Teresa i Oganes Kazarian – artyści plastycy i założyciele Domu Pracy Twórczej w Uhrze

0

Teresa Chomik-Kazarian i Oganes Kazarian, artyści plastycy, animatorzy kultury, są właścicielami założonych przez siebie w 1993 r. Domu Pracy Twórczej oraz w 2016 r. Galerii Sztuki Współczesnej Owik w Uhrze k./ Chełma (adres: Uher 33b, 22-100 Chełm), od początku istnienia tętniących życiem artystycznym z udziałem wybitnych twórców z kraju i zagranicy. Oba obiekty artystyczne powstały na ruinach odrestaurowanych przez nich czworaka dworskiego i młyna zbożowego z 1861 r. według – co podkreślam – projektów architektonicznych Oganesa Kazariana (także znanego i cenionego architekta i projektanta wnętrz) oraz częściowo jego własnego wykonawstwa i nadzoru.

„Stary młyn idealnie wkomponowany został w nowoczesną przestrzeń, która nadaje temu miejscu dużo światła i tworzy oryginalne wnętrza. Dopasowane są do siebie, jakby funkcjonowały razem od zawsze (…) od piętra aż po piwnice. (…). To niezwykle oryginalny obiekt nadający się na różne uroczystości” – czytamy w artykule W starym młynie (autor AN, „Super Tydzień Chełmski”, nr 13/749/, 29 marca 2016 r., s.25).

W katalogu, z okazji 30-lecia pracy twórczej Teresy Chomik-Kazarian, wydanym w 1996 r., Grażyna Cybulska napisała: „Miejsce to jest wyjątkowe. (…) Zatopione pośród zieleni łąk i kojącego cienia rozłożystych drzew (…), licznie występujące tu bociany (…) wijąca się wśród ukwieconych łąk i torfisk Uherka, kręte drogi i zakątki obsadzone szpalerami rosochatych wierzb, stare chałupy i płoty, a także Nepomucen w przydrożnej kapliczce, wszystko to składa się na niepowtarzalny klimat Uhra (Grażyna Cybulska, Na chwilę tu jestem i tylko na chwilę…, (cytat z wiersza Wisławy Szymborskiej pt. Urodziny – przyp. zwo), [w:] Teresa Chomik-Kazarian, Po tamtej stronie czasu. Malarstwo, grafika, obiekty”. Katalog wydany z okazji 30-lecia pracy twórczej. Muzeum Okręgowe w Chełmie, czerwiec 1996, s. 9).

Koszt odnowienia i konserwacji zabytkowych budynków w Uhrze wyniósł 38 tys. zł, z czego dofinansowanie ze środków unijnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Urzędu Marszałkowskiego w Lublinie – 25 tys. zł.

Edmund Bożeński, dyrektor Departamentu Koordynacji Projektów Europejskich w Urzędzie Marszałkowskim w Lublinie uznał „Projekt z Uhra (…) za modelowy przykład realizacji jednego z naczelnych celów przyświecających Programowi Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, czyli ożywienia polskiej wsi. (…) Dzięki galerii (…) miejscowość znacznie się zdynamizowała, (…), co (…) przyczynia się do poprawy jakości życia mieszkańców. (…). Pan Kazarian (…) sprawił, że ta niewielka wieś stała się znana w kraju i za granicą i to nie tylko w środowiskach artystycznych”.

Marzenia o utworzeniu domu pracy twórczej towarzyszyły Teresie Chomik-Kazarian od początków jej artystycznej drogi. W 1976 r. zatrudniłem ją jako instruktorkę d/s plastyki w Wojewódzkim Domu Kultury w Chełmie – i od tego czasu stała się inicjatorem, komisarzem i organizatorem ponad 130 wojewódzkich, ogólnopolskich i międzynarodowych wystaw i warsztatów plastycznych oraz plastyczno-fotograficznych, borykając się w Chełmie i ówczesnym województwie chełmskim (obecnie powiecie chełmskim) z brakiem lokali i pomieszczeń na realizację swoich artystycznych planów. Bliski spełnienia jej marzeń był rok 1991, gdy wspólnie z Oganesem Kazarianem z Armenii i Ryszardem Karczmarskim, artystą fotografem z Chełma oraz 24-osobowym komitetem założycielskim w lipcu 1991 r. założyli w Chełmie Stowarzyszenie Sympatyków Kultury i Sztuki Ormian, dążąc do utworzenia w budynku przy ul. Stephensona w Chełmie Międzynarodowego Domu Pracy Twórczej. W tym przypadku, jak w kilku innych, skończyło się tylko na planach. Dwa lata później, w 1993 r., Teresa i Owik (tak nazywają ich przyjaciele) urzeczeni ruinami czworaka i młyna w Uhrze zdecydowali się na utworzenie tam własnego domu pracy twórczej. Z rodziną Fudakowskich, przedwojennych właścicieli Uhra, mieszkających obecnie w Kanadzie, Kazarianowie utrzymują bliskie i serdeczne kontakty towarzyskie.

Fudakowscy to rodzina głęboko przepojona patriotyzmem i miłością do Polski. Oto przykład: gdy podczas I wojny światowej wycofujący się Rosjanie skonfiskowali im majątek w Uhrze, matka płk dypl. Leona Fudakowskiego (ur. w Uhrze 26.08.1904 r., zm. 12.05.1992 r. w Cowanscille w Kanadzie; pochowany w grobie rodzinnym na Powązkach w Warszawie), bliskiego współpracownika generałów Andersa i Sikorskiego, ostatniego dowódcy 12 Pułku Ułanów Podolskich w Kampanii Włoskiej w 1944 r., odznaczonego m. in. dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Powstańców Śląskich, medalami brytyjskimi, włoskim Croce Al Valor, amerykańskim Legion of Merit – napisała w pamiętniku: „Straciliśmy cały dom, który należał od dawna do rodziny Fudakowskich, ale niczego mi nie żal, bo mamy teraz wolną Polskę”. (Rtm. F. Wielgosz, Płk dypl. Leon Fudakowski, „Dziennik Polski”, dn. 2 X 1992, s.3).

Wojciech Fudakowski, brat Leona, 17 lipca 2011 r. w liście skierowanym „do Drogiej Pani Teresy” dziękował za „tak miłe przyjęcie nas w gościnnym Państwa domu (…). Podziwialiśmy, jak zawsze, wspaniale przerobiony lamus i cieszyliśmy się, że pod Państwa kierownictwem Uher tak odżył i tętni artystycznym życiem”.

Wrażenia, jakie wywołuje pobyt w Uhrze, obrazy eksponowane na odbywających się tutaj wystawach, wernisażach i plenerach artystycznych, wspólne zakwaterowywanie artystów i ich długie rozmowy w urzekającej scenerii uherskich dni i nocy, niesamowity klimat artystycznego tworzenia i obcowania ze sztuką, magiczne odniesienia do patriotycznej historii tej ziemi utrwalonej w otaczającym Uher krajobrazie (w odległych o niecały kilometr Depułtyczach odbyła się jedna z większych bitew Powstania Styczniowego), nowoczesna i piękna architektura wnętrz, z odrestaurowanym, starym dworskim czworakiem i uherskim młynem sprzed wieków, staropolska gościnność, wewnętrzna energia, twórcza witalność, artystyczny autorytet i uznanie oraz bogate osobowości i wielkie charaktery gospodarzy, powodują, że miejsce to posiada duszę, której nie ma żadna inna galeria świata ani dom pracy twórczej.

W Uherskim Domu Pracy Twórczej i Galerii Sztuki Współczesnej Owik corocznymi uczestnikami byli i są zaprzyjaźnieni z gospodarzami od początku ich działalności znakomici artyści, malarze, pasteliści, rzeźbiarze, pisarze, m. in. Janusz Trzebiatowski, Stefan Lisowski, Bruno Nastały, Elżbieta Zuzelska, Nela Nelip, Maria Bobrowska, Marek Czaplarski.

Stefan Lisowski i Bruno Nastały wybudowali w Uhrze kapliczkę, wkomponowując ją w historyczny pejzaż uherskiego krajobrazu. Elżbieta Zuzelska – twierdzi – że najlepsze swoje prace namalowała właśnie w Uhrze, wystawiając je w największych polskich galeriach.

W uherskich plenerach, oprócz „miejscowych” twórców, uczestniczyli – wielokrotnie – artyści z Litwy, Ukrainy i Białorusi (np. Jonas Plickiewicius, Danis Galauskus, Gala Poczykienia) oraz krajów Europy (np. Holandii, Francji,Włoch) i USA. W Uhrze przebywał Wojciech Siemion, koncertował światowej sławy muzyk z Armenii Loris Tjekanavorian. Podczas otwarcia i trwania wystaw poplenerowych gościli tu ambasadorzy z USA i Armenii. „Przyjeżdża tu cały świat” – pod takim tytułem ukazał się w jednym z lubelskich czasopism wywiad z Oganesem Kazarianem po otwarciu Galerii Sztuki Współczesnej Owik w Uhrze k./Chełma.

W latach 2002-2011 w Pieńkowie i Uhrze odbywały się Międzynarodowe Warsztaty Artystyczne „Pieńków” Fundacji Marka Marii Pieńkowskiego, gromadzące najzdolniejszych absolwentów uczelni artystycznych z Polski i zagranicy. Ich twórcą i głównym sponsorem był Marek Maria Pieńkowski, doktor nauk medycznych (alergologia i immunologia), zamieszkały w stanie Tennessee (USA), mecenas sztuki, właściciel pięciu klinik w USA i pięciu tysięcy hektarów ziemi oraz nowowybudowanego dworu w Pieńkowie na trenie powiatu chełmskiego, odznaczony Medalem Wolności, najwyższym odznaczeniem niemilitarnym w USA. Głównymi organizatorami warsztatów byli Teresa i Oganes Kazarianowie. Laureat otrzymywał Grand Prix, szansę na stypendium w USA i nagrodę pieniężną (pięć tysięcy dolarów) ufundowane przez dr. Marka M. Pieńkowskiego, np. w 9. edycji warsztatów w 2010 r. uczestniczyło 10 absolwentów z ASP z Krakowa, Poznania, Warszawy i Wrocławia oraz 2. z uczelni artystycznych z Białorusi. Grand Prix i nagrodę pieniężną otrzymała Katarzyna Stryszowska z ASP w Krakowie. Zwyciężca pierwszej edycji warsztatów Roman Listwiak z Ukrainy został asystentem na Washington State University. Międzynarodowe Jury warsztatów tworzyli profesorowie ASP: Stanisław Baj (Warszawa), Piotr Kielan (Wrocław), Zbigniew Gorlak (Gdańsk), Tomasz Psuja (Poznań), Thomas Riesling (USA), Armin Todke (Niemcy), dr Marek Maria Pieńkowski i Oganes Kazarian. (Patrz: Ewelina Jaworska, Dwa życia mecenasa. „Rzeczpospolita”, 11 sierpnia 2006 r., s.10).

7 sierpnia 2002 r. dr Marek M. Pieńkowski napisał: „Droga Pani Tereso! Chciałbym Pani podziękować, tym razem formalnie i na piśmie, za wkład w nasz Plener Malarski “Pieńków 2002”. Stworzyła Pani znakomite środowisko dla malarzy, nie tylko duchem, ale i nasza kuchnia. (…). To, co się stało, jest dużym wydarzeniem i sukcesem”.

Od 2012 r. współpraca „Drogiej Pani Teresy” i Oganesa Kazariana z dr. Markiem M. Pieńkowskim przybrała formę stałych i systematycznych kontaktów artystycznych i towarzyskich. Połączyła ich przyjaźń i miłość do sztuki, ich żarliwość i bezpośredniość, dzięki którym plenery i spotkania z artystami i widzami w Domu Pracy Twórczej w Uhrze prowadzone są do dzisiaj.

Częstymi bywalcami w Uhrze jest młodzież przygotowująca się do egzaminów do szkół artystycznych. Szczególne sukcesy w pracy z tą młodzieżą ma Teresa Chomik-Kazarian, absolwentka Wydziału Malarstwa Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku, rzeczoznawca Związku Plastyków Artystów Rzeczypospolitej Polskiej, laureatka Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (1984), odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi (1986) oraz odznaką Zasłużony Działacz Kultury (1981). Jej wychowankowie w większości dostają się na wymarzone uczelnie. Powracają do Uhra jako absolwenci, często z wyróżniającym się dorobkiem twórczym, by podziękować swojej opiekunce za opiekę i artystyczne ukierunkowanie. W bogatym i różnorodnym dorobku artystycznym (malarstwo olejne i akrylowe, rysunek, gwasze, pastele, grafiki, rzeźby, instalacje) Teresy Chomik-Kazarian (19 indywidualnych wystaw plastycznych oraz ponad 130 wystaw zbiorowych w kraju i zagranicą) działalność organizacyjna i animatorska na rzecz rozwoju kultury plastycznej jej małej ojczyzny Chełma i Ziemi Chełmskiej stanowi działalność szczególną. Artystka udziela bezinteresownie pomocy dzieciom z Lubelskiego Hospicjum dla Dzieci im. „Małego Księcia” w Lublinie (np. współorganizowała w Uhrze w 2008 r.Festyn Dzieci Dzieciom), opiekuje się wykazującymi zdolności plastyczne dziećmi z miejscowej szkoły, np. na wystawach poplenerowych – wspólnie z pracami artystów uczestniczących w plenerach, prezentowane są prace uczniów klas gimnazjalnych z terenu gminy Chełm. W Chełmie Teresa Chomik-Kazarian założyła Grupę Plastyczną „Pasja”, współtworzyła w 1992 r. z Oganesem Kazarianem Chełmski Oddział Związku Plastyków Artystów Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w Uhrze (była jego pierwszym prezesem) i grupę „W Drodze”, od 2010 r. w Rejowcu Fabr. prowadzi grupę „Tęcza”. „Dorosłym staram się przekazać swoją wiedzę i warsztatowe doświadczenie. Najważniejsze, aby każdy z nich znalazł i zachował swoją indywidualność i własną odrębność artystyczną”, wyznała.

Oganes Kazarian, popularny i znany powszechnie w Polsce – Owik, członek Związku Twórczego „POLARD” w Krakowie, Związku Artystów Plastyków w Pile i Warszawie, Ormianin z urodzenia (1954 r.), Polak z wyboru (obywatelstwo polskie otrzymał w 2003 r.), chełmianin z miłości („w Chełmie zakochałem się i zdecydowałem zamieszkać), autor 14 wystaw indywidualnych i 11 zbiorowych w Armenii, Polsce i innych krajach Europy, dzieli swoją twórczość i życie na te przed i po trzęsieniu ziemi w Armenii. Jest absolwentem Liceum Plastycznego (1974) oraz Akademii Sztuk Pięknych (wydział malarstwa i scenografii, 1981) w Erewaniu. Od 1982 r. był dyrektorem Szkoły Artystycznej w Erewaniu, do trzęsienia ziemi w tym kraju w 1988 r. był prezesem Komisji Artystycznej w Leninakanie. Od 1989 r. tworzył w Domu Pracy Twórczej na Krymie – jego cykl 60 obrazów, ukazujących kataklizm trzęsienia ziemi w Armenii, będący przełomem w jego twórczości artystycznej – eksponowany był m. in. w Erewaniu i Polsce, przynosząc autorowi sławę i uznanie.

W 1992 r zamieszkał w Polsce. W jednym, z wywiadów w 2010 r. powiedział: „Spełniły się moje marzenia (…). Jest i funkcjonuje Dom Pracy Twórczej. Dodajmy: i niepowtarzalna w swym artystycznym i architektonicznym pięknie Galeria Sztuki Współczesnej Owik.

„Utrzymanie obiektu wymaga intensywnej pracy zarobkowej– to także wypowiedź Oganesa Kazariana. Aby temu sprostać Owik pracuje jako architekt i projektant wnętrz. 4 lipca 2006 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Polsce uznał armeńskie dyplomy Owika za równoważne z dyplomami ukończenia studiów wyższych oraz tytułem magistra sztuki nadawanym przez polskie uczelnie. W 2016 r. tenże minister uhonorował go medalem Zasłużony dla Kultury Polskiej. Teresa w dniach, gdy w Domu Pracy Twórczej nie przebywają artyści, „przemienia” Uher w Lawendowe Gospodarstwo Agroturystyczne. Na jak wysokim poziomie to się wszystko odbywa, niech świadczy np. II Nagroda uzyskana w Agroturystycznym Konkursie Zielone Lato 2006 (Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2006) oraz dyplom za „doskonałe prowadzenie Domu Pracy Twórczej w Uhrze” (Związek Plastyków Artystów Rzeczypospolitej Polskiej, 2016).

W 2002 r. Nagrodę w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony dóbr kultury im. Kazimierza Andrzeja Jaworskiego (przyznawaną w Chełmie od 2001 r.) w kategorii Twórczość literacka i artystyczna otrzymała Teresa Chomik – Kazarian za pracę twórczą na rzecz środowiska artystycznego w Chełmie, w 2017 r. – Oganes Kazarian. W 2008 r. Nagrodę w kategorii Mecenatu otrzymał dr Marek Maria Pieńkowski – za wspieranie rozwoju młodych talentów artystycznych.

„Sztuka jest odbiciem duszy …czyta zwykłemu człowiekowi ukryte rany, obejmuje wszechrzecz od jednej wieczności do drugiej… nie zna… granic, zna tylko jedną odwieczną ciągłość i potęgę… duszy, kojarzy duszę człowieka z duszą wszechrzeczy” (Stanisław Przybyszewski). Taką sztuką jest twórczość Teresy Chomik-Kazarian i Oganesa Kazariana oraz ich działalność artystyczna i animacyjna prowadzona przez nich w Domu Pracy Twórczej oraz Galerii Sztuki Współczesnej Owik w Uhrze k./ Chełma. Z perspektywy małych ojczyzn ich działalność to działalność o ogromnym potencjale kulturotwórczym i artystycznym; która dokumentuje, ocala i rozwija dziedzictwo kulturowe małych ojczyzn, pomnaża je i sytuuje w wymiarze ogólnopolskim i międzynarodowym. Powoduje, że ośrodki, takie jak Uher k./ Chełma, stają się ważnymi centrami życia artystycznego swego regionu i to nie tylko w środowisku plastycznym, ale szeroko rozumianym życiu społeczno-kulturalnym, gromadząc w tych środowiskach artystów różnych dziedzin sztuki. Twórcy tacy jak Teresa Chomik-Kazarian i Oganes Kazarian stają się liderami i animatorami aktywności społeczno-kulturalnej różnych grup społecznych i autorytetami twórczości artystycznej. Tak jest w przypadku działalności twórczej, artystycznej i społeczno-kulturalnej Teresy Chomik-Kazarian i Oganesa Kazariana.

Na przełomie września i października 2018 r. w Domu Pracy Twórczej i Galerii Sztuki Współczesnej Owik w Uhrze k./ Chełma odbędą się, drugie w tym roku, ogólnopolskie warsztaty malarskie.

Poprzedni artykułDziesięciu najbogatszych prezydentów USA
Następny artykułLiga Narodów – Mecz Włochy – Polska. Kadra w przebudowie…
Zbigniew Okoń
Zbigniew Waldemar Okoń - pisarz, animator kultury, regionalista. Ukończył filologię polską na UMCS w Lublinie (1968) oraz 3-letnie studia podyplomowe na Uniwersytecie Warszawskim (1991). Dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej (1969-1974), wizytator Kuratorium Oświaty i Wychowania (1975), dyrektor Wojewódzkiego Domu Kultury w Chełmie (1975-1987), wicedyrektor d/s naukowych i konserwatorskich Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie (1987-1991), nauczyciel dyplomowany szkół chełmskich (1982-1989, 1991-2002). Od 2003 roku na emeryturze. Redaktor naczelny studenckiego, ogólnopolskiego, naukowego pisma „Językoznawca” (1965-1968), współzałożyciel i wiceprzewodniczący Studenckiej Grupy Literackiej „Kontrapunkty” w Lublinie (1965-1968). Współredaktor „Ziemi Chełmskiej” oraz wydawnictw poświęconych chełmskiemu szkolnictwu (1968-2005). Członek Grupy Literackiej „Pryzmaty” w Chełmie (1969-1990, przewodniczący 1983-1990), Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Chełmskiej (sekretarz Zarządu 1975-1987). Lubelskiego Oddziału Związku Literatów Polskich (1984-, wiceprezes Oddziału 2006-2010, przewodniczący Komisji Rewizyjnej Oddziału 2010-,). Debiutował w „Ziemi Chełmskiej” (1962). Autor 7 tomów poetyckich, 1 powieści, 11 monografii twórców i regionalistów chełmskich.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here