobocia wśród młodzieży muszą być koordynowane i monitorowane. Środki finansowe na walkę z bezrobociem powinny być wydawane transparentnie i muszą trafiać we właściwe ręce, aby przynieść realną poprawę sytuacji. Przy wsparciu wszystkich zainteresowanych stron Europa jest w stanie zmienić sytuację na rynku pracy i doprowadzić do spadku bezrobocia wśród młodzieży. Istotne jest jednak, aby zamienić te słowa w czyny.

Lodz, Urzad Miasta Lodzi
Łódź 2015, Urząd Miasta Łodzi

———————————————–

Referat został przedstawiony na konferencji pt. „Prekariat – nowa niebezpieczna klasa”, która odbyła się 18.04.2015. na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego. Wkrótce ukaże się publikacja pokonferencyjna zawierająca powyższy tekst.

————————————————

[1] http://www.praktykateoretyczna.pl/rozdzial-1-prekariat/, 27.04.2015.

[2] http://rownosc.info/dictionary/prekariat-prekarnosc/, 27.04.2015.

[3] R. Szarfenberg, Prekariat – krótkie wprowadzenie, Instytut Polityki Społecznej. Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2015, ss. 1-2.

[4] http://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/historia-kryzysu-kalendarium/, 27.04.2015.

[5] W. Bernacki, Polska: ojczyzna papieża i „Solidarności”, [w:] K. Sorg, K. Vanem (red.), Ponowne zjednoczenie Europy. Bruksela 2010, ss. 253-255.

[6] J. Mirza-Davies, NEET: Young People Not in Education, Employment or Training, Economic Policy and Statistics. House of Commons, Londyn 2015, ss. 3-4.

[7]http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Archive:Young_people_not_in_employment,_education_or_training_-_NEET, 27.04.2015.

[8] http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=teilm021&plugin=0, 27.04.2015.

[9] http://www.mediren.eu/pl/aktualnosci/delegowanie-zamiast-emigracji/, 27.04.2015.

[10] http://www.eurocities.eu/eurocities/news/Let-s-act-now-or-risk-losing-a-generation-WSPO-9U4GXW, 27.04.2015.

[11] http://www.przegladdziennikarski.pl/beres-mlodzi-ludzie-sa-straconym-pokoleniem-strasburg-13-06-2012/, 28.04.2015.

[12] http://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-mlodzi-ludzie-nie-chca-miec-dzieci,nId,318073, 28.04.2015.

[13] R. Corbett, F. Jacobs, M. Shackleton, The European Parliament, John Harper Publishing, London 2011, ss. 53-54.

[14] http://www.huffingtonpost.co.uk/pamela-sposito/gay-immigrants-uk_b_5042774.html, 28.04.2015.

[15] Materiały udostępnione przez Komisję Europejską: Dyrektoriat Generalny ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równych Szans w formie maszynopisu, zob. http://www.przegladdziennikarski.pl/komisja-europejska-zatrudnienie-sprawy-spoleczne-i-rownosc-szans/, 28.04.2015.

[16] http://www.przegladdziennikarski.pl/trzeci-szczyt-ke-poswiecony-rownosci-sztokholm-112009/, 28.04.2015.

[17] http://www.przegladdziennikarski.pl/euroubostwo-kontrowersje-wokol-brukselskich-obrad/, 28.04.2015.

[18] http://www.przegladdziennikarski.pl/parlament-europejski-nowy-lad-ws-ubostwa/, 28.04.2015.

[19] http://www.przegladdziennikarski.pl/iv-2010-szczyt-ds-ubostwa-zorganizowany-przez-komisje-europejska/, 28.04.2015.

[20] http://www.przegladdziennikarski.pl/komisarz-ue-minimum-20-mln-europejczykow-wyjdzie-z-biedy/, 29.04.2015.

[21] http://www.przegladdziennikarski.pl/wyzsze-zasilki-wyzsze-bezrobocie/, 29.04.2015.

[22] http://www.przegladdziennikarski.pl/europejska-konferencja-na-rzecz-konsensusu-w-sprawie-bezdomnosci-9-10-12/, 29.04.2015.

[23] http://www.przegladdziennikarski.pl/komisarz-ue-eurosocjalizm-to-fantazja/, 29.04.2015.

[24] http://www.przegladdziennikarski.pl/zwalczanie-bezrobocia-wsrod-mlodych/, 04.05.2015.

[25] http://www.przegladdziennikarski.pl/zatrudnienie-i-sprawy-socjalne-priorytety-prezydencji-greckiej/, 04.05.2015.

[26] http://www.przegladdziennikarski.pl/emily-oreilly-to-my-sami-wybieramy-zlych-politykow/, 06.05.2015.

[27] http://www.przegladdziennikarski.pl/forum-mlodych-liderow-rio-de-janeiro-03-2015-zdjecia/, 05.05.2015.

[28] 2nd Latin American Young Leaders Forum. Good Frameworks for Good Business, BMW Foundation Herbert Quandt, Rio de Janeiro 2015, s. 39.

[29] http://www.przegladdziennikarski.pl/youthwork-nowa-akcja-komisji-europejskiej/, 29.04.2015.

[30] http://www.joannaskrzydlewska.pl/parlament-europejski-przyjal-raport-joanny-skrzydlewskiej-o-bezrobociu-wsrod-mlodziezy-2/, 30.04.2015.

[31] http://www.przegladdziennikarski.pl/relacja-z-brukseli-danuta-jazlowiecka-pyta-komisarza-ue-o-delegowanie-pracownikow/, 06.05.2015.

[32] http://www.joannaskrzydlewska.pl/zatrudnienie-i-bezrobocie-wsrod-mlodych-w-unii-europejskiej/, 30.04.2015.

[33] http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1079, 30.04.2015.

[34] Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa 2014, ss. 3-4.

[35] http://www.przegladdziennikarski.pl/jose-barroso-to-juz-koniec-kryzysu-w-unii-europejskiej/, 06.05.2015.

[36] D. Sawa, Unia Europejska wobec globalnego kryzysu, [w:] A. Sepkowski (red.), Zbliżenia cywilizacyjne, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa we Włocławku, Włocławek 2011, ss. 160-161.

[37] http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=teilm021&plugin=0, 07.05.2015.

[38] P. Rogaliński, Priorytety UE czyli edukacja, gospodarka i demokracja, [w:] M. Trojanowski (red.), Na co przeznaczyć unijne pieniądze, Grupa EPL w Parlamencie Europejskim, Bruksela 2011, ss. 9-10.

[39]http://www.europarl.pl/pl/strona_glowna/aktualnosci/news/2014pl/november2014/jazlowiecka_k_rajewicz_2014.pdf, 07.05.2015.

[40] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-11-567_pl.htm?locale=FR, 07.05.2015.

[41] http://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/INSR15_03/INSR15_03_PL.pdf, 07.05.2015.

[42] A. Jędrusyna, UE dla młodzieży – konkursy i nagrody, o które warto się starać, „Nasz Głos w Europie”, Wrocław 2013, Numer 12, s. 8.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here