O moich teściach i… o docencie dr. Karolu Koczym. Autobiografia Karola Czejarka, cz. XXIX

O moich teściach (Józefie i Jadwidze Bartosiakach) i… o docencie (choć dla mnie profesorze) dr. Karolu Koczym. Autobiografia Karola Czejarka, cz. XXIX

Teściowie i Karol Koczy odegrali w moim życiu wielką rolę, dlatego wyróżniam ich tym specjalnym odcinkiem. Bowiem zasłużyli na to, aby nigdy nie zostali zapomniani ( pozostaję z nadzieją, że i nasze dzieci zachowają ich na zawsze w swoich sercach).

U Teściów (czyli „Dziadków” – jak się do nich zwracaliśmy i nadal tak o nich mówimy), przez wiele lat, odkąd przenieśliśmy się ze Szczecina do Warszawy, spędzaliśmy z naszymi dziećmi – Anią i Hubertem – urlopy, święta (szczególnie Boże Narodzenie i Wielkanoc), ale i wszystkie inne uroczystości rodzinne. Zawsze było nam u nich i z NIMI bardzo dobrze! Razem przeżywaliśmy radosne chwile, często w gronie także pozostałych ich dzieci: Basi, Szymona i Eli, także Hani (żony Szymona), Janusza (męża Basi) i Mirka (męża Eli). Potem kolejno ich wnucząt: Sylwii, Gosi oraz Alberta, a nawet prawnucząt: Dominika, Kingi, Mikołaja, Natalii, Jonasza, Bartosza i „małej” Ani. Najmłodsi z tego „klanu”, czyli praprawnuczęta: Hania, Julek i Tadzio – dopiero poznają prapradziadków, choć już tylko z opowiadań w czasie rodzinnych spotkań.

Teściowie po przeprowadzeniu się (z małej wsi k/ Płońska) do Nidzicy (gdzie wcześniej zamieszkał i pracował już ich syn – Szymon), nadal zajmowali się rolnictwem, a po przejściu na emeryturę – uprawiali swój przydomowy „czarodziejski ogród”, pełen niezwykłych kwiatów, krzewów, warzyw i drzew owocowych.

Przyznam, że to ich przydomowe „gospodarstwo” było szczególnie dla mnie jako „mieszczucha”, niezwykłym rajem na ziemi! Tym bardziej, że i okolica, w której mieszkali, podobała się wszystkim, którzy ją odwiedzali. Jest po prostu piękna. W końcu tam zaczyna się kraina jezior i lasów – WARMIA i MAZURY.

W pobliżu były (i oczywiście są nadal) dwa jeziora – Szkotowo i Kownatki, nad które tak chętnie jeździło się rowerami.

W pobliżu Grunwald, Olsztynek, Olsztyn i inne urokliwe miejscowości. Po prostu Mazury, z całą swoją niepowtarzalną i jedyną w swoim rodzaju urodą! A i sama Nidzica z odrestaurowanym Zamkiem krzyżackim, prężnie działającą w nim (szczególnie w tamtych latach) biblioteką i domem kultury, też była często celem naszych wycieczek. Również chętnie jeździliśmy do pobliskiego Działdowa, Szczytna i oczywiście znacznie dalej, do miejsc historycznych i…świętych (jak np. Św. Lipki, Gietrzwałdu, Kętrzyna, Reszla, czy Gierłoży…).

I chociaż Teściowie większość życia spędzili na Mazowszu, skąd pochodzili (z Nacpolska k/Wyszogrodu i z Wierzbicy k/Płońska), to ziemię mazurską pokochali całym sercem i w niej spoczęli na zawsze.

Nigdy nie zapomnę śpiewanych wspólnie z nimi kolęd, chodzenia w niedzielę do Kościoła, uczestniczenia w odpustach, ale i w świeckich imprezach organizowanych wtedy niemal w każdą niedzielę w Nidzicy, w pobliskiej „Wiosce Garncarskiej” w Kamionce czy w skansenie w Olsztynku. O każdym z tych miejsc można byłoby napisać oddzielne opowiadanie.

Będąc w Nidzicy, jeździliśmy z Dziadkami w odwiedziny do ich rodzin, m.in. do Wyszogrodu, Płocka, Włocławka, Czerwińska, Wierzbicy, Daniszewa, ale najczęściej do Nasielska, gdzie mieszkali bracia Babci – Aleksander i Eugeniusz, pod opieką których Basia, Szymon i Magda uczęszczali wcześniej do szkoły średniej, przebywając u nich aż do matury… (Ela chodziła do liceum w Nidzicy). Wszyscy oni, a więc i Basia, i Szymon, i moja żona czyli Magda oraz Ela szczycą się dziś wyższym wykształceniem, co uważam za jeden z największych sukcesów ich rodziców. Wielka im chwała im za to!

A w ogóle – oceniając Teściów po latach – muszę podkreślić, iż byli to fantastyczni ludzie.

Od pierwszej chwili poznania traktowali mnie jak syna, a ja ICH – jak niemal własnych rodziców! A zdobyte od Nich doświadczenia, mądrości życiowe, poczucie jedności rodzinnej – staraliśmy się przekazać własnym dzieciom, a obecnie i naszym wnukom – Natalii, Jonaszowi, Bartoszowi i Ani!

Dziś nadal jeździmy do Nidzicy, niestety już tylko na groby Teściów – zapalamy im znicze, zostawiamy kwiaty i… wspominamy wspólnie przeżyte chwile. Także te spędzone z ciocią Martą (siostrą Teścia, która z nimi na stałe mieszkała od 1949 roku i spoczywa w tym samym grobie). I z Heniem, człowiekiem niepełnosprawnym, którego Dziadkowie przyjęli do siebie w latach 50., traktując go jak członka rodziny (jego mogiła znajduje się na tym samym nidzickim cmentarzu, zaledwie kilkadziesiąt metrów dalej od grobowca Teściów).

W grobie rodzinnym „Bartosiaków” spoczywa też żona Szymona – HANIA, wieloletnia dyrektorka Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Nidzicy. Ale przede wszystkim kobieta o niezwykłej osobowości i kulturze; zawsze nienagannie ubrana, uśmiechnięta, pogodna, życzliwa ludziom, niezwykle gościnna. I…zakochana bez reszty w swej bibliotekarskiej pracy.

Dom przy Olsztyńskiej 44 (w którym mieszkali Dziadkowie), zawsze tętnił życiem. Przez niego przewinęło się bardzo dużo osób i nie byli to goście tylko z rodziny. Teściowie byli ludźmi bardzo przyjaznymi, zawsze gotowymi witać przejeżdżających przez Nidzicę i jadących dalej na swoje urlopy, działki czy w podróże służbowe. Byli to najczęściej NASI znajomi i przyjaciele… Do pełnego obrazu tej wzruszającej sielanki trzeba dodać zawsze obecne w życiu domowników zwierzęta, cudowne psy (Kama, Szarik i Reksio), które spontanicznie witały nas, gdy przyjeżdżaliśmy; chodziły z nami na długie wycieczki do lasu, „uprawiały” ze mną jogging… A zagubione i porzucone koty, zawsze znajdowały w tym domu pomoc, przytulne schronienie i karmę.

Dziadkowie byli też często naszymi gośćmi w Warszawie. Razem z nami bywali w Teatrze Wielkim na operach, koncertach w Filharmonii Narodowej, wystawach sztuki; bywali też w Muzeum Narodowym, Łazienkach, w Zamku Królewskim i oczywiście na Powązkach przy grobach powstańczych, a nawet w Palmirach… wspominając m.in. Janusza Kusocińskiego (którego Dziadek miał przyjemność poznać przed wojną; byli równolatkami).

Dziadkowie odwiedzili też wiele (jako, że byli ludźmi głęboko wierzącymi) zabytkowych warszawskich kościołów i to nie tylko tych na Starym Mieście. O ich historii mogli opowiadać jak przewodnicy.

Zostawali też (zwłaszcza Babcia) z naszymi dziećmi, gdy była taka potrzeba, abyśmy mogli cieszyć się kilkoma wolnymi dniami „dla siebie”.

KOCHANI – DZIADKU I BABCIU, nigdy Wam tego wszystkiego, coście dla nas uczynili NIE ZAPOMNIMY!

W tym także Waszego przywiązania do polskości, do tradycji narodowych, dumy z posiadanej ziemi i zawodu rolniczego oraz niekłamanego patriotyzmu.

Dziadek był – co też pragnę podkreślić – rolnikiem nowoczesnym, w latach 50. i 60. ub. wieku współpracował m.in. z Rolniczym Rejonowym Zakładem Doświadczalnym w Poświętnem, udostępniając swe pola na badania nad nowymi wówczas odmianami ziemniaków.

Gdy wieczorami siadaliśmy do wspólnej kolacji – najpierw błogosławił po staropolsku chleb i odmawiał krótką modlitwę.

Znał także – co zawsze u Niego podziwialiśmy – wszystkie modlitwy „po łacinie”! W ostatnie JEGO bożonarodzeniowe święta, ku zaskoczeniu całej rodziny, odśpiewał 23 zwrotki zupełnie nieznanej nam kolędy. Jaka szkoda, że nie zdążyliśmy jej poznać i utrwalić…

Czerpaliśmy całą garścią z Jego ludowej mądrości i wskazówek! Także i Babci, która była osobą bardzo skromną, bezpośrednią i bardzo życzliwą. Chciała każdemu z nas (a zjeżdżaliśmy się do Niej, po śmierci Dziadka), nie tylko my, ale i Basia z Januszem, Ela z Mirkiem, codziennie bywali u Niej Szymon z Hanią, którzy z racji zamieszkania w pobliżu – sprawowali nad Nią opiekę do końca Jej życia.

Babcia w każdym razie, po śmierci Dziadka – stała się GŁOWĄ RODZINY! Nigdy przy tym nie wtrącając się w żadne nasze sprawy, a radziła tylko wtedy, gdy się Ją wyraźnie o to poprosiło.

Nigdy też na nic nie narzekała!

Ostatnie kilka lat swego życia spędziła w łóżku. Przeżyła Dziadka o 20 lat.

Podziwiałem Ją także za Jej opiekuńczość i troskę nad niepełnosprawnym intelektualnie (wspomnianym już wyżej) Heniem. Zmarła w 2014 roku!

Stała się po swoim zwyczajnym życiu (ale tylko pozornie zwyczajnym) legendą w naszej rodzinie. Zawsze działała bez rozgłosu, nie oczekując wdzięczności i podziękowań. W każdym razie – w swoim życiu spotkałem niewiele TAKICH – jak Ty Babciu – LUDZI!

Oddajemy Ci z Magdą, także z naszymi dziećmi i ich dziećmi (i myślę, że WSZYSTKICH członków naszej rodziny) głęboki hołd, za godną naśladowania PROSTOLINIJNOŚĆ i BEZPOŚREDNIOŚĆ. (Także… za fasolówkę i żeberka, które czekały na nas, gdy przyjeżdżaliśmy do Ciebie w odwiedziny).

         ***

A teraz – na zakończenie dzisiejszego odcinka – jeszcze o KAROLU KOCZYM (o którym pisałem już w PD 8 grudnia 2018 roku), ale tamto „pisanie” dotyczyło głównie Jego dorobku naukowego, dziś natomiast ukazać chciałbym Jego przyjaźń i niezwykłość wobec mnie i mojej żony.

Kiedy w roku 1973 pozostałem bez pracy (w Szczecinie), Karol natychmiast przyszedł do nas i zaoferował swą pomoc. Zaproponował mi pracę lektora w kierowanym przez Siebie Studium Języków Obcych Politechniki Szczecińskiej, a nam, jako będącym wtedy w dość trudnej sytuacji finansowej, udostępnił swoją książeczkę oszczędnościową, mówiąc:

– Korzystajcie z niej, a oddacie mi, kiedy będziecie mogli, nie spiesząc się przy tym….

Skorzystaliśmy i na szczęście – dość szybko mogliśmy dług oddać, doceniając ten ogromnie szlachetny gest wielkiego przyjaciela.

Zaproponował także udostępnienie nam wtedy swego dwupokojowego mieszkania, przy ulicy Herbowej w Szczecinie.

Z siostrą żony – Elżbietą, był świadkiem na naszym ślubie i odwiedzał nas w miarę często w stolicy, kiedy tylko mu czas na to pozwalał.

Przez wszystkie lata naszej znajomości, był moim najbardziej zaufanym i bez wątpienia najserdeczniejszym przyjacielem, z którym m.in. analizowałem twórczość Gerharda Hauptmanna (której był wybitnym znawcą), potem Anny Seghers, jak i w ogóle niemieckiej literatury „na Emigracji”.

Połączyły też nas wcześniejsze wspólne działania w Szczecińskim Towarzystwie Kultury i w Klubie Bibliofilów, na rzecz utworzenia uniwersytetu w Szczecinie, a w nim filologii niemieckiej.

Karol był też wśród tych, którzy popierali ideę powstania w Szczecinie pomnika „Czynu Polaków” (tak dumnie prezentującego się dziś na Jasnych Błoniach od strony Parku Kasprowicza).

Karol Koczy przybył do Szczecina ze Śląska – z Wodzisławia Śl., w którym się urodził się w 1932 r. – i gdzie początkowo pracował w kopalni jako górnik.

Ukończył na Uniwersytecie Wrocławskim germanistykę, po czym przyjechał do pracy w Szczecinie, będąc najpierw nauczycielem j. niemieckiego i angielskiego w szkołach podstawowych i średnich, a z czasem – lektorem tego języka w Politechnice Szczecińskiej (zmarł w roku w 2015r.).

Jego największą zasługą pozostanie utworzenie w Szczecinie neofilologii z prawdziwego zdarzenia!

Powołał także i prezesował m.in. Polskiemu Towarzystwu Neofilologicznemu; zasłużył się również współinicjowaniem nauczycielskich kolegiów języka niemieckiego i angielskiego (w Uniwersytecie Śląskim i Szczecińskim).

Był też założycielem i redaktorem zeszytu naukowego – Colloquia Germanica Stetiniensia,

jak i współzałożycielem „Deutsch-polnische Sommerschule” w Akademii Sankelmark (razem z J. Oertelem).

Lista jego zasług jest oczywiście dłuższa, gdyż wymienić na niej należy ponad 100 publikacji (artykułów i książek) szczególnie na temat metodyki nauczania j. niemieckiego, a nadto publikacji dotyczących twórczości Johannesa Bobrowskiego oraz o Günterze Grasie. Dał się poznać także jako autor licznych własnych wierszy i rymowanek oraz tłumaczenia książki (wspólnie z Alicją Engel-Pomirską) pod znamiennym tytułem „Mosty w przeszłość”.

Zawsze był człowiekiem skromnym, uczynnym i rodzinnym; był też znakomitym tłumaczem (ustnym i pisemnym), którego kunszt znajomości języka niemieckiego (ale i polskiego) niejednokrotnie podziwiałem.

Jego życiorys splata się z dziejami współczesnej Polski:

od odzyskania państwowości do pełnej wolności i niepodległości oraz członkostwa w Unii Europejskiej.

Dzięki takim jak Ty, NIEZAPOMNIANY KAROLU, Szczecin już nie jest gdzieś „na końcu Polski” (o co przez lata wspólnie zabiegaliśmy), a miejscem, „gdzie Polska się zaczyna”! Cześć Ci za to i wieczna chwała.

Ciąg dalszy nastąpi i będzie miał tytuł:

„O Eryku Lipińskim, Krzysztofie Gąsiorowskim, Teodorze Parnickim, Wojtku Siemionie, a także Edmundzie Janie Osmańczyku oraz Urszuli Plewce-Schmidt i Andrzeju Kreutz- Majewskim, choć przyjaciół – w gronie wybitnych twórców – miałem dużo więcej”