Teresa Chomik-Kazarian i Oganes Kazarian należą do najbardziej twórczych i charakterystycznych, znanych i uznanych twórców i animatorów chełmskiego środowiska plastycznego; zachowują, co jest wyrazem ich skromności, dystans do własnej twórczości, organizując i promując twórczość artystyczną kolegów i koleżanek nie tylko w Chełmie, ale także – a może przede wszystkim – w Polsce i zagranicą.
Z katalogu ich najnowszych wystaw: malarstwa Teresy Chomik-Kazarian Dotyk abstrakcji oraz malarstwa, grafiki i rzeźby Oganesa Kazariana Mój Świat, zorganizowanych 15 kwietnia 2023 r. w Galerii Pieńków (pow. chełmski), wypisuję fragmenty, które te cechy ich twórczej, artystycznej i animacyjnej działalności akcentują.
Teresa Chomik-Kazarian, malarka i animatorka kultury, absolwentka Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Zamościu oraz Wydziału Malarstwa Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku „zajmuje się głównie twórczością w dziedzinie malarstwa oraz animacją kultury.
Była pomysłodawcą i organizatorem ogólnopolskich i międzynarodowych plenerów artystycznych i warsztatów plastyczno-fotograficznych. Stworzyła Dom Pracy twórczej w Uhrze (koło Chełma – przyp. zwo), który prowadzi od 1994 roku, stale poszerzając ofertę i profil działalności. Przez dziesięć lat, począwszy do 2002 roku, zajmowała się organizacją Międzynarodowych Warsztatów Malarskich w Pieńkowie, których mecenasem jest Dr Marek Maria Pieńkowski.(…). Poza malarstwem w technice olejnej i akrylowej artystka uprawia twórczość w dziedzinie rysunku, pasteli, grafiki, a także instalacji i rzeźby.
Osobną twórczością Teresy Chomik-Kazarian jest działalność pedagogiczna. Jest organizatorką warsztatów malarskich i spotkań artystycznych dla dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Od lat prowadzi zajęcia z rysunku i malarstwa. Z jej inicjatywy, w 1988 roku, powstała grupa twórcza „Pasja”, z którą związana jest do chwili obecnej. Od szesnastu lat prowadzi również grupę plastyczną „Tęcza” działającą przy Miejskim Domu Kultury „Dworek” w Rejowcu Fabrycznym.
W swoim dorobku plastycznym ma także wiele realizacji z zakresu projektowania wydawnictw: katalogów, folderów, plakatów. (…). Jest artystką bardzo płodną, maluje szybko, z pasją. Obserwacja natury jest dla niej inspiracją do tworzenia żywiołowych kompozycji o wyszukanej kolorystyce, które maluje z wielką ekspresją. Repertuar jej tematów jest bardzo szeroki, od niezliczonych kompozycji floralnych, po motywy pejzażowe już na pograniczu przedmiotowości, aż po formy czysto abstrakcyjne. Jej prace znajdują się w wielu instytucjach i zbiorach”. (Fundacja Marka Marii Pieńkowskiego. Wystawa malarstwa Teresy Chomik-Kazarian DOTYK ABSTRAKCJI. 15 IV 2023 r. Galeria Pieńków).
Oganes Kazarian, powszechnie znany jako Owik – Ormianin z urodzenia, Polak z wyboru, chełmianin z miłości („w Chełmie zakochałem się i zdecydowałem zamieszkać”) – urodził się 11 października 1954 r. w Leninakanie (Giumri, Armenia). Kształcił się w Erywaniu,w latach 1970-1977 w Szkole Sztuk Plastycznych im. Panosa Terlemeziana, a następnie w latach 1975-1981 w Instytucie Sztuk Plastycznych i Teatralnych, kończąc studia z dyplomem artysty malarza i scenografa.
W 1983 roku objął stanowisko dyrektora Szkoły Artystycznej w Ahurian, koło Leninakanu, jednocześnie uczył rysunku, malarstwa i kompozycji.
Od 1987 roku, do trzęsienia ziemi w grudniu 1988 r. był prezesem Komisji Artystycznej w Leninakanie. W 1989 roku na Krymie w Domu Pracy Twórczej stworzył cykl kilkudziesięciu obrazów, które po raz pierwszy zostały pokazane w Erywaniu, w rocznicę trzęsienia ziemi. Obrazy zaprezentował także na wystawach w Polsce – w Chełmie, Zamościu, Krakowie, Warszawie i Kaliszu – przyjęto je z dużym zainteresowaniem.
W 1990 roku Owik przyjechał do Polski, aby wziąć udział w plenerze malarskim w Olszance koło Chełma, zorganizowanym przez przyszłą żonę Teresę Chomik, artystkę-plastyka, animatorkę z chełmskiego Wojewódzkiego Domu Kultury.
Od 1992 roku jest na stałe w Polsce, a rok potem państwo Kazarian zakupili majątek podworski w Uhrze, niedaleko Chełma, z przeznaczeniem na Ośrodek Sztuki – Dom Pracy Twórczej, gdzie od 1994 r. odbywają się międzynarodowe plenery malarskie i przy którym funkcjonuje Galeria Sztuki OWIK w Starym Młynie.
W 2002 r. Oganes otrzymał obywatelstwo polskie”. (Fundacja Marka Marii Pieńkowskiego. Wystawa malarstwa, grafiki, rzeźby Oganesa Kazariana. MÓJ ŚWIAT. 15 IV 2023 r. Galeria Pieńków).
Z sentymentem – jako wieloletni uczestnik wystaw i plenerów oraz odbiorca działalności twórczej i animacyjnej Teresy i Oganesa Kazarianów – cytuję powyższe, najaktualniejsze wypowiedzi o ich dorobku artystycznym. Malarstwo Teresy Kazarian oraz malarstwo, grafiki, rzeźby i kompozycje Owika, prezentowane w Pieńkowskiej Galerii, należą do jednych z największych osiągnięć artystycznych tych dziedzin sztuki w Polsce.
Tworząc powyższą wystawę, będącą wybraną retrospekcją ich twórczości, dopracowaną w artystycznych szczegółach, oboje artyści zaprezentowali sztukę wspaniałą i zachwycającą, porywającą osobistym przywiązaniem do form dotychczas przez nich uprawianych oraz wizją wspólnego połączenia i przekazania – jasno i czytelnie – bogactwa treści wyrażanych przy pomocy realistycznych, ale także abstrakcyjnych, nowych, tworzonych przez nich form plastycznych.
Niezwykłego, niepowtarzalnego chyba w żadnej innej galerii sztuki, charakteru, wrażliwości i form odbioru, nadawała wystawom Teresy i Oganesa Kazarianów Galeria Pieńków, jej architektoniczne piękno, twórczy ogrom i artystyczny urok oraz pełna światła i barw scenografia, zwielokrotniająca piękno i przeżywanie prezentowanych dzieł sztuki, budząca powszechny podziw i uznanie uczestników.
Jagoda Barczyńska, historyk sztuki, wieloletnia kierownik działu sztuki współczesnej i Galerii 72 w Muzeum Ziemi Chełmskiej im. W. Ambroziewicza w Chełmie, kurator ponad 100 wystaw artystycznych:
„W 2011 roku w Rezydencji Dr Marka Marii Pieńkowskiego w Lipinkach powstało miejsce o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej kultury. Galeria Pieńków – dwukondygnacyjna, nowoczesna przestrzeń architektoniczna, przejęła od tego momentu rolę platformy dla wielu wydarzeń o charakterze artystycznym; wystaw promujących nowatorskie postawy w obszarze sztuk wizualnych, spotkań, wystąpień, wykładów, dyskusji, działań o charakterze edukacyjnym, koncertów, awangardowych form teatralnych, gdzie każde z przedsięwzięć gromadziło elity ze świata sztuki, nauki, biznesu i polityki.
Bywają tu wycieczki szkolne i odbiorcy ciekawi miejsca i sztuki przemawiającej nie tylko odmienną formą, ale różnymi językami samych autorów prezentowanych dzieł. Dialog między artystami toczy się w ramach szerokiej, międzynarodowej dyskusji, wnosząc szansę na porozumienie między wschodem i zachodem, łącząc północ z południem, centrum z peryferiami, przekraczając granice państw i kontynentów.
Ta niezwykła działalność na rzecz piękna, dobra, przyjaźni i najwyższych wartości, jakie wnosi nauka i sztuka, stała się możliwa dzięki niestrudzonej postawie, energii, talentowi i wybitnej osobowości Dr Marka Marii Pieńkowskiego oraz Fundacji, którą stworzył dla szerzenia wartości najwyższych.
W tym miejscu należy dodać, że Fundacja na swym koncie zapisała szeroką działalność wydawniczą promującą działania twórców rodzimych i zagranicznych, związanych z Galerią Pieńków. Przykładem tego jest niniejszy katalog dedykowany twórczości dwojga artystów – Teresy Chomik-Kazarian i Oganesa Kazariana, którzy swe nieocenione zasługi zapisali w historii Międzynarodowych Warsztatów Artystycznych, od ponad dwóch dekad organizowanych przez Dr Marka Pieńkowskiego i jego Fundację”. (Fundacja Marka Marii Pieńkowskiego. Wystawa malarstwa Teresy Chomik-Kazarian. DOTYK ABSTRAKCJI. 15 IV 2023 r. Galeria Pieńków).
Twórczość artystyczna Teresy i Oganesa Kazarianów oraz ich działalność artystyczna, społeczno-kulturalna i animacyjna ogromnieje i urzeka siłą artystycznego wyrazu i humanistycznego przesłania, odkrywczym powtarzaniem piękną, organizacyjnym optymizmem, otwartością i skutecznością działania, twórczą witalnością oraz ciągle nowymi inspiracjami, wyzwaniami i pomysłami. Mało kto maluje obrazy, tworzy rzeźby i grafikę z taką otwartością na swoje doświadczenia życiowe.
Uczestnicząc w wystawach Teresy i Oganesa Kazarianów, indywidualnych i zbiorowych, w ich działalności animacyjnej obcujemy z wielkimi osobowościami świata kultury, twórcami doświadczonymi przez życie i ukształtowanymi przez sztukę, znanymi i uznanymi, mającymi w swojej twórczości – i jej ponadczasowym przesłaniu – wiele do przekazania współczesnym i przyszłym pokoleniom odbiorców ich twórczości.
Izabela Winiewicz-Cybulska, historyk sztuki, autorka wielu publikacji i opracowań o sztuce:
„Wydaje się, że oboje opowiadają o świecie tymi samymi słowami, ale ich malarski język, choć bliski abstrakcji, jest nieco odmienny. Sztuka pełna refleksji, zadumy jest odbiciem życia obojga razem i każdego osobno, bo choć są ze sobą już ponad trzydzieści lat, wypracowali swój odrębny styl. Inaczej definiując formę. Oboje odnaleźli podobną swobodę w interpretacji malarskich zadań.
Tworzą z dala od wielkomiejskiego hałasu. W urokliwym miejscu, które oboje wybrali i ze sztuki uczynili tu sposób na życie pokazując, że obrazy i życie tak zwyczajnie do siebie pasują. Stary Młyn w Uhrze to oaza spokoju, swoista Arkadia i magiczne, pełne uroku miejsce spotkań ludzi sztuki”. (Izabela Winiewicz-Cybulska, Wspólnota form i kolorów, [w:] Fundacja Marka Marii Pieńkowskiego. Wystawa malarstwa, grafiki, rzeźby Oganesa Kazariana. MÓJ ŚWIAT. 15 IV 2023 r. Galeria Pieńków).
Uzupełnijmy powyższą wypowiedź. Uherską Arkadię oraz tworzone w niej piękno i wielkość sztuki oraz sposób na życie Teresa Chomik-Kazarian i Oganes Kazarian stworzyli – i wciąż tworzą – w oparciu o elementarne wartości: nadzieję, wiarę, prawdę, piękno, miłość i pokój. Od 1994 roku Uher jest ich umiłowaną „małą ojczyzną”.
Gdy patrzę na obrazy Teresy i Owika, na zgromadzone przez nich dzieła sztuki, odnoszę wrażanie, że tworzą oni w polskiej kulturze jedną z najoryginalniejszych, wspólną, polsko-armeńską, przygodę ze sztuką, kontynuując jednocześnie swoją twórczość indywidualną. Ich twórczość, genetycznie odwołująca się do ich kultur narodowych, zachowuje polską i armeńską świeżość, a zastosowane środki wyrazu, artystyczne i formalne, fascynacja plamą kolorów, bieli i czerni, wyrażania różnorodnych emocji i uczuć, mieszanie i łączenie technik, powoduje, że ich autorstwo staje się rozpoznawalne dzięki wyraźnej obecności cech charakterystycznych dla twórców popularnych i powszechnie uznanych, a do takich zaliczani są oni w wielu recenzjach im poświęconych.
Izabela Winiewicz-Cybulska:
„Trudno powiedzieć na ile Owik, malarz i scenograf wykształcony na pograniczu Europy i Azji, u podnóża cudownej góry Ararat, korzystał z inspiracji klasyków malarstwa zachodnioeuropejskiego, z którego wzorca czerpała zapewne Teresa – jej artystyczna droga (w porównaniu z mężem) była o wiele prostsza. Po studiach artystycznych w Gdańsku, wróciła w okolice Chełma i z tym miastem związała całe swoje życie. Być może drogi artystów nigdy nie zeszłyby się, gdyby nie trzęsienie ziemi, które dotknęło Armenię i zmusiło Oganesa Kazariana do zmiany swego miejsca na ziemi, w czym pomogła mu niewątpliwie Teresa Chomik i wielkie uczucie, które połączyło z czasem obydwu artystów.
Tragedie, tak jak i całe życie, zawsze znajdują odbicie w sztuce, dlatego z czytelnej figuracji, poprzez dramatyczne napięcia form i kolorów ilustrujących chaos, Owik dochodził do uspokojenia stylu, w którym szczególne miejsce zajęła teraz litera ormiańskiego alfabetu – swoisty symbol doprowadzony do lirycznej abstrakcji. Gdzieś po drodze znalazło się miejsce dla religijności i choć w obrazach nie ma figuracji, to jednak czytelną staje się wiara artysty – wiara w Boga, w człowieka i wiara w to, że dobro zawsze zwycięża. Taką pozytywną energią artysta potrafi nasycić każde swoje dzieło”. (Izabela Winiewicz-Cybulska, Wspólnota form i kolorów, [w:] Fundacja Marka Marii Pieńkowskiego. Wystawa malarstwa, grafiki, rzeźby Oganesa Kazariana. MÓJ ŚWIAT. 15 IV 2023 r. Galeria Pieńków).
Mnie, zresztą jak cała twórczość Owika, na omawianej wystawie szczególnie urzekły jego instalacje rzeźbiarskie oraz obrazy z cyklów Mój świat i Alfabet – dzieła sztuki posiadające polską i ormiańską duszę, emanujące nutami romantyzmu, emocjonalnego zaangażowania się ich autora w odkrywany świat rzeźbiarskich rekwizytów polskich i armeńskich, nadający jego rzeźbom rys niepowtarzalnego indywidualizmu kreującego potrzebę tworzenia coraz to nowych instalacji, wyróżniających je od innych kompozycji tego samego typu, choć pozornie je kontynuujących, zjednujących mu – temperaturą i wrażliwością ich odbioru, żarliwą i głęboką wiarą oraz pozytywną energią, pasją tworzenia i ładunkiem emocji liczne grono odbiorców, co było szczególnie widoczne w Galerii Pieńków, a co wielokrotnie powtarzało się na wystawach, w których uczestniczyłem.
Do oryginalnych, własnych, artystycznych środków wyrazu doszła w swej twórczości Teresa Chomik-Kazarian. Jej obrazy realistyczne, z dozą abstrakcji, z niezwykłą wrażliwością i intuicją artystyczną, istnieją samoistnie, żyją siłą jej wyobraźni, gamą barw i kolorów czystych, subtelnych i wyrazistych, wyrastają z ducha przyrody, z dynamizmu i wewnętrznego napięcia drzew, które stają się ikoną i znakami rozpoznawczymi jej twórczości.
Żyjemy w czasach odznaczających się głodem wartości, również tych, które dotyczą przyrody. Cywilizacja przemysłowa niszczy florę i faunę. Obrazy Teresy Chomik-Kazarian utrwalają piękno natury, siłę jej przyrodniczego trwania. Oglądając jej obrazy, kojarzymy je z naszym codziennym obcowaniem z przyrodą, przywołujemy w sobie obrazy, np. ptaków czy drzew, które w jej obrazach wbijają się w nas pulsującą barwą czerni i bieli oraz wewnętrznym ładunkiem emocji. Przejmujące pod tym względem są obrazy z cyklów Ptaki, Dotyk abstrakcji czy Czerń i biel.
Rozważania swoje o wystawie Teresy Chomik-Kazarian i Oganesa Kazariana w Galerii Pieńków kończę cytatem z Izabeli Winiewicz-Cybulskiej, podkreślając artyzm ich twórczości oraz odwoływanie się jej autorów do przyrody i ludzkiej wspólnoty przeżyć i uczuć.
„O obrazach Teresy Chomik-Kazarian napisano kiedyś, że „trafiają do serc ludzi i rozświetlają ich wnętrza”. To samo można powiedzieć o kompozycjach Oganesa Kazariana – Owika. Barwa jest głównym środkiem artystycznym wyrazu i to ona przede wszystkim dostarcza odbiorcy estetycznych wzruszeń.
Teresa i Oganes myślą kolorem, ale każde inaczej, choć i tak – patrząc na obrazy wiszące obok siebie – wzajemnie się uzupełniają. Mają ten malarski instynkt i świadomość, że w sztuce – nawet abstrakcyjnej (bardzo konkretnej, bo abstrakcja taką jest) ważna jest decyzja o tym, co chce się pokazać na obrazie i kiedy postawić przysłowiową kropkę nad i. Potem zostaje już tylko rzetelna praca, doskonalenie warsztatu i powolna przemiana, bo sztuka nie może stać w miejscu, a Kazarianowie mają tego świadomość.
Ich sztuka, podporządkowana subtelnym doświadczeniom, ma ogromną siłę wyrazu – swoistą moc, która daje odbiorcy nie tylko poczucie otaczającego piękna, przepuszczonego przez filtr artystycznej wyobraźni, ale przede wszystkim wiarę w to, że nawet w abstrakcyjnej formie można zamknąć szczęście i głęboką prawdę o życiu – wiarę w jego sens, nawet jeśli kiedyś dobiegnie końca”. (Izabela Winiewicz -Cybulska, Wspólnota form i kolorów, [w:] Fundacja Marka Marii Pieńkowskiego. Wystawa malarstwa, grafiki, rzeźby Oganesa Kazariana. MÓJ ŚWIAT. 15 IV 2023 r. Galeria Pieńków).
Ludzi łączy wspólny los z przyrodą oraz z historyczną, przeszłą, obecną i przyszłą, rzeczywistością. Twórczość plastyczna Teresy Chomik-Kazarian i Oganesa Kazariana, jej artystyczne i ideowe przesłanie, nawet w najszerszym kontekście kulturowym, antropologicznym, ten związek ukazuje i dokumentuje (metaforyka drzew, alfabet ormiański, trzęsienie ziemi w Armenii, uherska Arkadia, sposób na życie itd.), zmusza do refleksji, utrwala w pamięci odbiorcy obrazy, grafiki, rzeźby i kompozycje w ich bogactwie i złożoności, jest – i takim pozostanie – wciąż żywym, bijącym źródłem kultury polskiej i armeńskiej.
