Ostropest plamisty (Silybum marianum) to roślina z rodziny astrowatych porastająca łąki i polany. Charakteryzuje się pięknymi, purpurowo-zielonymi liśćmi z charakterystycznymi białymi żyłkami. Kwiaty ostropestu plamistego są duże i fioletowe, a pojawiają się na roślinie w okresie od czerwca do września. Ta kłująca roślina nazywana jest też ostem mlecznym, choć ostem nie jest. Z wyglądu niekiedy przypomina oset, ale szczególnie jej kłujące zielone liscie o bialych plamkach (stąd nazwa rośliny) i wysokość sięgającą niekiedy 2 metrów wyraźnie go od ostu odróżnia. Jego owoce pokryte kolcami sprawiają, że sa one trudne do zebrania. Ostropest plamisty preferuje gleby próchniczne, przepuszczalne i wilgotne. To roślina łatwa w uprawie i nie wymaga specjalnej pielęgnacji.
Ponad 300 przeprowadzonych badań potwierdza, że jest jednym z najbezpieczniejszych roślin dla organizmu ludzkiego. Wykazuje działanie detoksykujące i poprawia prawidłowe funkcjonowanie wątroby, ale nie tylko. Obfituje w całą gamę zbawiennych związków, dzięki którym zyskuje cenne właściwości lecznicze. Zawiera przede wszystkim sterole roślinne, olejki eteryczne, cukry, śluzy, witaminę E, nienasycone kwasy tłuszczowe, garbniki oraz flawonolignany, czyli kompleks substancji zwany sylimaryną. Bogactwo substancji ostropestu plamistego sprawia, że jest chętnie wykorzystywany jako naturalne remedium na szereg dolegliwości.
Charakterystyka rośliny
Ostropest plamisty (Silybum marianum (L.) Gaertner) pochodzi z rodziny astrowatych z obszaru śródziemnomorskiego, terenu południowej i południowo-wschodniej Europy, ale obecnie rozprzestrzenił się niemal na wszystkich kontynentach, jak Azji, Australii, Nowej Zelandii, Afryki i obu Ameryk. W Polsce jest uprawiany na potrzeby firm farmaceutycznych, ale rownież można go spotkać rosnący dziko na ląkach czy obrzeąach lasów, w ogrodach, nieużytkach, ugorach oraz w zbiorowiskach ruderalnych i synantropijnych.
Jest to roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do sierpnia. Kwiaty zapylane są przez owady. Wyrasta na wysokość 2 m, posiada kwiaty o purpurowej barwie i ostro zakończone plamiasto-białe liście. Nasiona roznosi wiatr. Liście szerokoeliptyczne lub odwrotnie jajowate, bezogonkowe, obejmujące swoją nasadą łodygę, białoplamiste, brzegi ma silnie kolczaste. Kwiaty zebrane w zwisłe duże koszyczki (4-5 cm długości) wyrastające na szczycie łodyg o purpurowej barwie. Owoc niełupka z żółtawoszarym puchem kielichowym ponad dwukrotnie dłuższym od owocu.
Zbiór i suszenie: koszyczki kwiatowe zbiera się pod koniec sierpnia lub we wrześniu, gdy nasiona zmieniają już barwę na brązową. Suszy się w przewiewnym i zacienionym miejscu, po wysuszeniu młóci i oddziela nasiona.
Historia
Roślina ta ma długą historię użytkowania, sięgającą czasów starożytnych. Nazwa „ostropest” pochodzi od charakterystycznych ostrych liści tej rośliny. Natomiast nazwa gatunkowa „marianum” związana jest z legendą mówiącą, że białe plamy na liściach ostropestu zostały zrobione przez mleko Matki Boskiej, które spadło na liście podczas odpoczynku na nich. Lecznicze działanie ostropestu plamistego (Silybum marianum) znane było juz w starożytności i średniowieczu. Starożytni Grecy i Rzymianie stosowali go w leczeniu zaburzeń wątroby oraz w wypadku ukąszeń węży. W średniowieczu był zalecany do usuwania toksyn z wątroby. O ostropeście wspomina już Teofrast żyjący ok. 370-287 r. p.n.e. ktory jako pierwszy opisał jego dobroczynne własciwosci. Lecznicze działanie ostropestu znał Dioskurides. Łacińską nazwę Silybum nadał tej roslinie Pliniusz Starszy żyjący w I wieku naszej ery. O korzystnym wpływie ostropestu na wątrobę i żółciopędnym działaniu pisał także wybitny angielski zielarz John Gerard (1545-1611) i botanik Nicholas Culpeper (1616-1654) oraz Hildegarda z Bingen żyjąca w XI wieku. Współcześni praktycy homeopatii stosują związki zawarte w nasionach ostropestu w leczeniu wielu schorzeń, takich jak żółtaczka, kamica żółciowa oraz zapalenie otrzewnej. Mimo długiej historii stosowania ostropestu w leczeniu dolegliwości wątroby dopiero w 1968 roku z nasion wyodrębniono sylimarynę, która jest substancją czynną tej rośliny. Odkryto także, że sylimaryna jest mieszanką flawonolignanów, substancji pochodzenia roślinnego.
Działanie lecznicze
Ostropest plamisty jest jednym z najstarszych roślin stosowanych wspomagająco przy chorobach związanych z wątrobą. Jest jednym z najlepiej przebadanych i poznanych ziół. Ma bardzo szerokie działanie lecznicze i miedzy innymi zapobiega nadmiernej utracie z organizmu glutationu. Jak dowodzą badania, ostropest może zwiększyć stężenie glutationu w organizmie nawet o 35%.
Liczne badania kliniczne potwierdzily, że ostropest wykazuje aktywność przeciwutleniającą i mając wiele innych właściwości ochronnych wątroby, jest unikalnym środkiem hepatoprotekcyjnym.
Zawarta w nim sylimaryna ma niezwykłe właściwości lecznicze, wspomagające i chroniąca wątrobę. Jest często stosowany przy leczeniu licznych zaburzeń wątroby charakteryzujących się upośledzeniem czynnościowym lub martwicą zwyrodnieniową.
Surowcem zielarskim są owoce Fructus silybi mariani będące ciemnymi niełupkami. Ich kolor spowodowany jest zawartością tanin. To dzięki nim roślina ta znalazła zastosowanie w medycynie i zielarstwie. Zawierają także sylimarynę, flawonoidy, aminy biogenne (histaminę, tyraminę), kwasy organiczne, śluz, witaminy C i K, fitosterole, garbniki, białka, cukry, olej z dużą ilością kwasu linolowego (50%) i sole mineralne. Najważniejsza w tej roslinie jest sylimaryna, która jest silnym przeciwutleniaczem i ktorej zawartość dochodzi do 2-3%. Z nasion ostropestu wytwarza się lek Sylimarol (w postaci pastylek). Lek ten ma zastosowanie zarówno profilaktyczne, jak i lecznicze przy marskości wątroby, stłuszczeniu wątroby , kamicy żółciowej, żółtaczce, czy w trakcie leczenia nowotworów. Wykazuje działanie detoksykujące i poprawia prawidłowe funkcjonowanie wątroby, a także przeciwzapalne, stymulujące regenerację i wytwarzanie nowych komórek wątroby, a przede wszystkim odtruwające. Oczyszcza wątrobę z wielu trucizn takimi, jak: alkohol, dwusiarczek węgla, pestycydy, a nawet toksyn muchomora sromotnikowego. Sylimaryna ma pozytywny wpływ nie tylko na zdrowie wątroby, ale również na kondycję trzustki. Ostropest oczyszcza z toksyn oba te narządy, sprawiając, że mogą pracować bardziej wydajnie i skutecznie. Pomaga także w walce z nadwagą i wysokim cholesterolem. Ma właściwości przeciwkrwotoczne, przeciwzakrzepowe, wzmacnia ściany naczyń krwionośnych, zwiększa wydzielanie soków trawiennych, poprawia trawienie, a u kobiet karmiących wzmaga laktację.
Chińska medycyna głosi, że pomaga na wiele dolegliwości kobiecych, jak endometrioza, czy mięśniaki, które są ściśle związane z dolegliwościami wątroby. Wątroba rozkłada nadmiar estrogenu, przetwarza go, co bezpośrednio wpływa na gospodarkę hormonalną u kobiet. Wiele badań z ostropestem plamistym potwierdziło, że jest wskazany osobom z kamicą nerkową, a także jest pomocny przy wirusowym zapaleniu wątroby typu A, B i C, stłuszczeniu wątroby, zapaleniu dróg żółciowych oraz przy chorobach skóry. Co więcej, roślina ta zapobiega marskości wątroby i zmniejsza krwawienia, rownież w obrębie jelita grubego.
Ciągle trwające badania nad ta rosliną, wykazały kilka korzystnych właściwości ostropestu w szerszym zakresie. Jak się okazuje to bezpieczne i dobroczynne zioło może wspomóc organizm również przy ochronie nerek, miażdżycy, ochronie układu sercowo-naczyniowego, zapobieganiu insulinooporności. Nasiona ostropestu wzmacniają ścianki naczyń krwionośnych, mają działanie przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Jest on również bardzo skuteczny w leczeniu wszelkich uszkodzeń skóry, stanów zapalnych czy przy trądziku. Z nasion pozyskuje się również komponenty do produkcji wszelkiej maści suplementów diety. Wykazują one cechy żółciopędne, przeciwzapalne, odtruwające i spazmolityczne. Ostropest plamisty stabilizuje błony komórkowe, hamuje wytrącanie złogów żółciowych, obniża poziom cholesterolu i chroni miąższ wątroby. Co więcej, specyfiki na jego bazie posiadają łagodne działanie przeczyszczające i rozkurczowe.
Prowadzone badania dostarczają danych, że ostropest plamisty neutralizuje wolne rodniki, przez co zmniejsza stres oksydacyjny i eliminuje nawet przewlekłe stany zapalne. Jest on rekomendowany jako uzupełnienie terapii onkologicznej. Pomaga także w regulacji cyklu menstruacyjnego. Ten nutraceutyk przywraca równowagę estrogenową, dzięki czemu niweluje nieprzyjemne kobiece dolegliwości, jak długotrwałe krwawienia, nieregularne miesiączki, uderzenia gorąca oraz zespół napięcia przedmiesiączkowego. Wzmaga łaknienie, reguluje czynności trawienne, a także chroni komórki błony śluzowej żołądka. Roślina ta charakteryzuje się wysoką zawartością błonnika pokarmowego, który pozytywnie wpływa na pracę jelit. Z racji tego, że nasiona ostropestu są produktem bogatym w błonnik w trakcie zażywania może się zmienić zabarwienie i konsystencja stolca.
Lista właściwości leczniczych ostropestu plamistego jest dluga, jak widać z powyższego i jeszcze się nie kończy. Aktywnie oczyszczając z toksyn komórki wątrobowe przywraca prawidlową pracę wątroby. Redukuje poziom cholesterolu LDL i stężenie bilirubiny oraz spowalnia rozwój blaszek miażdżycowych. Olej z ostropestu jest polecany w łagodnych dolegliwościach żołądkowych oraz w celu profilaktyki takich schorzeń jak marskość wątroby. Uzyskiwany jest on w procesie tłoczenia owoców na zimno i obfituje w nienasycone kwasy tłuszczowe, tokoferole i sterole roślinne. Olej aplikuje się zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Jego regularne spożywanie przynosi ulgę we wrzodach i nadkwasocie żołądka. Ma zastosowanie jako baza do rozmaitych kosmetykow i maseczek. Nie tylko poprawia koloryt skóry eliminjac przebarwienia, ale także nawilża i uelastycznia ją, przyspieszając gojenie się ran, zatem można stosować go np. po intensywnym opalaniu i w leczeniu chorób łuszczycowych. Dobrej jakości preparaty cechuje obecność osadu, który nie wpływa na jakość samego surowca. Należy jednak pamiętać, aby po otwarciu trzymać nieoczyszczone i nierafinowane oleje w lodówce. Ostropest plamisty w tej formie może być spożywany rownież jako składnik sosów, do sałatek i surówek. Aby zachował on swoje prozdrowotne właściwości, należy delektować się nim wyłącznie na zimno i nie poddawać żadnej obróbce termicznej. Olej z ostropestu najlepiej pić w ilości 2-3 łyżek każdego dnia. Ostropest plamisty w wersji mielonej stanowi doskonały dodatek do potraw i można z powodzeniem dodawać go do potraw każdego dnia. Można też samodzielnie sporządzać z nasion ostropestu odwar zalewając łyżeczkę nasion szklanką wrzącej wody i pozostawiając pod przykryciem około 30-40 min, a potem wypić w przypadku dolegliwości, czy profilaktycznie.
Dobroczynne właściwości lecznicze ostropestu plamistego charakteryzują jego wszystkie produkty, bez względu na ich formę. Szeroka gama specyfików dostępnych na rynku sprawia, że każdy z łatwością dopasuje je do własnych potrzeb. Do dyspozycji są m.in. ziołowe herbatki, napary, olej, ziarna w całości lub zmielone.W przypadku gotowych preparatów leczniczych należy zawsze dostosować się do zaleceń w załączonych ulotkach. Ostropest to wspanialy lek, ale jak powiedział Paracelssus wszystko w nadmiarze może szkodzić. W przypadku częstego brania ostropestu mogą wystąpić bóle głowy z uwagi na zwiększone wydzielanie żółci.
Podsumowanie:
Ta kłująca roślina o plamkowato-zielonych liściach ma potężnie długą listę dobroczynnego działania na nasze zdrowie. Leczy schorzenia wątroby takie jak:
-kamica woreczka żółciowego i dróg żółciowych, hamuje wytrącanie złogów żółciowych
-chroni miąższ wątroby,
-stosowany jest również przy żółtaczce i wirusowym zapaleniu wątroby typu A,B,C,
– przy uszkodzeniu wątroby spowodowanym toksynami- działa odtruwająco,
-przy marskości wątroby,
-przy stłuszczeniu wątroby,
-przy kamicy nerkowej,
-zapaleniu otrzewnej,
-zapobiega nadmiernej utracie glutationu,
-dziala przeciwutleniająco,
-stymuluje regeneracje i wytwarzanie nowych komórek wątroby,
-wspomaga leczenie po zatruciu muchomorem sromotnikowym,
-wspomaga kondycje trzustki oczyszczając ją z toksyn,
-poprawia i reguluje trawienie, reguluje prace jelit
-obniża cholesterol i poziom bilirubiny,
-ma właściwości przeciwkrwotoczne, przeciwzakrzepowe,
-wzmacnia ścianki naczyń krwionośnych,
-oczyszcza naczynia krwionośne ze złogów, eliminujac powstawanie blaszek miażdżycowych tym samym zmniejszając powstawanie miażdżycy,
-działa ochronnie na układ sercowo-naczyniowy,
-obniża ciśnienie,
-obniża poziom cukru we krwi,
-pomaga w przypadku endometriozy,
-reguluje gospodarkę hormonalną u kobiet, niweluje uderzenia gorąca,
-reguluje cykl menstruacyjny i zmniejsza krwawienie,
-skuteczny przy zapaleniu skóry, w chorobie trądzika i łuszczycy, eliminuje przebarwienia skóry,
-działa zółciopednie,
-działa łagodnie przeczyszczająco i rozkurczowo,
-chroni komórki błony śluzowej żołądka,
-neutralizuje wolne rodniki,
-zmniejsza stres oksydacyjny
-hamuje rozwój prostaty,
-hamuje wzrost komórek nowotworowych jelita grubego….
Ten obszerny wykaz pokazuje, jak cenny jest ostropest plamisty i jego dobroczynne działanie.
Zagrożenia:
Ostropestu plamistego nie powinno się łączyć z owocami cytrusowymi, ponieważ jego działanie wspierające trawienie może w połączeniu z cytrusami doprowadzić do biegunek.
W przypadku jednoczesnego stosowania suplementów zawierających żelazo lub miedź z ostropestem plamistym ze względu na potencjalne działanie chelatujące i zmniejszenie wchłaniania żelaza/miedzi należy zachować kilkugodzinny odstęp pomiędzy preparatami.
Interakcje: obniża stężenie i skuteczność takich leków jak metronidazol (obniżenie stężenia o około 50%) i indynawir (nieznaczne obniżenie stężenia). W przypadku stosowania leków na cukrzyce typu 2 należy zachować ostrożność ponieważ leki obniżaja poziom cukru i ostropest obniża poziom cukru, aby nie doszło do nadmiernego obniżenia. Podobnie w przypadku stosowania leków na nadciśnienie należy pamietac, ze leki obniżaja nadciśnienie i ostropest obniża nadciśnienie.
Nie rekomenduję też łączenia ostropestu z innymi ziołami, ponieważ śluzy zawarte w surowcu mogą wpływać na wchłanianie związków.
Ostropest plamisty nie powinien być także stosowany przez dzieci do ukończenia 12 lat, poza tym nie zaleca się przyjmowania ostropestu przez kobiety w ciąży oraz karmiące piersią.
Wnioski:
W naszym otoczeniu rosną rośliny, które mają niemal zbawienny wpływ na nasze zdrowie. Natura obdarzyła nas niebywałym bogactwem, ale musimy umieć z niego korzystać. Nasze codzienne życie pełne stresu i zabiegania oraz „na prętce” spożywane produkty niekiedy wysoce przetwarzane nie wplywają korzystnie na nasze zdrowie doprowadzając do problemów z wątroba, trzustką, trawieniem czy innymi. Ta niepozorna roślina odstraszająca kolcami ma niebywały wpływ na regeneracje tych problemłw i wpływa niezwykle oczyszczająco na nasz organizm. Warto sięgać po takie środki by poprawić nasze zdrowie, bo to właśnie zdrowie jest największą wartością dla nas i zazwyczaj to doceniamy, kiedy organizm sie buntuje….
