1. Wacław Prażuch: Dzieje zdrady w Polsce
2. Andrzej Tyszka: Od historii ku przyszłości
3. Maciej Andrzej Zarębski: Wojaże po Polsce cz.3, Śladami historii i kultury
4. W kręgu przyjaźni pod redakcją Ludomiry Zarębskiej
Ad.1 Autor jest pasjonatem historii, choć z wykształcenia absolwentem Akademii Górniczo-Hutniczej i Akademii Ekonomicznej w Krakowie i przez wiele lat – wysokiej rangi urzędnikiem, sekretarzem Powiatu Tarnowskiego. Tak jest rekomendowany na rewersie książki, na której napisano, że „stanowi ona kronikarski zapis dziejów II połowy tragicznego dla Polski wieku XVIII, zakończonych jej wymazaniem z mapy Europy”. Ta krótka informacja dotycząca treści książki spowodowała, że sięgnąłem po nią z niemałym zaciekawieniem.
Nie jest ona obszerna, gdyż liczy zaledwie 63 strony, ale wciągnęła mnie od pierwszych słów , gdyż przedstawia sprawy ważne, o których stosunkowo mało dzisiaj wiemy: jak doszło do ówczesnych, tragicznych dla naszego państwa wydarzeń, w których swój udział miał m.in. król Stanisław Poniatowski, o którym mamy raczej pozytywny obraz w historii Polski?!
Szkoda tylko, że autor nie przeprowadził głębszych studiów nad rozwinięciem tego arcyważnego zagadnienia, które porusza w swej książce: „ABY NIGDY WIĘCEJ SIĘ TO NIE POWTÓRZYŁO”!
Aby raz na zawsze cytaty użyte w książce jako motta stały się nieaktualne, a których autorami są Cyprian Kamil Norwid („Przeszłość jest to dziś. Tylko cokolwiek dalej”) i George Santayana
(„Kto zapomina o swojej historii, przeżyje ją jeszcze raz”).
Stąd warto zapoznać się z przemyśleniami Autora o przyczynach rozbiorów Polski, choć jak długo jesteśmy i będziemy w UE i NATO, nic podobnego nam nie grozi (takie przynajmniej jest moje zdanie).
Książka jest „prawdą” m.in. o Konfederacji Targowickiej, zapoznaje czytelnika z aktem abdykacji króla Stanisława Augusta i z Insurekcją Kościuszkowską.
Jest też „bogata” lista osób pobierających od Moskali – jak się wtedy nazywało Rosjan – wynagrodzenie pieniężne za „sprzeniewierzenie się Polsce” oraz lista marszałków Konfederacji Targowickiej. Ze wszech miar godnym przypomnienia jest „Ad memoriam” Stanisława Staszica, Zbigniewa Herberta i Józefa Piłsudskiego.
Warto też zapoznać się z bibliografią, na którą powołuje się Autor, pisząc swój (jak gdyby komentarz historyczny) do tych tragicznych wydarzeń.
Wacław Prażuch, „Dzieje zdrady w Polsce”, Wydawca: „Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne”, br., s. 63, Zagnańsk 2022
-/-
Ad.2 Autorem tej ciekawej książki jest ANDRZEJ TYSZKA, socjolog kultury, emerytowany prof. Uniwersytetu Warszawskiego, a Jego praca, „Od historii ku przyszłości” jest uczczeniem przez Wydawnictwo 85-lecia urodzin Autora.
Korzystając z okazji, składam Panu Profesorowi serdeczne gratulacje za dotychczasowy dorobek twórczy i życzenia DALSZEGO TWORZENIA (także koniecznego do tego ZDROWIA), a Wydawnictwu – ŚWIĘTOKRZYSKIEMU TOWARZYSTWU REGIONALNEMU – podziękowanie za wydanie publikacji, która jest godnym uczczeniem pięknego Jubileuszu Profesora.
Treść książki stanowią eseje o tematyce społeczno-obywatelskiej, m.in.:
Dwaj koryfeusze Polski XX wieku,
W 70. Rocznicę Powstania Warszawskiego 1944,
W stulecie przybycia KADRÓWKI do Kielc,
Obywatele i ethos obywatelski.
Cały tom zasługuje na przeczytanie, co nie oznacza, że z wszystkimi poglądami Profesora trzeba się zgodzić. Sam Autor w swoim słowie wstępnym podkreśla:
„Nie jestem historykiem i nie prowadzę źródłowych badań nad przeszłością, natomiast zastanawiam się nad następstwami i skutkami naszej historii – paru stuleci wstecz”.
Szczególnie przemawiają do Niego autorzy podejmujący trudne tematy z przeszłości, prowadząc z nią krytyczne rozrachunki! Pomyślałem sobie, że koniecznie muszę polecić Czytelnikom PD tę książkę, pełną wiedzy o naszych dziejach i to z różnych punktów widzenia.
Najciekawszy jest pogląd samego Autora na niektóre kwestie (nie zdradzę jakie, aby tym bardziej zachęcić do sięgnięcia po tę książkę), z którego wyłaniają się dwa spojrzenia: konserwatysty i jednocześnie otwartego na myślenie, podążającego „ku przyszłości”.
Autor wyraża swoje zdanie na temat historii nurtów społecznych i myśli obywatelskiej; dokonuje jej oceny w kontekście historii oświaty, kultury i sztuki. Choć ta – jak stwierdza – „ustępowała zwykle opisom wydarzeń wojennych i opłakiwaniu ofiar ”. Stąd dopomina się w wielu swoich wnioskach – moim zdaniem słusznie – „o więcej zrównoważenia, a więc i uwagi poświęconej bohaterom „cywilnym”, przemianom mentalności, obyczajów i ethosów”.
I jeszcze jeden na zakończenie postulat Autora (który też popieram), aby traktować historię jako ciąg wydarzeń, a nie wyrywać z jej kontekstu (co u nas nagminnie ma miejsce) poszczególnych dat rocznicowych…
Andrzej Tyszka: „Od historii ku przyszłości”, Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne, s. 127, br. Podkowa Leśna – Zagnańsk 2019. Wydanie jubileuszowe z okazji 85. rocznicy urodzin Autora
-/-
Ad.3 Tym razem Autor – podróżnik, lekarz, pisarz, reportażysta, redaktor i współredaktor wielu książek, niespożyty społecznik – prowadzi nas przez Podkarpacie, pogranicze polsko-ukraińskie w Chełmie, a także przez Licheń (kto nie był w Licheniu, powinien tam koniecznie zajrzeć, gdyż to współczesna „Częstochowa”)!
Czytając książkę, razem z Maciejem Andrzejem Zarębskim i Jego żoną…spędzamy weekend na północnym Mazowszu, udajemy się na Śląsk Opolski, wypoczywamy w Świeradowie, jesteśmy w Polanicy i „z wizytą w Siedlcach i innych miastach południowego Podlasia”!
Integralną częścią książki jest (jak i w poprzednich) bogata, rzeczowa bibliografia i zdjęcia na niemal każdej stronie.
Na końcu książki znajduje się też aktualna oferta BIBLIOTEKI ŚWIĘTOKRZYSKIEJ (Wydawcy książki), obejmująca lata 2016-2021, wraz – co ważne – z cenami.
Redaktorem książki jest żona Autora – p. Ludomira Zarębska, o której autorskiej publikacji będzie na zakończenie mojego dzisiejszego pakietu „o książkach”.
A wspominam o pani Zarębskiej dlatego, iż wykonuje czynność redaktora bezbłędnie! Za co kieruje do Niej swoje uznanie, gdyż z autopsji wiem, jak trudne (i odpowiedzialne) to zajęcie.
Podziwiam też niezmiennie warsztat (i talent) pisarski Autora! Wciąga w historię, którą w danej chwili opowiada, podając nie tylko aktualny opis analizowanego zabytku czy wydarzenia, ale i jego przeszłość i związane z nią fakty, legendy i anegdoty.
Prezentuje jednocześnie ich właścicieli i dokumentuje tworzenie IZB PAMIĘCI, Muzeów czy zabytków przywróconych obecnie zwiedzającym.
I tak przykładowo: na stronie 274. czytamy (będąc z wizytą w Siedlcach i okolicznych miastach): „…idziemy teraz w stronę pobliskiego zespołu pałacowo-parkowego Radziwiłłów z XVII wieku. Po drodze mijamy pomnik patrona miasta św. Michała Archanioła z mieczem i pokonanym smokiem. Wkrótce przed nami zespół zamkowy. Pierwszą drewniano-ziemną warownię wzniesiono w połowie wieku XV. Tworzenie obecnego zespołu rozpoczęto w 1622 roku…” itd. itp.
Podziwiam benedyktyńską pracę Autora (niemal badawczą), w podawaniu szczegółów, świadczących o ówczesnym stanie państwa polskiego, jego rozwoju – zbliżonego już wówczas do cywilizacji zachodnioeuropejskiej… Z tego faktu jesteśmy dziś niezwykle dumni.
Bardzo w każdym razie zachęcam do zapoznania się z opracowaniami Autora i to nie tylko z omawianą dzisiaj cz. 3, ale (jeśli są jeszcze do nabycia) także częścią 1. i 2.
Warto pójść śladami opisów p. Macieja Andrzeja Zarębskiego, by poznać, jak się Polska rodziła, rozwijała, w jakim stanie znajduje się dzisiaj.
Maciej Andrzej Zarębski: „Wojaże po Polsce cz.3. Śladami historii i kultury”, Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne, twarda oprawa, ilustracje, s. 287, Zagnańsk 2021; wydanie książki zostało dofinansowane (o czym warto wiedzieć, że istnieje taki fundusz) przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.
-/-
Ad.4 W kręgu przyjaźni pod redakcją Ludomiry Zarębskiej.
Książka ukazała się z okazji 70. rocznicy urodzin Macieja Andrzeja Zarębskiego. (W lutym przyszłego roku Jej mąż będzie obchodził już swoje 80.lecie; jak ten czas szybko leci?!). A piszę o książce LUDOMIRY, by oddać Jej cześć za redagowanie wielu książek Świętokrzyskiego Towarzystwa Regionalnego (którego działalność wydawnicza godna jest najwyższego podziwu) się zająłem; ale i za to, że p. Ludomira Zarębska ma też już na swoim koncie i własne książki, jak chociażby tę, którą niniejszym chcę zarekomendować).
Gdyż jest to książka nie tylko okolicznościowa, ale zawierająca bardzo ciekawe teksty z zakresu regionalizmu, potencjału kultury ludowej, kultury regionów z której wyrasta przecież nasza kultura narodowa!
Znani autorzy (z najwyższej półki, w/w tematyki) jak m.in. profesorowie Leon Dyczewski i Andrzej Tyszkza, uznani literaci jak Jerzy Przeździecki i Barbara Szeffer-Marcinkowska, czy wreszcie godni miana zasłużonych regionalistów (a dotyczy to bez wyjątku wszystkich autorów, których teksty znajdują się w książce) pochylają się nad zagadnieniem etosu i wartości tzw. kultury regionalnej.
Piszą o jej znaczeniu w oparciu o własną społeczną działalność w stowarzyszeniach społeczno-kulturalnych.
Szczególnie polecam teksty: „Biblioteki i regionaliści” (Andrzeja Dąbrowskiego), „Nie tylko w kamieniu zapisane” (Magdaleny Helis-Rzepki), „Droga do Zagnańska” (Wojciecha Jachimowicza), „Podróże do matecznika” (Lucyny Kukomskiej) i autorki całości tomu Ludomiry Zarębskiej (Staszowskie reminiscencje)!
I ostanie zdanie: czytając poszczególne teksty, są one jednocześnie podkreśleniem zasług, jakie ma na swoim koncie Jubilat, z którym moja rozmowa (już z okazji 80-lecia) ukaże się w kolejnym numerze PD.
Ludomira Zarębska (wybór tekstów, redakcja i korekta): „W kręgu przyjaźni”, Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne, s. 213, br., Zagnańsk – Kielce 2013
