- dla germanistów i nie tylko – Ryszard Lipczuk: O języku niemieckim i języku polskim
- Rafał Skąpski – Sprawa Witosa
- Leszek Dembek i Danuta Sepuco – Pryzmat Literacki 5/2024
- Wiersz Zofii Tyszkiewicz – Obawa
Ad.1
Pragnę pogratulować prof. Lipczukowi, (NASZEMU AUTOROWI, ostatnio często publikującemu w PD ) kolejnej książki.
Przypomnę, że
… jest On emerytowanym profesorem tytularnym Uniwersytetu Szczecińskiego, w którym przez wiele lat kierował germanistyką (Instytutem Filologii Germańskiej US i Zakładem Języka Niemieckiego w tym Instytucie), wyprowadzając ją na europejski poziom. Obecnie jest WIKIPEDYSTĄ mającym uprawnienia wpisywania osób zasłużonych do tej największej obecnie (i najpopularniejszej) encyklopedii świata. I przede wszystkim czyni to skutecznie wobec polskich germanistów z przeszłości i teraźniejszości.
Jego obecnie wydana książka, którą absolutnie warto się zainteresować, daje obraz leksyki niemieckiej i polskiej w sposób przystępny i zrozumiały, bez nadmiernego obciążenia terminologicznego. Stąd z pewnością zainteresuje każdego, kto interesuje się oboma językami i pragnie poszerzyć swoje spojrzenie na nie, oraz na zachodzące w nich przemiany.
Prof. Lipczuk – jak sam mówi – „wiele uwagi poświęcił roli wyrazów pochodzenia obcego w obydwu językach i tematowi puryzmu językowego w Niemczech i w Polsce. Swoje miejsce w książce ma też temat wyrazów międzynarodowych, czyli internacjonalizmów oraz tzw. fałszywych przyjaciół tłumacza z przykładami z kilku języków słowiańskich i nawiązaniem do słowników niemiecko-polskich”.
Trzeba podkreślić, że język niemiecki nie jest językiem jednorodnym,
w Austrii obok niemczyzny standardowej istnieją dialekty, głównie bawarskie i alemańskie, ale również język potoczny.
W Szwajcarii jest używany (trudny do zrozumienia) tzw. Schwyzerdeutsch;
jeszcze w innej odmianie występuję język niemiecki w księstwach Luksemburg i Liechtenstein. Prof. Lipczuk w oparciu o literaturę naukową zwraca na tę problematykę uwagę używającym języka niemieckiego Polakom.
Także na rolę języka niemieckiego w świecie nauki, jak i na słowniki zniemczające wyrazy obce i motywy zwalczające używanie wyrazów obcych w języku niemieckim.
Książkę autora polecam przede wszystkim nauczycielom j. niemieckiego i tłumaczom. Ma charakter popularnonaukowy, choć odwołuje się do publikacji naukowych, zamieszczonych w poszczególnych rozdziałach.
—–
Ryszard Lipczuk: „O języku niemieckim i języku polskim nie tylko dla germanistów”, Szczecin 2024, s. 156, twarda oprawa (druk i oprawa Volumina.pl Sp. z o.o. , ISBN 978-83-7867-880-9,
Ad. 2
„Sprawa Witosa” opisuje nieznany epizod z życia wybitnego przywódcy „polskich ludowców” (kilkakrotnego premiera II RP). Rafał Skąpski – AUTOR TEJ ARCYCIEKAWEJ KSIĄŻKI – oparł ją na nieznanej dotąd historykom, a przechowywaną w rodzinie, relację Witosa o próbie przerzucenia go przez AK do Londynu jesienią 1944r.
Książka dołącza do wcześniejszych publikacji autora – prawnika, wydawcy i znanego działacza kultury, mającego już ponad 130 innych publikacji książkowych, jak m.in. „Trzeci Wokulski”, „Panny z Genewy” i „Dziwne jest serce kobiece…”.
Książka została bardzo ładnie wydana przez „Muzeum Niepodległości” (mieszczące się przy Al. Solidarności 62 w Warszawie, warte odwiedzenia!), dział Promocji i Marketingu, a jego dyr. dr Tadeusz Skoczek napisał w słowie wstępnym, że książka będzie niewątpliwie źródłem do dalszych badań życia i działalności Wincenta Witosa. Trzymam za słowo panie dyrektorze, gdyż na tego typu działania czekają pasjonaci dziejów Polski, zwłaszcza tych najnowszych, o których wciąż za mało publikacji. Tym bardziej, iż książka Rafała Skąpskiego przedstawia opisywane wydarzenia w szerszym kontekście polityczno-historycznym, które wymagają rozwinięcia i oceny źródeł, na które powołuje się autor. „Czapka z głowy” i tak trzymać Rafale, który byłeś moim nieocenionym współpracownikiem, potem wiceministrem kultury i sztuki, a obecnie nadal prezesujesz Polskiemu Towarzystwu Wydawców Książek i „sekretarzujesz” Radzie Stowarzyszenia Autorów ZAIKS.
I jeszcze jedno spostrzeżenie: KSIĄŻKA JEST CIEKAWYM OPISEM CECH CHARAKTERU WINCENTEGO WITOSA! (Czyta się ją z wielkim zainteresowaniem; jest też bogato ilustrowana).
—–
Rafał Skąpski: „Sprawa Witosa”, Wydawnictwo „Muzeum Niepodległości” s. 115, Warszawa 2024
Ad.3
To już PIĄTY „Prymat Literacki” wydawany przez zarząd Szczecińskiego Okręgu ZLP, z którym czuję się nadal bardzo związany (mimo, że od 1973 roku mieszkam w Warszawie). Zaraz po wojnie członkami tego środowiska byli wielcy: Tymoteusz Karpowicz, Witold Wirpsza, Nina Rydzewska, Konstanty Ildefons Gałczyński, Tadeusz Różewicz, Jerzy Andrzejewski, Joanna Kulmowa i wielu innych. Ale dzisiejszy Szczecin literacki – to też potęgi na miarę ogólnokrajową, choćby wymieniając takich pisarzy, jak: Jerzy Pachlowski, Ireneusz Gwidon Kamiński, Ryszard Liskowacki, Wiesław Rogowski, Helenka Raszka, Jolanta Frydrykiewicz i wielu, wielu innych.
W obecnym wydaniu „Pryzmatu” prezentują się, m.in: Marta Poniatowska („Piąty wymiar- scenopisanie w Teatrze Kana), Andrzej Dzierżanowski (portretując Bursewicza), Ryszard Markow (pisząc o dziennikarzu, działaczu sportowym i kulturalnym – Stanisławie Rakowskim), Andrzej Androchowicz (oceniając „niepokornego” Piotra Zielińskiego).
Książka, którą polecam, podzielona została na działy: Historia i teraźniejszość, Portrety, Wywiady, Refleksje, Poezja eksperymentalna, Esej, Felieton, Dramat, Proza, Poezja, Recenzja, Poetyckie ekspresje i interpretacje, Nowości wydawnicze, Debiuty, Miniatury literackie, Wydarzenia oraz Galeria Pryzmatu.
Wspominam o tym „podziale”, gdyż każdy czytający niniejszą „recenzję” musi przyznać, że jest to „podział” merytorycznie bardzo interesujący, obejmujący „wszystko, co literacko i kulturalnie” ważne było w Szczecińskiem pomiędzy poprzednim a obecnym wydaniem „Pryzmatu”! Kolejna książka – to piękna dokumentacja działań środowiska, świadcząca o dynamice kulturalnej współczesnego Szczecina. Oceniając pozytywnie cały tom omawianego (5/2024) Pryzmatu, zwrócę jeszcze uwagę na artykuły, które w sposób szczególny przykuły moją uwagę. To niewątpliwie:
Marii Jaremek „Książki z mojej domowej biblioteki”,
Leszka Dembka (jednocześnie redaktora wraz z p. Danutą Sepuco obecnego tomu) „Kiedy unosi się błysk poezji…?”,
Maksymiliana Barskiego „Jak interpretować poezję pisaną przez sztuczną inteligencję? Kody językowe i język poetycki”,
Marka Słomskiego „Powrót do źródeł, czyli KSIĄŻKA RATUNKIEM DLA KULTURY”,
Również artykuł Andrzeja Dzierżanowskiego „O Bursewiczu”, oraz
ANDRZEJA LAMA „Przemijająca epoka poetów”!
Polecam też (UDANE) debiuty Mirosława Strojny (Per aspera ad astra) i Aleksandry Kozłowskiej (Muzy Bocellego)!
W sumie – brawo organizatorzy i wydawcy tomu. Kontynuujcie swe dzieło, tak jak dotychczas.– Tym bardziej, iż kolejne „Pryzmaty” to: szansa dla „Młodych”, a także trwanie i potwierdzanie „na literackim żaglowcu” już uznawanych autorytetów, to wreszcie uczestnictwo Szczecina w dorobku kulturalnym Polski!
—-
Pryzmat Literacki, Szczecin 5/2024, Wydawca: Związek Literatów Polskich Oddział w Szczecinie; redakcja Leszek Dembek (red. nacz.), Danuta Sepuco (sekretarz redakcji), kontakt: kontakt@zlpszczecin.pl, niniejszy „Pryzmat” został współfinansowany przez Danutę i Janusza Słowików oraz Stowarzyszenie Rozwoju i Edukacji „Lider”, s. 319, br., Szczecin 2024
Ad.4
I NA ZAKOŃCZENIE DZISIEJSZEJ RUBRYKI WIERSZ p. ZOFII TYSZKIEWICZ (emerytowanej lekarki, o której już kilkakrotnie pisałem na łamach PD, gdyż razem z żoną od dawna pozostajemy pod urokiem Jej twórczości, przepojonej miłością do Polski i troską o pokój na świecie)
Obawa
Ojczyzno, twa sąsiadka Ukraina, płacze.
Nocna budzi ją groza i zagarnia domy,
niebo w ogniu skąpane, zewsząd słychać
gromy
i szloch w objęciach ojca –
„Kiedy cię zobaczę?”.
Czy pamiętasz? Historia zna takie przykłady!
Przeżyłaś wczesny atak na nocną
bezradność,
przerażającą rozpacz i wojenną nagłość
hitlerowską ławicą ciągnącą od Łaby.
O, Polsko, dziś od Wschodu kłębią się obawy!
I choć nadzieja w sercu Polaka migocze,
To Akermańskie Stepy pot
zalewa krwawy!
Jaką dziś mamy szansę?
Czy przyjaciół starczy?
Czy step wiosną zakwitnie i wzbudzi
burzany?
Zapalmy świece w oknach –
Ukraina walczy!
Zofia Tyszkiewicz, 25.02.2022
