Nic tak nie przyciąga wzroku latem, jak ukwiecone pola na czerwono. Te piękne rośliny od tysięcy lat towarzyszą człowiekowi w jego ziemskiej wędrówce.
Właściwości lecznicze maku są znane od tysiącleci. Był często postrzegany jako roślina o właściwościach magicznych. Jednak dla wielu Polaków mak kojarzy się przede wszystkim z tradycją świąteczną i pysznym makowcem, bez którego trudno wyobrazić sobie wigilijny stół. Te małe, czarne ziarenka, które dodajemy do ciast i wielu innych potraw, pochodzą z maku niebieskiego, zwanego również makiem europejskim. Jest on jedną z odmian maku lekarskiego (Papaver somniferum L.), znanej także jako mak ogrodowy lub uprawny.
Choć mak biały i szary to inne odmiany maku lekarskiego, to jednak mak niebieski cieszy się w Polsce największą popularnością. Jego wartość w kuchni wynika nie tylko z tradycji świątecznych, ale również z wielu korzyści zdrowotnych. Niemniej jednak mak ma również swoją mroczną stronę. Z opium pozyskiwanego z maku lekarskiego, które zawiera substancje takie jak morfina czy kodeina, produkuje się zarówno leki przeciwbólowe, jak i narkotyki. Opium wykazuje silne właściwości przeciwbólowe i narkotyczne. Ma to związek z obecnymi w jego składzie alkaloidami, w tym morfiny i kodeiny. Od 2005 roku uprawa tego maku w Polsce bez odpowiedniego pozwolenia jest nielegalna.
Mak lekarski (Papaver somniferum L.) ma swoje korzenie w Azji Mniejszej, konkretnie w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego oraz w Afryce Północnej. Dzisiaj nie występuje już dziko. Jest masowo uprawiany w takich krajach jak Afganistan, Chiny, Indie czy Iran głównie dla pozyskania opium. Tymczasem w wielu krajach Europy uprawia się go głównie dla jadalnych ziaren. W przeszłości granice między medycyną, magią i religią były mocno zatarte. Opium służyło nie tylko jako środek przeciwbólowy, ale również jako substancja odurzająca, a szamani łączyli w sobie role kapłanów i lekarzy.
Natomiast mak polny (łac. Papaver rhoeas) to jedna z najpopularniejszych roślin, które latem malują naszą piękną przyrodę na czerwono. Jest od lat szeroko stosowany wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Jest składnikiem preparatów do płukania jamy ustnej (na zapalenia dziąseł). Rownież odwar z maku polnego przyjmuje się do złagodzenia objawów przeziębień, w tym odkrztuszania zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny. Roślina zmniejsza potliwość i ułatwia zasypianie. Jednym słowem pomaga na wiele dolegliwości, ale od wieków wpisała się w kolorystykę naszej przyrody.
Charakterystyka rośliny
Mak lekarski (Papver somniferum L.) jest gatunkiem jednorocznej rośliny z rodziny Makowatych (Papaveraceae). Osiąga wysokość 100-150 cm, posiada proste łodygi, które w górnej części się rozgałęziają. Dolne liście maku są duże, podłużnie jajowate, łodygowe, nierówno karbowane i pokryte charakterystycznym białym nalotem. Z naciętych niedojrzałych makówek wypływa mleczny sok znany jako opium.
Jego kwiaty są imponujące, osiągają średnicę do 10 cm. Mają 2-działkowy kielich, który opada, oraz cztery płatki korony, które mogą być białe, jasnofioletowe, różowe lub czerwone z ciemnymi plamkami u nasady. Kwiaty posiadają także liczne pręciki. Kwitnąc prezentuje piękne kwiaty z barwnymi płatkami i zielonymi kielichami składającymi się z dwóch działek, które opadają podczas rozkwitania. Kolor płatków, kształt owoców oraz kolor nasion to cechy charakterystyczne dla każdej odmiany tej rośliny. Mak lekarski rozmnaża się z nasion, które wysiewa się wiosną bezpośrednio do gruntu. Kwitnie od maja do czerwca.
Owocem maku jest torebka potocznie nazywana makówką. Posiada liczne otwory blisko szczytu (chociaż nowe odmiany się nie otwierają) i jest wypełniona bardzo drobnymi, nerkowatymi nasionami o średnicy 0,9 do 1,5 milimetra. Kolor nasion zależy od odmiany są od brudnobiałych, przez czerwono-fioletowe, aż po prawie czarne.
Cała roślina ma system rurek mlecznych zawierających biały, kleisty płyn bogaty w różne związki, takie jak gumy, śluzy, żywice, białka oraz alkaloidy. Ten mleczny sok zawarty w łodygach i torebkach maku lekarskiego to opium (syn. Laudanum). Opium to substancja otrzymywana poprzez wysuszenie mleczka wypływającego z naciętych, niedojrzałych makówek.
Mak polny (Papaver rhoeas L.) – gatunek rośliny z tej samej rodziny makowatych (Papaveraceae Juss.). Pochodzi z Europy i Azji, ale rozprzestrzenił się także na inne kontynenty. W Polsce pospolity na terenie całego kraju. Łodyga pojedyncza lub słabo rozgałęziona, kanciasta. Cała szczeciniasto owłosiona. Dorasta do 90 cm wysokości, a więc jest niższy od maku lekarskiego Liście szarozielone, pierzastodzielne, o odcinkach ostro ząbkowanych. Górne liście siedzące. Ułożone skrętolegle.
Kwiaty osadzone pojedynczo na długich szypułkach, wyrastających z kątów liści. Kwiaty przed rozwinięciem zamknięte są w dwudziałkowym kielichu, owłosionym, odpadającym. Korona czteropłatkowa, o średnicy do 10 cm, płatki czerwone do purpurowych (bardzo rzadko różowe lub białe), zawsze z czarną plamą u nasady. Znamię słupka ma 5–18 promieni. Słupek otoczony bardzo licznymi, ciemnofioletowymi i niezgrubiałymi pręcikami. Pąki kwiatowe zwisają, natomiast kwiaty i makówka są wzniesione.
Owocem jest wielonasienna, jajowata torebka (zwana popularnie makówką), długości 1–2 cm. Jest naga, odwrotnie jajowata. Gdy dojrzeje pod jej tarczą pojawiają się otworki, przez które wysypują się bardzo liczne nasiona. Roślina jednoroczna, kwitnie od maja do sierpnia. Nasiona zachowują zdolność kiełkowania przez 30-40 lat. Kiełkują w bardzo niskich temperaturach, nawet przy +1 °C, jesienią lub na wiosnę. głównie w uprawach zbóż ozimych i rzepaku, ale także jarych oraz okopowych i innych. Gatunek tej rosliny jest odporny na zanieczyszczenia atmosfery, szczególnie gazami samochodowymi.
Roślina trująca. Cała roślina zawiera biały sok mleczny, w którego skład wchodzi lekko trujący alkaloid readyna i małe ilości papaweryny. Płatki zawierają także antocyjan – mekocyjaninę oraz związki śluzowe. Nasiona maku zmieszane ze zbożem zabarwiają mąkę na żółto i powodują jej szybkie psucie się.
Mak polny a mak lekarski różnią się od siebie na tyle, że identyfikacja nie powinna sprawiać żadnego problemu. Mak polny jest znacznie niższy, a jego pędy są bardziej owłosione i dorasta do 90cm, ale zwykle wysokość oscyluje w granicach 60-70cm. Wytwarza drobniejsze kwiaty, liście a także bardziej „liche” makówki.
Mak lekarski dorasta do 100-140 cm wysokości. Posiada proste łodygi, które w górnej części się rozgałęziają. Liście dolne maku są duże, podłużnie jajowate i pokryte warstwą wosku.
Historia
Najstarsze zapiski o farmakologicznych właściwościach maku znaleziono na tabliczkach sumeryjskich sprzed 4 tysięcy lat przed naszą erą (okres neolitu). W Sumerze mak lekarski nosił nazwę hul gil (roślina radości) i był czczony jako dar Bogów i święta roślina. W latach późniejszych jego uprawa zdumiewająco szybko rozprzestrzeniła się w Egipcie, Italii i Arabii. W IX wieku uprawa maku dotarła dalej na wschód do Iranu, Indii i Chin. W Starożytnej Grecji korzystano z przeciwbólowych właściwości soku mlecznego nazywanego Mekonium. Z Grecji uprawy przeniosły się do Europy, gdzie zaczęto tłoczyć znany nam dziś olej makowy.
W drugiej połowie XVIII wieku zsyntetyzowano wiele nowych leków i zaczęto szerzej wykorzystywać w medycynie wyciągi roślinne. Jednak ich wadą było to, że zawierały mieszaninę zarówno obojętnych, jak i aktywnych farmakologicznie substancji w nieznanych ilościach i proporcjach, co nie pozwalało uzyskać oczekiwanych efektów terapii. Właśnie jedną z takich substancji pochodzenia naturalnego było opium pozyskiwane z maku, znane już od czasów starożytnych.
W 1804 roku wybitny farmaceuta Friedrich Sertürner po latach pracy badawczej nad opium, wyizolował z niego czysty alkaloid odpowiedzialny za część efektu terapeutycznego. Obecnie wiemy, że opium pozyskiwane przez wysuszenie soku mlecznego z niedojrzałych makówek maku lekarskiego zawiera około 20, a nawet niektóre źródła podają do 50 alkaloidów. Niemniej to alkaloid odkryty przez Sertürnera był pierwszym uzyskanym z jakiejkolwiek rośliny. Otrzymanej substancji nadał nazwę „morfina”, czerpiąc inspirację z mitologii greckiej od imienia sennego boga Morfeusza nawiązując przy tym do właściwości alkaloidu, który wykazywał działanie przeciwbólowe oraz nasenne.
Friedrich Sertürner urodził się 19 czerwca 1783 roku w pruskiej rodzinie jako czwarte z sześciorga dzieci. Jego rodzice służyli księciu Fryderykowi Wilhelmowi, a po ich śmierci kilkunastoletni Friedrich pozostał bez środków do życia i w wieku szesnastu lat został uczniem aptekarza Cramera praktykującego na dworze w Paderborn. W czasie swojej pracy zupełnie nieświadomie wykonał wielki krok ku swojej przyszłej karierze. Młody Friedrich, ucząc się zawodu aptekarza jednocześnie prowadził staranne badania, których ukoronowaniem było właśnie wyizolowanie morfiny w 1804 roku. Testował na bezdomnych psach i szczurach, dowodząc jej działania nasennego.
Swoje analizy kilkakrotnie zgłaszał wydawcom naukowych pism farmaceutycznych, ale jego odkrycie ciągle kwestionowano. W 1805 roku uzyskał kwalifikacje asystenta aptecznego i otrzymał posadę w aptece magistrackiej, a następnie w 1809 roku otworzył własną aptekę w Einbeck w Niemczech. W 1822 roku kupił aptekę w Hameln i tam pracował aż do śmierci do 1841 roku. Większość swojego życia poświęcił badaniom nad morfiną.
Wobec braku aprobaty innych naukowców zaczął ją testować na sobie i swoich przyjaciołach. Pewnego razu zażył jej niewielką ilość w trakcie dokuczliwego bólu zęba. Gdy obudził się kilka godzin później, zdał sobie sprawę, że morfina jest bezpieczna dla ludzi.
Rozpoczął intensywniejsze badania nad jej wpływem na organizm ludzki, skupiając się na dobraniu odpowiedniej dawki leku. Wkrótce ustalił, że 30 miligramów morfiny powoduje radosne uczucie oszołomienia. Przyjęcie kolejnych 30 miligramów powodowało już lekką senność i nadmierne zmęczenie, a po trzeciej takiej dawce człowiek stawał się zmieszany i bardzo senny. Na podstawie tego doświadczenia uznał dawkę 15 miligramów za optymalną dla osiągnięcia bezpiecznego efektu działania.
W 1817 roku Sertürner w końcu został doceniony i uhonorowany tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu w Jenie. Ten sam tytuł nadały mu potem rady uczelni w Marburgu, Berlinie, Sankt Petersburgu, Paryżu i Lizbonie. W 1831 roku farmaceuta otrzymał tytuł „Dobroczyńcy ludzkości” jako wyraz uznania dla jego odkrycia. Friedrich Sertürner pomimo braku klasycznego akademickiego wykształcenia okazał się niezwykle twórczym naukowcem. Odkrywając morfinę zapoczątkował rozwój nowej dziedziny naukowej, nazywanej chemią alkaloidów. Był również autorem nowatorskiej, jak na tamte czasy teorii, mówiącej o tym, że cholerę powodują żywe organizmy, które można wyeliminować, stosując środki dezynfekujące i gotując wodę pitną. Interesował się również amunicją i projektowaniem broni palnej.
Niestety przyjmowanie morfiny dla celów naukowych przerodziło się w uzależnienie, które spowodowało u Sertürnera rozwój ciężkiej depresji. Pod koniec życia aptekarz stał się zamknięty i nieobecny. Zmarł 20 lutego 1841 roku, mając zaledwie 57 lat.
Opium przez wieki służyło jako lekarstwo przeciwbólowe, środek uspokajający, nasenny oraz odurzający. Najczęściej spożywano je w postaci alkoholowej nalewki zwanej laudanum, choć także bywało palone. Szczególny rozkwit popularności opium nastąpił w XIX wieku, kiedy to było powszechnie używane zarówno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych. Dążenia do ograniczenia brytyjskiego eksportu opium do Chin doprowadziły do tragicznych konfliktów znanych jako wojny opiumowe. Współcześnie to Afganistan stał się głównym producentem opium, dostarczając niemal 90% jego światowej produkcji. Dla wielu mieszkańców tego kraju uprawa maku i produkcja opium stały się podstawowym źródłem dochodu.
Właściwości lecznicze
Surowiec leczniczy to makowiny (Capita Papaveris, Fructus Papaveris immaturus, puste makówki bez nasion z dodatkiem 10 cm fragmentu łodygi), służą do ekstrakcji alkaloidów, przede wszystkim takich jak morfina, kodeina czy papaweryna. Innym surowcem zielarskim tej rośliny są nasiona maku (Semen Papaveris albis). Charakteryzują się one wysoką zawartością kwasu linolowego, minerałów jak wapń, fosfor, magnez, żelazo, cynk czy mangan oraz obfitują w aminokwasy i błonnik.
Sok z niedojrzałych owoców różnych gatunków maku (Papaver sp.) zawiera alkaloidy nazywane opioidami. Zawartość opium w torebkach maku zależy od warunków klimatycznych i odmiany hodowlanej maku Szacuje się, że w mleczku makowym, z którego powstaje opium znajduje się co najmniej 20 do 50 alkaloidów, w tym morfina, kodeina, tebaina, narkotyna, papaweryna. Niektóre z nich stosuje się w lecznictwie na przykład kodeinę, która znosi odruch kaszlu i morfinę działającą przeciwbólowo.
Morfina to pierwszy alkaloid wyodrębniony w stanie czystym w 1804 r. Wykazuje silne działanie przeciwbólowe, na skutek bezpośredniej reakcji z ośrodkami bólu zlokalizowanymi w korze mózgowej. Wpływa również na perystaltykę jelit (spowalnia), działa spazmolitycznie na mięśnie gładkie oraz depresyjnie na ośrodek oddechowy i kaszlowy w rdzeniu przedłużonym.
W medycynie morfina stosowana jest głównie w postaci chlorowodorku bądź siarczanu morfiny. Wskazana jest w leczeniu bólu w okresie okołooperacyjnym, zwalczaniu bólu pourazowego, nowotworowego oraz zawałowego. Ponadto wykazuje słabe działanie uspokajające i spazmolityczne.
Działanie kodeiny polega na hamowaniu kaszlu, na skutek obniżenia wrażliwości ośrodka oddechowego. W lecznictwie stosowany jest łatwo wchłaniany z przewodu pokarmowego fosforan kodeiny, który wchodzi w skład wielu leków złożonych, głównie z paracetamolem, kwasem acetylosalicylowym, ibuprofenem i kofeiną. Wskazania to różnego pochodzenia bóle o średnim i dużym nasileniu, stany gorączkowe, przeziębienie, grypa, zapalenia górnych dróg oddechowych, którym towarzyszy suchy kaszel.
Papaweryna należy do głównych alkaloidów opium, jednak głównie pozyskiwana jest syntetycznie ze względu na wysokie zapotrzebowania w lecznictwie, np. z homoweratryloaminy i chlorku kwasu homoweratrowego. Papaweryna hamuje fosfodiesterazę, w wyniku czego wykazuje bezpośrednie działanie spazmolityczne na mięśnie gładkie układu moczowego, przewodu pokarmowego oraz naczyń krwionośnych. Stosowana jest w postaci chlorowodorku papaweryny w stanach nadmiernej kurczliwości mięśni gładkich przewodu pokarmowego (kolka jelitowa, kolka żółciowa, skurcze dróg żółciowych) oraz dróg moczowych (kolka nerkowa).
W Polsce zasady uprawy maku reguluje ustawa. Dopuszcza się uprawy maku niskomorfinowego (rośliny bez nasion z przylegającym fragmentem łodygi o długości 7 cm, zawierające poniżej 0,06% morfiny) w celach spożywczych i nasiennictwa. Tymczasem, wszystkie pozostałe odmiany maku uprawiane są przede wszystkim dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego oraz nasiennictwa.
Mak od tysiącleci ceniony jest jako silny środek uspokajający. Znaczenie maku jako surowca leczniczego ogromnie wzrosło dopiero w XIX w., po dokładnym przebadaniu jego składu. Działanie uspokajające to najdłużej znane lecznicze właściwości maku. Za to działanie odpowiada kilka składników aktywnych. Najważniejszymi są alkaloidy zawarte w opium: morfina, kodeina i papaweryna, które działają silnie przeciwbólowo, nasennie i uspokajająco. Ich śladowe ilości znajdują się także w ziarnach. W tym celu ziarna były wykorzystywane już w starożytności. Ponadto na prawidłową pracę układu nerwowego wpływają zawarte w nim witaminy z grupy B, które łagodzą napięcie nerwowe, pozytywnie wpływają na nastrój, a także poprawiają sprawność intelektualną. Podobnie działa magnez, który słynie z tego, że polepsza sprawność mózgu, przez co poprawia nastrój, pamięć i koncentrację. Leczenie depresji wspomaga także zawarty w maku selen.
Z ziaren maku produkuje się niezwykle wartościowy olej makowy. Jest on klarowny i przejrzysty, a tłoczony na zimno ma barwę jasnosłomkową. Olej ten ma delikatny orzechowy smak i specyficzny zapach nasion maku. Zarówno nasiona maku, jak i olej z tej rośliny, cechują się wysoką zawartością witaminy E oraz bogactwem witamin z grupy B (np. ryboflawiną, niacyną, kwasem pantotenowym, kwasem foliowym czy tiaminą). Olej makowy posiada wysoką zawartość tokoferoli, a także tokotrienole i fitosterole. Tokoferole i tokotrienole to organiczne związki chemiczne, które można nazwać witaminą E i które rozprawiają się z wolnymi rodnikami.
Z kolei fitosterole (sterole roślinne) stymulują syntezę kolagenu, działają przeciwzapalnie, przyspieszają regenerację i gojenie naskórka. Olej makowy zawiera głównie kwas linolowy (aż 62%), a także, w mniejszych ilościach kwasy: oleinowy i palmitynowy.
W maku znajduje także się ogromna ilość wapnia. Mak zawiera także: żelazo, cynk, potas, miedź, mangan, sód, magnez i fosfor, kwas linolowy, aminokwasy i błonnik.
Olej produkowany z maku jest źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym kwasu linolowego, które przywracają równowagę pomiędzy „złym”, a „dobrym” cholesterolem zapobiegając miażdżycy i zawałom serca. Zawarty w maku magnez reguluje pracę układu sercowo-krążeniowego, a obecność żelaza sprawia, że mak działa krwiotwórczo zapobiegając anemii. Ponadto wysoka zawartość sodu w maku pozwala skutecznie obniżyć ciśnienie krwi.
Ponadto olej makowy wzmacnia strukturę naczyń krwionośnych, a także powoduje stabilizację śródbłonków naczyń krwionośnych. Posiada właściwości nawilżające, odżywcze oraz regenerujące. Stosowany jest również jako odżywka do włosów, szczególnie tych pozbawionych blasku i żywotności.
Olej makowy ma delikatny, lekko orzechowy smak i może być wykorzystywany kulinarnie. Powinien być przechowywany w ciemnym i dość chłodnym miejscu. Do uzyskania 1 litra oleju makowego należy sprasować około 4 kilogramy nasion maku.
Mak jest bogatym źródłem błonnika, który nie jest trawiony przez żołądek. Dzięki temu poprawia perystaltykę jelit działając przeczyszczająco. Tym samym zapobiega zaparciom.
Ponadto witaminy z grupy B mają kluczowy wpływ na procesy metaboliczne zwiększając przyswajanie węglowodanów poprzez przetwarzanie glukozy na energię. Błonnik w maku pomaga też utrzymać na długo uczucie sytości i zapobiega napadom głodu.
Jak wcześniej wspomniano, mak charakteryzuje się olbrzymią zawartością wapnia, który wzmacnia kości, stawy i zęby, magnez zapobiega skurczom mięśni, a zawarte w nim białko roślinne pomaga w budowaniu tkanki mięśniowej.
Kodeina stosowana jest jako lek znoszący odruch kaszlu. Przeciwkaszlowe działanie ma także narkotyna, która jednocześnie pobudza ośrodek oddechowy. Papaweryna używana jest przy kolce jelitowej, wątrobowej i innych narządów, gdyż blokuje bodźce nerwowe powodujące skurcz mięśni gładkich układu pokarmowego.
W krajach germańskich i wschodnich dojrzałe nasiona maku są używane w kuchni. Pieczenie wzmacnia ich przyjemny i orzechowy smak. Nasiona maku służą także do aromatyzowania chleba i słodkiego lub słonego pieczywa. Zmielone nasiona są często dodawane do niektórych mieszanek przyprawowych. Mak lekarski znajduje również zastosowanie jako nośnik substancji farmakologicznych, a nawet w przemyśle, przy produkcji farb olejnych i lakierów.
Zagrożenia
Mimo wielu korzystnych właściwości zdrowotnych zawartych w łodygach i torebkach (makówkach) maku lekarskiego, jest w nim obecny specyficzny sok mleczny, czyli opium (inaczej Laudanum), który może prowadzić do uzależnienia i narkomanii. To mroczna strona tej rośliny.
Wśród uzależnionych w Polsce popularne są dwa przetwory: przyjmowana doustnie zupa makowa, nazywana „makiwarą” – wywar ze słomy makowej bogatej w alkaloidy i fragmenty rośliny, oraz „kompot” (inaczej hera, heroina polska, heroina brudna) – domowo robiona acetylacja alkaloidów maku, aplikowana do organizmu dożylnie.
Taka prymitywna obróbka słomy makowej, wciąż bogatej w alkaloidy o różnorodnych stężeniach, powoduje, że zażywana dawka jest niestabilna, a reakcja organizmu może być nieprzewidywalna i zagrażająca życiu. Morfina i jej pochodne oddziałują na receptory opioidowe, mają działanie uspokajające, przeciwlękowe, zmniejszają odczucie bólu i mogą wywoływać euforię. To prowadzi do uzależnienia wielu osób, zwłaszcza młodych.
W medycynie morfina jest używana jako silny środek przeciwbólowy. Maksymalna dawka dobowa morfiny dla podania doustnego lub doodbytniczego wynosi 0,1 g, natomiast dla podania parenteralnego 0,06 g w zaawansowanych stadiach chorób nowotworowych.
Ostre zatrucie morfiną może prowadzić do depresji ośrodka oddechowego, porażenia oddechowego – co jest główną przyczyną zgonów. Inne symptomy to nudności, wymioty, bladość skóry, skurcze mięśni gładkich przewodu pokarmowego czy zaparcia. Opioidy mogą też wywoływać uwalnianie histaminy, co prowadzi do skurczu oskrzeli.
Największym zagrożeniem morfiny jest rozwój tolerancji i uzależnienie. Silniejszym środkiem niż morfina jest heroina (diacetylomorfina), która działa destrukcyjnie na organizm i przy zażywaniu donosowym może powodować martwicę błony śluzowej nosa.
Konsumpcja heroiny, szczególnie przez wstrzyknięcia, pozostaje główną przyczyną zachorowań i zgonów związanych z narkotykami w Unii Europejskiej. Używanie opioidów dotyczy około 1,5 mln Europejczyków, a większość osób poddających się leczeniu wskazuje opioidy jako główny narkotyk.
W niektórych krajach wschodniej Europy dominuje wciąż dożylne podawanie opioidów. Niepokojąco rośnie wskaźnik śmiertelności spowodowanej uzależnieniem od narkotyków.
Wnioski
Mak to roslina znana od tysiecy lat. Samo opium ma silnie właściwości przeciwbólowe, przeciwkaszlowe i spazmolityczne. Ponadto, w nasionach maku lekarskiego znajduje się wiele cennych substancji, które działają przeciwzapalnie i wspierają regenerację organizmu na wielu poziomach.
Zawiera liczne alkaloidy, czyli związki psychoaktywne, m.in. morfinę, kodeinę, tebainę. Opium znane jest już od wieków i dawniej wykorzystywane było do uśmierzania bólu, jako środek nasenny i odurzający. Obecnie pozyskuje się je głównie w celu produkcji silniejszych narkotyków – morfiny i heroiny. Mak lekarski jest skarbnicą wielu składników odżywczych, witamin, substancji mineralnych, antyoksydantów i niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Na szczególną uwagę zasługują alkaloidy, czyli substancje, które wykorzystywane są w medycynie konwencjonalnej jako leki przeciwbólowe, ale nie tylko.
Patologiczną stroną tej rośliny są uzależnienia prowadzące do narkomanii. Mak jest uznany za rośline toksyczną, ale nie wolno zapominać o tym, że ma ogromny potencjał leczniczy i jest szeroko stosowany w medycynie. Nie tylko mak prowadzi do uzależnien ludzi, ale rownież wiele innych roślin, ale poteżny problem tkwi rownież w alkoholizmie, który jest łatwo i bez ograniczen dostępny.
