Stalking = obsesja

0

StalkingEwolucja terminu stalking

Pod powszechnie używanym terminem stalking kryje się przestępstwo uporczywego prześladowania. Określenie stalking pochodzi z języka angielskiego i w dosłownym znaczeniu oznacza podchody, skradanie się, osaczanie ofiary, bowiem terminologia ta jest używana przez Anglików w łowiectwie.[1]

Dopiero na przełomie lat 80 i 90 termin stalking nabrał całkowicie nowego znaczenia. Od tego momentu stalkingiem nazywano negatywne zjawiska społeczne charakteryzujące się uporczywym nękaniem ofiary przez sprawcę. Pierwsi stalkerzy obsesyjnie osaczali największe gwiazdy kinematografii hollywoodzkiej. Obiektem obsesji byli m. in.: John Lennon, Jodie Foster oraz  Jill Dando.[2] W Polsce najbardziej znaną ofiarą tego zjawiska była Miss Polski 1991 roku – Agnieszka Kotlarska – która zginęła od ciosu nożem, zadanego jej przez obsesyjnie zakochanego stalkera – Jerzego Leśniewskiego, którego Sąd skazał na karę 15 lat pozbawienia wolności.[3]

Według literatury stalking rozumiany jest jako wielokrotnie powtarzające się, uporczywe i celowe nękanie obiektu fascynacji poprzez zastraszanie, naruszanie jej prywatności, wolności osobistej, które w ostateczności ma doprowadzić do wyniszczenia fizycznego, jak i psychicznego ofiary, a pośrednio wzbudzenia w niej lęku, zastraszenia oraz uczucia osaczenia i zmanipulowania.[4]

Stalking okiem ustawodawcy

Jako pierwsze na penalizacją zjawiska stalkingu zdecydowały się oczywiście Stany Zjednoczone Ameryki. Za USA podążyły – jako pierwsza Wielka Brytania – dalej Austria, Holandia, Włochy, Niemcy, Kanada i Australia.[5]

Przestępstwo stalkingu pojawiło się w polskim Kodeksie Karnym dopiero w 2011 roku na skutek uchwalenia ustawy z dnia 25 lutego 2011 roku nowelizującej Kodeks Karny z 1997 roku. Stalking, czyli przestępstwo uporczywego nękania zostało wyartykułowane  w Rozdziale  XXIII zatytułowanym Przestępstwa przeciwko wolności, w art. 190 § 1 a:

§ 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.[6]

Polski ustawodawca zdecydował się chronić wolność psychiczną, prywatną, a także rodzinną każdego człowieka przed uporczywym nękaniem stalkera. Zgodnie z literą prawa stalkerem jest osoba, która poprzez czynność sprawczą jaką jest uporczywe nękanie wzbudza u ofiary uzasadniony powtarzającą się sytuacją (np. wysiadywanie przed domem rzekomej wielbicielki, nagminne wysyłanie smsów, wykonywanie głuchych telefonów w porze nocnej)  lęk i strach, a także zagraża jej życiu prywatnemu oraz rodzinnemu. Ale czym w istocie jest uporczywe nękanie według Kodeksu Karnego? W ocenie prof. Alicji Grześkowiak uporczywe nękanie to po prostu wielokrotnie powtarzające się prześladowanie obiektu fascynacji, przybierające różne nieprzyjemne i dręczące sytuacje – antycypujące osaczenie, zmanipulowanie, złośliwe dokuczenie i zastraszenie ofiary lub jej osoby najbliższej.[7]

Zatem kiedy rodzi się poczucie zagrożenia u ofiary? Według prof. Grześkowiak ofiara czuje się zagrożona w momencie, gdy zasadnie przypuszcza, iż stalker może przekroczyć wszelkie granice prywatności, a także nie wahać się naruszyć najważniejszych dóbr, czyli życia i zdrowia ofiary, jak i jej rodziny. Poczucie zagrożenia rodzi się i wzrasta wraz z eskalacją dokonania zamachu na ofiarę.[8]

Formy nękania stosowane przez sprawców

Wraz z postępem techniki i informatyzacji formy nękania stosowane przez stalkerów stają się coraz bardziej wyrafinowane. Nękanie w postaci wysyłania smsów czy telefonowanie w porze nocnej już dawno przeszły do tzw. lamusa.

Dzisiaj, w XXI wieku, najbardziej powszechnymi formami nękania są:

  • cyberstalking (wysyłanie za pośrednictwem listu elektronicznego typu e – mail niechcianych
  • wiadomości lub zdjęć);
  • nękanie ofiary wiadomościami na portalach społecznościowych;
  • wysyłanie prezentów, kwiatów na adres zamieszkania obiektu fascynacji;
  • składanie propozycji spotkań, wyjazdów, wspólnych wycieczek w sposób natrętny;
  • zastraszanie osób najbliższych ofiary;
  • śledzenie ofiary lub jej podglądanie;
  • nawiązywanie kontaktu z rodziną ofiary oraz z jej współpracownikami w celu uzyskania informacji o niej;
  • zaczepianie ofiary w miejscach publicznych;
  • akty groźby karalnej;
  • stosowanie szantażu emocjonalnego lub ekonomicznego.

Zdaniem badaczy w/w zachowania to najczęstsze formy nękania stosowane przez stalkerów, dzięki którym bardzo często można dokonać ich „charakteryzacji”.[9]

Charakterystyka typowego stalkera

Czym charakteryzuje się typowy stalker? Zdaniem psychologów stalkerami są najczęściej osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne układu nerwowego lub innego rodzaju schorzenia o podłożu psychicznym. Ale nie jest to regułą. Literatura wyróżnia 5 typów stalkerów: stalker odrzucony, stalker szukający bliskości, przerażony stalker, urażony stalker, i najbardziej niebezpieczny – brutalny stalker sprawca przemocy fizycznej i seksualnej. Jednakże najbardziej popularną typologią jest kwalifikacja zaproponowana przez psychologa Zona, dzieląca stalkerów na 3 grupy. Pierwszą tworzą erotomani, którzy kreują sobie we własnej wyobraźni fałszywe przypuszczenie, iż ofiara została im przeznaczona przez siły wyższe. W tym przypadku ofiara nigdy nie dowiaduje się, iż jest nękana, bowiem sprawca obserwuje ją z daleka i jest przekonany, że łączy go duchowa więź z ofiarą. Przykładem może być fan gwiazdy filmowej lub muzycznej.  Druga grupa to osoby obsesyjnie zakochane. Są to bardzo niebezpieczni sprawcy, dla których ofira jest fascynacją, celem życia. Stalker najczęściej jest obsesyjnie zakochany w ofierze, choć nie łączy go z ofiarą żadna więź intymna. Według badań tego typu stalkerami są pracoholicy, świetni profesjonaliści w swych dziedzinach, niezwykle inteligentni, którzy nie mają czasu na życie prywatne. Jednocześnie stalkerów obsesyjnie zakochanych cechuje agresja, brak poczucia odpowiedzialności za własne czyny oraz patologiczna obsesja na punkcie ofiary. Kolejną grupę tworzą stalkerzy z tendencjami do obsesji. W tym przypadku ofiary bardzo dobrze znają swoich sprawców ze względu na łącząca ich więź intymną. Bardzo często są to byli współmałżonkowie, eks – partnerzy, czy domownicy.[10]

Podsumowanie

Stalking jest to przestępstwo uporczywego nękania, które narodziło się w Stanach Zjednoczonych Ameryki na początku lat 80. Sprawcą stalkingu może być każdy człowiek, zarówno nam znany, jak i nie. Celem stalkera jest wzbudzenie w ofierze uczucia lęku, strachu, osaczenia, a w ostateczności doprowadzenie do wyniszczenia ofiary zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym.

W polskim prawie karnym przestępstwo stalkingu zostało spenalizowane dopiero w 2011 roku, w art. 190 § 1 a Kodeksu Karnego. Uprzednio tego typu negatywne zachowania kwalifikowano jako przestępstwo zmuszania do znoszenia określonego zachowania, groźby karalnej, lub przestępstwo znęcania się psychicznego.

Należy także na koniec zwrócić uwagę na fakt, iż w XXI wieku stalkerami są osoby inteligentne, pełne ambicji i aspiracji, znające najnowsze nowości technologiczne, które niestety sprzyjają działalności stalkerów.

Bibliografia:

  1. Jachimowicz A., Penalizacja zjawiska stalkingu, Edukacja prawnicza, czerwiec 2011, nr 6 (126);
  2. dr Ładoś S., dr Warchoł M., Krytycznie o karalności „stalkingu” po nowelizacji Kodeksu karnego (art. 190a), IUSTITIA, 2012, nr 1;
  3. K. Tomaszek, Stalker – psychologiczna charakterystyka sprawców przestępstw „uporczywego nękania”, Instytut Psychologii WSB – NLU, Nowy Sącz;
  4. http://www.przepisy.gofin.pl/przepisy,3,9,9,220,9710,20140526,art-189-193-przestepstwa-przeciwko-wolnosci.html;
  5. http://sip.legalis.pl/documentview.seadocumentId=mjxw62zoge3tambvg4ztqmjoobqxalrrgy2donjrg44a;
  6. http://wiadomosci.onet.pl/na-tropie/smutny-koniec-zycia-miss-agnieszki-kotlarskiej/rmd5p.

 

Przypisy:

[1]A. Jachimowicz, Penalizacja zjawiska stalkingu, Edukacja prawnicza, czerwiec 2011, nr 6 (126);

[2]Ibidem;

[3]http://wiadomosci.onet.pl/na-tropie/smutny-koniec-zycia-miss-agnieszki-kotlarskiej/rmd5p;

[4]dr S. Ładoś, dr M. Warchoł, Krytycznie o karalności „stalkingu” po nowelizacji Kodeksu karnego (art. 190a), IUSTITIA, 2012, nr 1;

[5]Ibidem;

[6]http://www.przepisy.gofin.pl/przepisy,3,9,9,220,9710,20140526,art-189-193-przestepstwa-przeciwko-wolnosci.html;

[7]http://sip.legalis.pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zoge3tambvg4ztqmjoobqxalrrgy2donjrg44a;

[8]Ibidem;

[9]K. Tomaszek, Stalker – psychologiczna charakterystyka sprawców przestępstw „uporczywego nękania”, Instytut Psychologii WSB – NLU, Nowy Sącz, s. 140 – 141;

[10]Ibidem, s. 144 – 145;

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here