Wzmocnij serce – pokrzywa

„Serduszko puka w rytmie CZA CZA….” ale tylko wtedy, gdy dobrze pracuje i tylko wtedy, gdy jest dobrze dotlenione, a w tym dotlenieniu doskonale pomoże nam pokrzywa. Wszyscy się jej boją, bo ma „parzydełka”, ale bogactwo jakie w sobie kryje jest nie do opisania. Parzydełka, czy kolce u rośliny- to system obronny przed nieprzyjacielem i niekiedy może stanowić poważne zagrożenie, ale nie w przypadku pokrzywy. Takie poparzenia często są doskonałą terapią na zapalenie stawów. Pokrzywa to bylina i jedna z najstarszych roślin używanych do celów leczniczych. Ta niepozorna roślina ma ogromne zastosowanie w wielu problemach zdrowotnych, a między innymi w leczeniu cukrzycy typu 2, o czym szerzej w poniższym tekście.

Aby zrozumieć, jak wspomaga pokrzywa nasze serce musimy zacząć od czerwonych krwinek, czyli erytrocytów krążących w naszych żylach i tętnicach. Erytrocyty (czerwone krwinki) są niezykle ciekawe i pokazuje je zdjęcie u góry. Są to jedne z najmniejszych komórek w naszym organizmie. Mają kształt takiej „bułeczki” z wgłębieniem w środku, jak po ucisku palca. Należy podkreślić, że żadna komórka w naszym organizmie nie powstaje od razu w takiej formie, jaką ostatecznie przybiera i jaką jest optymalna do pełnienia jej podstawowych i najważniejszych funkcji. Tak też jest w przypadku erytrocytów. To wgłębienie jest pozostałością po wypadnięciu jadrą komórkowego. W jądrze komórkowym zapisane są informacje dotyczące funkcji komórki. W przypadku erytrocytu najważniejszą funkcją jest roznoszenie tlenu po całym organizmie. Jądro komórkowe w erytrocytach (czerwonych krwinkach) wypada dopiero na ostatnim etapie przemian i miejsce to zajmuje hemoglobina, która wychwytuje tlen z osocza. Krwinki czerwone muszą przejść całą droge przemian, aby w końcu stać się pozbawionymi jadra erytocytami i powstawanie czerwonych krwinek (erytrocytow) nazywamy erytropoeza, w procesie którym bardzo istotna jest erytropoetyna- hormon peptydowy odpowiedzialny za stymulowanie powstawania czerwonych krwinek. Krwinki czerwone powstają w szpiku kostnym.

Erytropoetyna skracana jest czasem w nazwie jako „EPO” i EPO jest to również środek stosowany jako lek, ale i również, jako nielegalny doping, ponieważ erytropoetyna w zwiększonej liczbie w naszym organizmie zwiększa produkcję czerwonych krwinek i one w sposób bardziej skuteczny przyswajają więcej tlenu, co znacznie zwiększa wydolność organizmu. Dlatego często sportowcy sięgają po EPO, jako doping zwiększający możliwości w zawodach. Ciekawostką jest to, że erytropoetyny i czerwonych krwinek jest więcej, kiedy zwiększa się wysiłek naszego organizmu np. kiedy przebywamy w wysokich górach, gdzie na znacznej wysokości jest mniej tlenu lub w czasie wysiłku fizycznego- wtedy produkcja czerwonych krwinek bardzo wzrasta. Krwinki czerwone w naszym organiźmie żyją około 100 dni i rozpadają sie w śledzionie skąd przez makrofagi są usuwane. Po wypadnięciu jądra komórkowego z erytrocytów miejsce to, jak wspomniano wyżej zajmuje białko o nazwie hemoglobina, która wiąże tlen z osocza i transportuje go do każdego zakątka naszego ciała. Hemoglobina oznaczana jest skrótem Hb lub HGB. Nie jest to jedyne jej zadanie, ale najważniejsze. Jeżeli odjelibyśmy z erytrocytów wodę- to 96% zawartości erytrocytu będzie sama hemoglobina. W jednej cząsteczce hemoglobiny są cztery grupy hemowe i każda jest zdolna do związania jednej cząsteczki tlenu.

Ale co to jest hem? To zwiazek organiczny, który ma bardzo podobną strukturę do tzw. porfiryn. To jest związek mający zdolność tworzenia takich pierścieni w samym środku, którego znajduje się zamknięty atom żelaza i właśnie to żelazo jest elementem, który wiąże tlen. Dlatego żelazo ma znaczącą rolę w wiązaniu tlenu, a dotleniona krew jest koloru czerwonego i płynnego, lepiej przepływa i nie tworzy zakrzepów, dzięki czemu dotlenione serce lepiej funkcjonuje. Krew niedotleniona jest ciemnoczerwona i gęsta z jednoczesnym powolniejszym przepływem. Ten proces uzasadnia powiedzenie, ze najważniejszy do życia jest tlen, ale żeby związała go hemoglobina bardzo ważne jest żelazo, które właśnie ma pokrzywa i które jest doskonale przyswajane przez organizm. Najważniejszym organem dostarczającym tlen do organizmu są płuca, ale hemoglobina roznosi ten tlen do wszystkich miejsc naszego organizmu.

 Tak więc pokrzywa ma działanie immunologiczne, czyli stymuluje układ odpornościowy, zwiększa wydzielanie interferonu, a tym samym zwiększa odporność organizmu. Na tę odporność wpływa to, że zwiększa ilość erytrocytow i hemoglobiny. Jest wskazana dla osób z przewlekłą niedokrwistością, niedokrwistością mikrocytarna, czyli z niedoboru żelaza. W takich przypadkach bardzo wskazane są wywary z pokrzywy.

Charakterystyka rośliny

Pokrzywa zwyczajna Urtica dioica L. należy do gatunku z rodziny Urticaceae i ma nadzyczajne własciwości. Jest jednak najbardziej niedoceniania ze wszystkich roślin użytkowych, a rośnie niemal wszędzie. Warto o tym pamiętać, kiedy ją spotkamy w kąciku naszego ogrodu i chcemy zniszczyć uważając, że to brzydki chwast. Potrafi być wyjątkowo piękna i do tego bardzo przyjazna człowiekowi. Tylko nie zabierajmy się za nią gołymi rękoma. Rośnie w stanie dzikim niemal w calej Europie, Azji, Afryce Północnej, na Wyspach Brytyjskich, na wybrzeżach Morza Czarnego i Zakaukaziu, w zachodniej i środkowej Syberii. Występuje powszechnie także w Polsce na niżu i w niższych położeniach górskich. Rośnie w wilgotnych lasach, ogrodach i zaroślach oraz bardzo często na żyznych siedliskach ruderalnych. Jako roślina azotolubna wymaga gleb żyznych, głębokich, bogatych w azot i fosforany, często przenawożonych. Unika gleb kwaśnych i zasolonych. Jest gatunkiem najwyraźniej odpornym na skażenie gleby metalami ciężkimi. Preferuje miejsca z dobrym dostępem do światła, w których obficie kwitnie i owocuje, a w miejscach zacienionych rośnie słabiej. Najlepiej rośnie na glebach wilgotnych i mokrych, jednak źle znosi długotrwałe zalewy. Obficie rośnie w dolinach rzecznych i nad rzekami, szczególnie na obrzeżach terenów podmokłych. Jest rośliną leczniczą, kosmetyczną, jadalną i paszową, dostarcza także włókien, barwnika i jest użytkowana w ogrodnictwie. Pokrzywa odgrywa też rolę w ludzkiej kulturze duchowej.

Ta wieloletnia roślina zielna, pokryta jest wydzielniczymi włoskami parzącymi i mniej licznymi włoskami nie parzącymi. Ma czterokanciasta łodyge i osiąga wysokość do 150 cm, a niekiedy nawet i do 3 m. Pod ziemią roślina wytwarza silnie rozgałęzione i drewniejące z wiekiem rozłogi. Z węzłów kłącza wyrastają włókniste korzenie i ma ulistnienie na krzyżległe. Ogonki liściowe osiągają od 2,5 do 4 cm długości i są owłosione włoskami parzącymi podobnie jak łodyga. Liście są z brzegu grubo piłkowane, czasem podwójnie. Górna strona liścia pokryta jest z reguły rzadkimi włoskami parzącymi, podczas gdy od spodu są one liczne. Roślina jest przeważnie dwupienna. Kwiaty zebrane są w luźne lub gęste groniaste kwiatostany dłuższe od ogonków liściowych. W kwiatach tych dwa listki okwiatu są większe, a dwa mniejsze. Kwiatostany żeńskie są zwieszone po przekwitnieniu. Owoce jednonasienne, jajowate o długości do 1,2 mm, otoczone listkami okwiatu i często z zachowanymi resztkami słupka na szczycie. Jedna roślina wytworzyć może ok. 22. tys. owoców, przy czym w przypadku roślin rosnących w cieniu liczba ta bywa znacznie mniejsza i sięga tylko 500 owoców.

Historia rosliny

Roślina ta ma długą tradycję zastosowań leczniczych. Pojawia się w dawnych legendach nazywana zielonym złotem i od stuleci pokrzywa spowija zielonym dobrem nasze zdrowie. Jest ona niczym cudowna apteka rosnąca zawsze blisko nas. Z jej dobra korzystali władcy, mocarze i wielcy tego świata. Pokrzywę, jako roślinę leczniczą znali już starożytni. Doceniał ją Hipokrates, Pliniusz, Dioskurides. Wieki temu Pedanios Dioskurides i Pliniusz Starszy podkreślali jej zdolność do tamowania krwotoków, polecali na zatrucia, oparzenia, na trudno gojące się rany i owrzodzenia, uznawali za afrodyzjak. Sok zaprawiany cukrem zalecany był na żółtaczkę, astmę i gruźlicę. W późniejszym wieku w leczeniu kolki nerkowej i krwiomoczu stosował ją Mikołaj Kopernik.

 W medycynie ludowej wykorzystywano świeżo zerwane rośliny do biczowania kończyn ludzi cierpiących na reumatyzm, artretyzm. Pokrzywę stosowano także przy leczeniu cholery, przy schorzeniach skóry, pielęgnacji włosów i łupieżu, astmie i kaszlu, rzadziej przy chorobach kobiecych, chorobach przewodu pokarmowego i krwionośnego oraz przy przeziębieniach. Wywar z pokrzywy podawano chorym na zimnicę, gorączkującym, zmagającym się z kokluszem, astmą, kurczami, chorobach żołądka. Pokrzywę ceniły położne, a nawet znachorzy leczący dziury w zębach dymem z palonych pokrzyw. Suszone ziele palono także jak papierosy przy astmie i kaszlu. Tybetańczycy wzmacniali umysł i ciało spożywaniem pokrzywy. W Rosji i w Afryce pokrzywa była stosowana także przy obrzękach, biegunce i robaczycy.

 Dla Słowian pokrzywa od wieków była rośliną magiczną. Używano ją do ochrony przed demonami i urokami. Aby nabrała swoich eterycznych właściwości robiono z niej napar, którym skrapiano ubrania i domostwa. W przekazach zachowanych można także dostrzec analogie do mitologii nordyckiej. Słowianie wierzyli, że przed nadejściem burzy należy palić pokrzywy dzięki czemu strzech nie imały się pioruny. Korzystali z niej egzorcyści, zielarze, cyrulicy i lekarze. Roślina ta szybko się rozprzestrzeniła zyskując niebywałą sławę w leczeniu rozmaitych problemów zdrowotnych.

Wlaściwości lecznicze

 Surowcem zielarskim jest liść pokrzywy (Folium Urticae), ziele pokrzywy (Herba Utricae dioicae), korzeń pokrzywy z rozłogami (Radix Urticae) oraz nasiona pokrzywy (Semen Utricae dioicae). Pokrzywa to bogactwo wielu ważnych składników odżywczych i leczniczych: wapń, fosfor, magnez, żelazo, mangan, krzem, witaminy B2, C, K, E. Zawiera także karotenoidy, flawonoidy, kwasy organiczne i tłuszczowe, chlorofil, serotoninę, histaminę, garbniki, olejek eteryczny, acetylocholina. W zielarstwie surowca dostarczają dwa równocenne gatunki: pokrzywa zwyczajna i pokrzywa żegawka. Ziele i liście zbiera się od maja do września, zrywając pędy przed kwitnieniem i tylko wierzchołki do ok. 30 cm długości tzn. do 3-4 pietra od gory liczac. Liście i owoce suszy się bez dostępu światła, przy czym muszą być rozrzucone luźno, bez zlepień bowiem łatwo się zaparzają i zmieniają barwe na brunatna. Surowcem leczniczym są również korzenie i kłącza, które wykopuje się wczesną wiosną lub jesienią i suszy w przewiewnym miejscu w temperaturze nieprzekraczającej 40 °C.

    Pokrzywa jest doskonała w wielu problemach zdrowotnych, a mianowicie oczyszcza krew z toksyn, doskonale ją dotlenia i zwiększa produkcję erytrocytów i hemoglobiny, łagodzi ból, alergię, obniża poziomu cholesterolu, mocznika, redukuje stany zapalne, hamuje wypadanie włosów, obniża ciśnienie krwi, poprawia proces leczenia ran. Pokrzywa wykorzystywana jest także jako środek moczopędny, przeciwzapalny, w chorobach reumatycznych, zwiększający diurezę. Pokrzywa jest także środkiem pomocniczym w leczeniu cukrzycy typu 2- liście i ziele obniżają poziom cukru we krwi. W przypadku cukrzycy typu 2 napar z pokrzywy można stosować pomocniczo, jednak należy pamiętać, aby zasięgnąć opinii lekarza w przypadku brania leków na problemy związane z cukrzycą, ponieważ razem z lekami może gwałtownie obniżyć poziom cukru powodując zasłabniecia. Stosowana jest rownież przy otyłości regulując przemianę materii i ułatwiając wyprożnianie sie. Pomaga przy nieżytach żołądka, jelit, bólach głowy, chorobach płuc, trądziku oraz ogólnego osłabienia. Można ją także przyjmować podczas leczenia krwawych wymiotów, krwinkomoczu, krwawienia macicznego oraz krwawienia z nosa. Ukłucia pokrzywy mają działanie przeciwbólowe w chorobie zwyrodnieniowej stawów. W badaniach nie zaobserwowano wystąpienia objawów niepożądanych takiej terapii z wyjątkiem bardzo rzadko występującej przemijającej wysypki. Podrażnianie skóry w okolicach niedomagających stawów pomaga z powodu poprawienia krążenia i usuwania w ten sposób toksyn odpowiedzialnych za choroby reumatyczne. Działanie czynne przypisywane jest także oksylipinie (kwas 13-hydroksyoktadekatrienowy), która ma blokować aktywność prozapalną cytokinin.

Pokrzywa jest stosowana w stanach zapalnych dróg moczowych. Zmniejsza zlogi kwasu moczowego w organiźmie powodujące kamice nerkową stosując odwary i wywary z liści pokrzywy. Działa nieco moczopędnie przy czym hamuje resorpcję zwrotną przyśpieszając eliminowanie z krwiobiegu chlorków, mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii (działanie w tym zakresie korzeni jest silniejsze niż liści). Wpływa dodatnio na procesy przemiany materii za sprawą bogactwa witamin i pierwiastków śladowych, pobudza działalność gruczołów wydzielania wewnętrznego, z powodu flawonoidów, garbników . Dzieki witaminie K działa przeciwkrwotocznie, a takze przeciw zakrzepowo. Zwiększa poziom hemoglobiny i liczbę erytrocytów, poprawia perystaltykę jelit. Szczególnie polecana jest na wiosenne osłabienie, gdyż stwierdzono w surowcach istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu i mocno zalecana jest przy anemii. Używana miejscowo sprzyja gojeniu się ran, czyraków i wrzodów. Chlorofil otrzymywany z pokrzywy wykorzystuje się w leczeniu choroby popromiennej. Z pokrzywy i krwawnika sporządza się płynne wyciągi, które stosowane do wewnątrz tamują krwawienia nosa, jelit, macicy i płuc. Wywar wodny pomaga rozwnież w działaniu zółciopednym w trzustce, czyli jest to czynność zewnątrzwydzielnicza trzustki szczególnie u osób, które mają duże wzdęcia, pobolewania brzucha, w nadbrzuszu. Poza tym taki wywar jest mocno wzmacniajacy w przewlekłych, ale nie w zaostrzonych problemach. Przetwory z liści pokrzywy pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i mają działanie żółciopędne. Przypisuje się im ułatwianie trawienia, przyswajania pokarmów, zmniejszanie stanów zapalnych przewodu pokarmowego i przeciwdziałanie mało nasilonym biegunkom.

 W celu poprawienia obrazu krwi, a także regulacji jej ciśnienia i pracy serca, przy cierpnięciu kończyn zaleca się zażywanie jednej łyżeczki dziennie miodu pokrzywowego, a także napary. Wyciągi wodno-alkoholowe z korzenia, zawierające sitosterole wykorzystywane są w leczeniu łagodnego przerostu prostaty. Hamowanie przerostu prostaty jest najczęstszym zastosowaniem leczniczym korzenia pokrzywy w nowoczesnej medycynie polegające na zwiększeniu objętości wydalanego moczu i przepływu cewkowego oraz zmniejszeniu ilości moczu zalegającego. Substancjami czynnymi jest sitosterol lub jego glikozyd, lignany, UDA i polisacharydy. Wyciągi z części podziemnych pokrzywy hamują aromatazę i obniżają stężenie SHBG, dzięki czemu mogą być stosowane przy nadmiarze aromatazy, która u mężczyzn powoduje ginekomastię, a u kobiet hirsutyzm. Z badań na gryzoniach wynika, że wyciąg z pokrzywy zwyczajnej ma działanie łagodzące niepożądane skutki chemioterapii przy użyciu cisplatyny, a olej z nasion pokrzywy łagodzi stany zapalne jelita rubego. Ciekawe działanie mają nasiona z pokrzywy- poprawiają poziom hormonów w organiźmie przywracając równowagę hormonalną. Pokrzywa działa rownież tonizująco i przeciwlękowo w stanach napięcia nerwowego. Doskonały jest rownież sok z młodych pędów pokrzywy ponieważ posiada właściwości oczyszczające organizm eliminując złogi kwasu moczowego oraz likwidując tzw „błotko żółciowe” sprzyjające powstawaniu kamieni żółciowych. Odwar z liści pokrzywy przygotowuje się zalewając 2–2,5 łyżki surowca dwoma szklankami wrzącej wody pozostawiając pod przykryciem 30-40 minut. Pić 2–3 razy dziennie po ½–⅔ szklanki po jedzeniu. W terapii stosuje się także sok wyciśnięty ze świeżych roślin, który uchodzi za najbardziej wszechstronny i najskuteczniejszy środek leczniczy z pokrzywy.

Oprócz właściwości leczniczych pokrzywa byla dawniej wykorzystywana jako wlókno do plecienia sieci. Albert Wielki w XII wieku opisał pokrzywę jako roślinę przędzalniczą . Do XVII wieku wyrabiano z niej tkaniny i dopiero bawełna oraz jedwab wyparły pokrzywę na długo. Podczas I Wojny Światowej Niemcy przypomnieli sobie o tej wspaniałej roślinie będąc w wielkiej potrzebie używając ją do szycia onuc, mundurów i wyciorów do luf karabinów. Dziś jest raczej rzadko wykorzystywana do tkania, choć cenią sobie ją wciąż rybacy ze względu na to, że włókno tego zioła jest bardzo mocne, nie nasiąka i nie gnije.

Zagrożenia

 Nie jest zalecana u osób z nadmiernym poziomem żelaza we krwi. Należy zachować ostrożność w przypadku brania leków moczopędnych, bo zwiększone wydalanie moczu z organizmu może powodować wzrost wydalania jonow potasu, dlatego ziela pokrzywy nie powinno się spożywać w zbyt dużych ilościach. Roślina może bowiem wypłukiwać nadmiernie sole mineralne z organizmu ze względu na swoje działanie diuretyczne. Przeciwwskazania do stosowania herbaty z pokrzywy to także choroby narządów rodnych, zwłaszcza nowotwór, mięśniaki czy obfite krwawienia. Większa ilość herbaty z pokrzywy może przyczyniać się do nadmiernego wydalania moczu, a wraz z nim, do utraty elektrolitów. Zgodnie z logika Paracelsussa wszystko jest zdrowe w zdrowych wymiarach.

Wnioski:

  Wnioski nasuwają się same, kiedy podsumujemy jej dobroczynne działanie:

• zmniejsza złogi kwasu moczowego w organizmie powodujące kamicę nerkową oraz likwiduje tzw „błotko żółciowe” sprzyjające powstawaniu kamieni żółciowych
• ze wzgledu na zawarto ść żelaza zwiększa ilość erytrocytów i hemoglobiny doskonale dotleniając i oczyszczając krew
• łagodzi objawy przerostu prostaty (gruczołu krokowego)
• polecana jest na wiosenne osłabienie, gdyż stwierdzono w surowcach istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu
• zalecana jest przy anemii z uwagi na zawartość żelaza
• sprzyja gojeniu się ran, czyraków i wrzodów
• chlorofil otrzymywany z pokrzywy wykorzystuje się w leczeniu choroby popromiennej
• wpływa dodatnio na procesy przemiany materii, poprawia perystaltykę jelit
• pobudza działalność gruczołów wydzielania wewnętrznego
• działa słabo moczopędnie (to działanie jest jednym z nielicznych dobrze dowiedzionych metodami naukowymi), przy czym hamuje resorpcję zwrotną przyśpieszając eliminowanie z krwiobiegu chlorków, mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii
• moczopędnie (diuretycznie) zwiększa objętość wydalanego moczu, a tym samym obniża ciśnienie krwi i dlatego tu muszą zachować ostrozność osoby biorące leki na obniżenie ciśnienia krwi, gdyż może to zwiększyć ilość wydalanego moczu i wypłukiwać potas
• przeciwcukrzycowo (hipoglikemizująco) zmniejsza stężenie glukozy we krwi, należy jednak zachować ostrożność w przypadku brania leków przeciwcukrzycowych, aby w podłączaniu z pokrzywą nie nastąpiło zbyt duże obniżenie cukru we krwi
• przeciwkrwotoczne, a także przeciw zakrzepowo
• pobudza wydzielanie soku żołądkowego
• poprawia poziom hormonów w organiźmie przywracając równowagę hormonalną
• przeciwłojotokowe (zmniejsza czynność gruczołów łojowych)
• przeciwpotne (łagodzi nadmierne pocenie, łagodzi hiperhydrozę)
• przeciwzapalnie
• detoksykująco

Aby się przekonać o cudownym jej działaniu regenerującym, wzmacniającym i odbudowującym należy wywarem z pokrzywy podlewać swoje kwiaty dwa razy w tygodniu przez trzy tygodnie -zobaczymy wspaniały efekt, jak kwiaty stają sie mocniejsze, o pięknych zielono-lśniacych liściach, które się bardzo powiekszą, a jednocześnie zaczną szybciej rosnąć. To pokazuje, jak wspaniałe właściwości ma ta roślina i dlatego należy sie z nią zaprzyjaźnić.